روسیه و چین در «فارمت مسکو»: استقرار پایگاه نظامی خارجی در افغانستان خط قرمز منطقه است
روسیه، چین، هند و هفت کشور دیگر در نشست تازه «فارمت مسکو» با حضور طالبان، مخالفت قاطع خود را با هرگونه استقرار زیرساخت نظامی خارجی در افغانستان اعلام کردند و هشدار دادند که چنین اقدامی به زیان صلح و ثبات منطقه خواهد بود.
نشست مشورتی «فارمت مسکو» روز سهشنبه، ۱۵ میزان، با حضور نمایندهگان ۱۰ کشور، از جمله طالبان، در مسکو برگزار شد.
در بیانیه مشترک پایانی این نشست آمده است:
«تلاش برای ایجاد زیرساختهای نظامی در افغانستان یا کشورهای همسایه غیرقابل قبول است، زیرا این اقدام به منافع صلح و ثبات منطقهای آسیب میزند.»
این موضعگیری در حالی مطرح شده است که چند هفته پیش دونالد ترمپ، رییسجمهور امریکا، از طالبان خواسته بود تا پایگاه هوایی بگرام – که در زمان حضور امریکا در افغانستان ساخته شده بود – دوباره در اختیار واشنگتن قرار گیرد.
شرکتکنندهگان نشست بر تقویت همکاریهای ضدتروریسم و لزوم اقدام فوری طالبان برای جلوگیری از استفاده خاک افغانستان علیه کشورهای منطقه تأکید کردند.
سرگیی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در سخنرانی خود گفت که وضعیت امنیتی منطقه «پیچیده اما قابل مدیریت» است و افزود که در زمینه مبارزه با تهدیدهای تروریستی، «پیشرفتهایی» مشاهده میشود.
در این نشست نمایندهگان روسیه، چین، هند، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان و اوزبیکستان حضور داشتند. برای نخستینبار، هیأت طالبان به ریاست امیرخان متقی، وزیر خارجه این گروه، به عنوان عضو رسمی در نشست شرکت کرد.
🧭 تحلیل آگاه:
بیانیه مسکو نشانهای روشن از همسویی راهبردی قدرتهای آسیایی در برابر بازگشت نفوذ نظامی غرب به قلب آسیاست. روسیه و چین که از تجربه حضور نظامی امریکا در افغانستان آسیبهای امنیتی و ژئوپولیتیکی متعددی دیدهاند، اکنون در تلاشاند افغانستان را به «منطقه حائل نفوذ غرب» بدل کنند.
این موضع نه صرفاً یک تصمیم امنیتی، بلکه پاسخی مستقیم به طرحهای احتمالی واشنگتن برای بازگشت به منطقه از دروازه طالبان است. درخواست اخیر ترامپ برای واگذاری بگرام، زنگ خطر را برای مسکو و پکن به صدا درآورد؛ زیرا هرگونه حضور دوباره امریکا در افغانستان میتواند محور آسیای میانه را دچار دگرگونیهای بزرگ ژئوپولیتیکی کند.
از سوی دیگر، حضور رسمی طالبان در فارمت مسکو – در کنار کشورهایی چون هند و چین – به معنای پذیرش تدریجی آنان به عنوان واقعیت سیاسی منطقه است؛ هرچند هنوز هیچ کشوری این گروه را به رسمیت نشناخته است. روسیه با این اقدام، دو پیام را همزمان ارسال کرد:
۱. طالبان در نظم جدید منطقهای باید نقش بگیرند، اما زیر نظارت و محدودیت قدرتهای منطقهای؛
۲. هیچ قدرت فرامنطقهای نباید بدون رضایت مسکو و پکن وارد افغانستان شود.
در سطح امنیتی، تأکید مشترک کشورها بر «مبارزه با تروریسم» نشان میدهد که نگرانی اصلی همچنان حضور گروههای افراطی در شمال و شرق افغانستان است؛ از جمله شاخه خراسان داعش که هم روسیه و هم چین آن را تهدیدی مستقیم برای منافع خود میدانند.
اما در بطن این تحولات، یک تناقض پنهان نیز دیده میشود:
کشورهایی که طالبان را هنوز به رسمیت نمیشناسند، اکنون برای امنیت منطقهای ناچارند با همان طالبان گفتوگو کنند. این یعنی طالبان به رغم انزوای بینالمللی، در حال تبدیل شدن به یک «بازیگر اجباری» در معادله آسیایی هستند.
به تعبیر دیگر، نشست فارمت مسکو نشان داد که آینده امنیت افغانستان دیگر در واشنگتن و بروکسل رقم نمیخورد، بلکه در مسکو، پکن و تهران تعیین میشود — جایی که ثبات افغانستان نه از مسیر دموکراسی، بلکه از مسیر مدیریت قدرتهای منطقهای تعریف میگردد.
