پیشروی حوثی‌ها در یمن، کشورهای خلیج را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است
نوشتهٔ سامیه نخول
منبع: خبرگزاری رویترز
دوشنبه ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ مطابق ۲۳ سنبله ۱۴۰۵
————————————
– خلاصه
* حوثی‌ها جبههٔ دومی را فراتر از هرمز گشوده‌اند
* ایران بر دو مسیر کلیدی انتقال نفت، اهرم فشار بیشتری به دست آورده است
* کشورهای خلیج با اکراه به سوی دیپلماسی متمایل می‌شوند
* وزیران قرار است روز دوشنبه در عمان دربارهٔ هرمز با ایران گفت‌وگو کنند
———————————
تصرف سواحل یمن در امتداد دریای سرخ توسط حوثی‌ها، موازنهٔ قدرت در منطقهٔ خلیج را دگرگون می‌کند، موقعیت ایران را تقویت کرده و عربستان سعودی و همسایگانش را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است: یا هزینه‌های فزاینده را تحمل کنند، یا برای رسیدن به نوعی تفاهم با تهران تلاش ورزند.
گروه همسو با ایران با تثبیت موقعیت خود در نقطه‌ای مشرف بر باب‌المندب ــ یکی از مهم‌ترین شریان‌های کشتیرانی جهان ــ نقطهٔ فشار دومی را ایجاد کرده و صادرات نفت عربستان سعودی را که از تنگهٔ هرمز به مسیر دیگری منتقل شده بود، با تهدید روبه‌رو ساخته است.
به گفتهٔ مقام‌ها و تحلیلگران منطقه‌ای، محاسبه در این زمینه روشن است: اگر حوثی‌ها کشتیرانی در دریای سرخ را تهدید کنند و هم‌زمان ایران مسیر هرمز را تحت فشار قرار دهد، تهران و حوثی‌ها می‌توانند قیمت نفت را افزایش دهند، به تورم دامن بزنند و در عین حال، امید کشورهای منطقه به این‌که واشنگتن بتواند بحران را حل کند، کاهش دهند.
به گفتهٔ آنان، این راهبرد برای آن طراحی شده است که کشورهای خلیج را در برابر انتخابی صریح و دشوار قرار دهد: یا فشار اقتصادی فزاینده ناشی از محدود شدن صادرات نفت خود و حملات ایران را تحمل کنند، یا برای حفاظت از تجارت، جریان انتقال انرژی و ثبات اقتصادی، وارد تعامل و گفت‌وگو با ایران شوند.
فواز جرجس، تحلیلگر امور خاورمیانه، گفت: «تصرف جزایر راهبردی در نزدیکی باب‌المندب توسط حوثی‌ها، قواعد بازی را تغییر می‌دهد. این تحول موازنهٔ قدرت را دگرگون می‌کند و اهرم نفوذ ژئوپولیتیکی و ژئواکونومیکی بسیار بیشتری در برابر عربستان سعودی، کشورهای خلیج، ایالات متحده و تجارت جهانی در اختیار آنان قرار می‌دهد.»
– کشورهای خلیج به نشست عمان و ایران دربارهٔ تنگهٔ هرمز می‌پیوندند
از زمانی که جنگ عملاً تنگهٔ هرمز را در سوی دیگر شبه‌جزیرهٔ عربستان مسدود کرد، ریاض بخش بزرگی از نفت خام خود را از طریق بنادر دریای سرخ انتقال داده است؛ اما روز جمعه، پس از آن‌که خط لولهٔ انتقال‌دهندهٔ این نفت مورد حمله قرار گرفت، عربستان آن را بست.
به گفتهٔ منابع منطقه‌ای که با رویترز صحبت کرده‌اند، گزارش‌ها دربارهٔ خودداری ترامپ از موافقت با درخواست عربستان سعودی برای حملهٔ ایالات متحده به حوثی‌ها، در کنار افزایش هزینه‌های اقتصادی، این دیدگاه را در برخی پایتخت‌های کشورهای خلیج تقویت کرده است که مذاکره با تهران دیگر صرفاً یک گزینه نیست، بلکه برای حفظ و بقای خود به یک ضرورت تبدیل شده است.
یک منبع در منطقهٔ خلیج به رویترز گفت نشست برنامه‌ریزی‌شده برای روز دوشنبه در عمان میان وزیران خارجهٔ کشورهای عربی خلیج و عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، که قرار بود دربارهٔ یک توافق احتمالی در مورد تنگهٔ هرمز گفت‌وگو کنند، به دلیل اختلاف‌نظر بر سر شرایط مذاکرات به تعویق افتاده است.
این نشست بخشی از تلاش عمان و ایران برای ایجاد یک چارچوب موقت به‌منظور مدیریت کشتیرانی از طریق این آبراه بود؛ آبراهی که یکی از شریان‌های حیاتی صادرات جهانی نفت به شمار می‌رود.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجهٔ عمان، گفت نشست منطقه‌ای که قرار بود روز دوشنبه در صلاله برگزار شود، «در راستای تأمین اجماع» به تعویق افتاده است.
او بدون ارائهٔ توضیح بیشتر دربارهٔ دلایل این تأخیر، در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «ما همچنان به تقویت گفت‌وگویی متعهد هستیم که از ثبات و همکاری پایدار در منطقهٔ ما پشتیبانی کند.»
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز یکشنبه گفت که در حاشیهٔ نشست سران بریکس در دهلی نو، گفت‌وگوهای خوبی با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد امارات متحدهٔ عربی، داشته است.
او گفت: «توافق کردیم گذشته را کنار بگذاریم و به آینده نگاه کنیم و ببینیم چگونه می‌توانیم آینده‌ای را با یکدیگر بسازیم.»
معضل کشورهای خلیج این است که جغرافیا تغییرناپذیر است. دهه‌ها رویارویی نتوانسته یک واقعیت ساده را تغییر دهد: موقعیت جغرافیایی ایران در کنار شریان‌های انرژی و تجارت منطقه، این کشور را به بازیگری اجتناب‌ناپذیر در هرگونه معادلهٔ امنیتی خلیج تبدیل کرده است.
صرف‌نظر از این‌که رهبران کشورهای خلیج چه دیدگاهی نسبت به جمهوری اسلامی داشته باشند، ایران همچنان واقعیتی است که آنان نه می‌توانند آن را دور بزنند و نه می‌توانند صرفاً آرزو کنند که از میان برود؛ و درگیری‌ای که در پی حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد، تلاش‌های دیپلماتیک چندین دهه‌ای برای مهار آن را از هم گسیخته است.
روز یکشنبه، هنگامی که از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پرسیده شد آیا از دیدار کشورهای خلیج با ایران نگران است، او گفت تصمیم در این زمینه به خود آنان مربوط می‌شود.
– پیشروی حوثی‌ها راهبرد گام‌به‌گام ایران را برجسته می‌سازد
الکس وطنخواه از انستیتوت خاورمیانه گفت پرسشی که کشورهای خلیج با آن روبرو هستند، ممکن است بیش از پیش نه این باشد که آیا به ایران اعتماد دارند یا خیر، بلکه این باشد که چگونه از منافع خود حفاظت کنند و از خصومت‌هایی جان سالم به در ببرند که واشنگتن قادر نیست به‌سرعت به آن‌ها پایان دهد.
این وضعیت می‌تواند آنان را به سوی پیشبرد دیپلماسی موازی با تهران سوق دهد و در درازمدت، زمینهٔ شکل‌گیری راهبرد امنیتی گسترده‌تری را فراهم کند که تنها به ایالات متحده متکی نباشد.
او گفت: «کشورهای خلیج در حال سنجیدن این واقعیت اساسی‌اند که شاید ناچار شوند خودشان با ایرانی‌ها به توافق برسند، صرف‌نظر از این‌که این کار امریکایی‌ها را ناراحت می‌کند یا نه؛ زیرا امریکا نمی‌تواند آنان را از این باتلاق بیرون بکشد.»
این شعله‌ور شدن دوبارهٔ درگیری، کشمکشی را زنده کرده است که سابقهٔ آن بسیار پیش‌تر از منازعهٔ ایالات متحده و ایران می‌رود. حوثی‌ها که از میان اقلیت شیعهٔ زیدی یمن برخاسته‌اند، پیش از تصرف صنعا در سال ۲۰۱۴، چندین جنگ با عربستان سعودی داشتند؛ تصرفی که یک سال بعد، زمینهٔ مداخلهٔ نظامی به رهبری عربستان سعودی را فراهم کرد.
حوثی‌ها با وجود سال‌ها حملات هوایی و جنگ‌های فرامرزی، دوام آوردند، توانایی‌های خود را گسترش دادند و به یکی از مؤثرترین متحدان منطقه‌ای ایران تبدیل شدند.
حوثی‌ها در حالی منازعهٔ دیرینهٔ خود با ریاض را دنبال می‌کنند که از موقعیتی بهره می‌برند که به آنان اهرم نفوذی بسیار فراتر از مرزهای یمن می‌دهد و در نتیجه، ارزش راهبردی فزاینده‌ای برای تهران ایجاد می‌کند.
آرون دیوید میلر، مذاکره‌کنندهٔ پیشین ایالات متحده، گفت: «حوثی‌ها نیروهای نیابتی سنتی نیستند. آنان می‌توانند از جغرافیا به‌عنوان سلاح استفاده کنند و تأثیری چشمگیر بر اقتصاد بین‌المللی و اقتصاد جهانی نفت بر جای بگذارند.»
یک مقام منطقه‌ای گفت پیشروی حوثی‌ها تازه‌ترین گام در راهبردی سنجیده و حساب‌شده از سوی تهران است.
این مقام منطقه‌ای گفت: «برای ایران، این یک بازی شطرنج است. آنان برای گام بعدی برنامه‌ریزی می‌کنند. از روی هراس، همهٔ دکمه‌های خود را به‌طور هم‌زمان فشار نمی‌دهند.»
او افزود: «حوثی‌ها تنها متحد نیابتی ایران‌اند که هنوز از توانایی‌های عملیاتی قدرتمندی برخوردارند.»
فشار اقتصادی واشنگتن بر ایران تأثیر خود را گذاشته است؛ اما به گفتهٔ یک منبع در منطقهٔ خلیج، پیامد ناخواستهٔ آن این است که همین فشار، شرکای خلیجی امریکا را نیز تحت فشار قرار داده تا در این باره تجدیدنظر کنند که آیا ادامهٔ رویارویی با تهران در درازمدت قابل دوام است یا خیر.
