مقام طالبان: بند جنجالی مذاکرات استانبول بر سر «مهار تیتیپی» بود — طالبان: این کار «وظیفهٔ ما نیست»
یک مقام طالبان که خواست نامش فاش نشود به خبرگزاری «آمو» گفت یکی از بندهای جنجالی گفتوگوهای چهارسالهٔ طالبان و پاکستان در استانبول، درخواست اسلامآباد برای «جلوگیری از عملیات تحریک طالبان پاکستان (TTP) علیه خاک پاکستان» بوده است؛ خواستهای که هیئت طالبان آن را وظیفهٔ خود ندانسته و بهجای آن، تنها تعهد به جلوگیری از حملاتی را پذیرفته که مستقیماً از خاک افغانستان علیه پاکستان انجام شود.
بهگزارش خبرگزاری آگاه، یک مقام نامنشان طالبان روز چهارشنبه، ۷ عقرب، گفت که هیئت پاکستانی در مذاکرات استانبول خواستار آن شده تا طالبان متعهد شوند از عملیاتهای تحریک طالبان پاکستان (TTP) یا هر گروهی که پاکستان را هدف قرار میدهد، جلوگیری کنند.
این مقام افزود که پاسخ نمایندگان طالبان روشن بوده است: آنها مسئول مهار «تیتیپی» بهعنوان یک پدیده داخلی پاکستان نیستند و تنها میتوانند تضمین دهند که از خاک افغانستان علیه پاکستان حملهای سازمانیافته صورت نگیرد.
همچنین به نقل از همان منبع، طالبان خواستار آن شدند که پاکستان از وقوع حملات طراحیشده از خاک خود علیه افغانستان توسط گروههایی چون داعش یا دیگر عناصر رادیکال جلوگیری کند.
طبق روایت این مقام، سومین خواستهٔ طالبان توقف گشتزنی پهپادی بر فضای افغانستان از سوی پاکستان بوده است — موضوعی که هیئت پاکستانی «پاسخگو» به آن نشد و هر سه خواسته را «شانه خالی کردند».
این اظهارات در حالی منتشر میشود که گفتوگوهای استانبول با میانجیگری ترکیه و قطر برگزار شد اما به توافقی جامع برای نظارت و مهار حملات فرامرزی منجر نشد. اسلامآباد خواستار تعهد مشخص طالبان برای مقابله با TTP شده اما کابل (طالبان) این موضوع را «مسئلهٔ داخلی پاکستان» خوانده است.
در فضای رسانهای و سیاسی، این بنبست به واکنشهای تند هم منجر شده است: خواجهمحمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، در پیامهایی تهدیدآمیز هشدار داده که اسلامآباد در صورت ادامهٔ حملات، «پاسخ قاطع» خواهد داد؛ و از سوی دیگر محمد نعیم وردک، معاون وزارت خارجه طالبان، پاکستان را به «پاسخ مشابه و کوبنده» در صورت تجاوز تهدید کرده است.
تحلیل آگاه
بند نافِ اختلاف؛ چرا «مهار تیتیپی» محور بحران شد و چه چشماندازی دارد؟
اینکه خواست پاکستان برای «مهار تیتیپی» به نقطهٔ اصلی اختلاف بدل شد، دور از انتظار نبود. سه عامل این بنبست را توضیح میدهند:
۱. ماهیتِ فرامرزی مشکل:
پاکستان تیتیپی را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی خود میبیند و خواهان تضمینهای عملی است. اما طالبان این گروه را اغلب بهعنوان بخشی از معادلات سیاسی و ایدئولوژیکِ فراتر از مرز معرفی میکنند؛ بنابراین «مطالبهٔ حذف یا مهارِ کاملِ تیتیپی» از سوی اسلامآباد، از نظر طالبان عبور از مرزهای حاکمیت و دخالت در «امور داخلی» تلقی میشود.
۲. عدم اعتماد و فقدان مکانیزم نظارتی:
هر دو طرف به شواهد و سازوکارهای مستقل برای پایش تعهدات نیاز دارند؛ چیزی که در مذاکرات استانبول فراهم نیامد. پاکستان به تضمین ملموس نیاز دارد؛ طالبان اما نمیپذیرند متعهد به اقدام علیه عناصرِ که شناسایی و تفکیکشان مبهم است شوند.
۳. خطر متقابلِ نظامی و سیاسی:
شانهخالی کردن از خواستههای طرف مقابل باعث بالاگرفتن لحن شد — از تهدیدِ «نابودی رژیم» از سوی آصف تا وعدهٔ «پاسخ کوبنده» از سوی نمایندگان طالبان. این رجزخوانیها، دیپلماسی را تضعیف و احتمال واکنشهای یکجانبه یا حملات هدفمند مرزی را افزایش میدهد.
چشمانداز:
بدون ایجاد سازوکار نظارت سهجانبه یا حضور میانجیگرِ قابلاعتماد با قدرت اجرایی (برای مثال، تضمینکنندههای چهارجانبه شامل ترکیه، قطر، و شاید نمایندگان منطقهای/بینالمللی)، اختلاف بر سر تیتیپی بهسادگی حل نخواهد شد. در کوتاهمدت، انتظار میرود بنبست ادامه یابد و فشارها، تنشهای مرزی و عملیاتهای هدفمند افزایش یابند. در میانمدت، تنها راه کاهش خطر، توافق بر سر سازوکاری شفاف برای شناسایی و برخورد با عناصر فرامرزی و تضمین متقابل توقف مداخلات است.
منبع: روایت یک مقام نامنشان طالبان به خبرگزاری «آمو» (۷ عقرب)، بیانیهها و پیامهای رسمی پاکستان و اظهارات نمایندگان طالبان.
تهیه و تنظیم: تحریریه سیاسی — خبرگزاری آگاه
