زلزله سیاسی در امریکای لاتین؛ از حمله نظامی امریکا به ونزوئلا تا محاکمه مادورو در نیویارک
گزارش آگاه
تحولات بیسابقه در ونزوئلا، منطقه امریکای لاتین و حتی فراتر از آن را وارد مرحلهای تازه از تنش سیاسی و امنیتی کرده است. حمله نظامی ایالات متحده به کاراکاس، بازداشت نیکولاس مادورو رئیسجمهور ونزوئلا و انتقال او و همسرش به نیویارک، نهتنها موازنه قدرت در داخل این کشور نفتخیز را برهم زده، بلکه واکنشهای تند بینالمللی و نگرانی از نقض آشکار قوانین بینالمللی را نیز بهدنبال داشته است.
تلفات انسانی؛ کیوبا از کشتهشدن دستکم ۳۲ شهروندش خبر داد
حکومت کیوبا اعلام کرده است که در جریان حمله نظامی امریکا به ونزوئلا، دستکم ۳۲ شهروند این کشور کشته شدهاند. میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کیوبا، گفته است قربانیان شامل نیروهای مسلح و ماموران استخباراتی بودهاند که به درخواست دولت ونزوئلا در این کشور حضور داشتند. کیوبا در واکنش به این رویداد، دو روز عزای عمومی اعلام کرده است.
در همین حال، نیویارکتایمز به نقل از یک مقام ونزوئلایی گزارش داده که شمار قربانیان این حمله ممکن است به حدود ۸۰ تن برسد؛ آماری که هنوز بهطور رسمی تایید نشده است.
محاکمه مادورو در نیویارک؛ «آدمربایی نظامی» یا اجرای عدالت؟
نیکولاس مادورو و همسرش، سیلیا فلورس، روز دوشنبه ۱۵ جدی برای نخستین بار در دادگاه فدرال نیویارک حاضر شدند. این جلسه که حدود نیم ساعت طول کشید، به تفهیم اتهامهای مرتبط با «تروریسم و قاچاق مواد مخدر» اختصاص داشت.
مادورو با لباس زندان و پابند وارد دادگاه شد و همراه با همسرش، تمامی اتهامها را رد کرد. وکیل او، بری پولاک، بازداشت رئیسجمهور ونزوئلا را «آدمربایی نظامی» خوانده و گفته است که این پرونده میتواند به یکی از پیچیدهترین پروندههای حقوقی در سالهای اخیر تبدیل شود.
قاضی آلوین هلرستین اعلام کرد که جلسه بعدی دادگاه در تاریخ ۲۶ حوت (۱۷ مارچ) برگزار خواهد شد و مادورو تا آن زمان در بازداشت باقی میماند.
وضعیت اضطراری در ونزوئلا؛ سرکوب داخلی در سایه بحران
در پی بازداشت مادورو، حکومت ونزوئلا فرمان وضعیت اضطراری صادر کرده و به نیروهای پولیس دستور داده است تمامی افرادی را که در حمایت یا همکاری با عملیات امریکا نقش داشتهاند، شناسایی و بازداشت کنند. به گزارش رویترز، این فرمان شامل «جستوجوی سراسری» و برخورد فوری با مخالفان داخلی نیز میشود.
قدرتگیری موقت معاون مادورو
همزمان با این تحولات، دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور و وزیر نفت ونزوئلا، بهعنوان رئیسجمهور موقت سوگند یاد کرده است. با این حال، او تاکید کرده که نیکولاس مادورو را تنها رئیسجمهور قانونی کشور میداند. دونالد ترامپ اعلام کرده است که این انتقال قدرت موقت با هماهنگی واشنگتن انجام شده؛ ادعایی که ابهامات تازهای درباره آینده سیاسی ونزوئلا ایجاد کرده است.
واکنشهای بینالمللی؛ از هشدار اروپا تا انتقاد روسیه و ایران
اتحادیه اروپا از امریکا خواسته است که در برخورد با بحران ونزوئلا به اصول حقوق بینالملل پایبند بماند. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تاکید کرده که اراده مردم ونزوئلا باید محترم شمرده شود.
در مقابل، روسیه این اقدام امریکا را «تجاوز» خوانده و دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه، گفته است واشنگتن دیگر حق انتقاد از مسکو را ندارد. ایران نیز بازداشت مادورو را «دزدیدن» توصیف کرده و نسبت به پیامدهای خطرناک آن هشدار داده است.
موضع متناقض واشنگتن
در حالی که دونالد ترامپ گفته است امریکا آماده «حمله دوم» به ونزوئلا نیز هست، مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، تاکید کرده که واشنگتن قصد حاکمیت مستقیم بر این کشور را ندارد و تنها از ابزارهایی چون محاصره نفتی برای اعمال فشار استفاده خواهد کرد. این تناقض در مواضع، نگرانیها درباره تکرار تجربههای پرهزینه عراق و افغانستان را افزایش داده است.
تحلیل آگاه: بازگشت سیاست زور در نظم جهانی
آنچه امروز در ونزوئلا میگذرد، فراتر از یک بحران داخلی است. بازداشت یک رئیسجمهور مستقر توسط نیروی نظامی خارجی، بدون اجماع بینالمللی، ضربهای جدی به نظم حقوقی جهان وارد کرده است. همزمان، افزایش تنشها میان امریکا، متحدانش و محورهایی چون روسیه، چین، ایران و کوبا، نشان میدهد که جهان وارد مرحلهای تازه از رقابتهای خشن ژئوپولیتیکی شده است.
ونزوئلا اکنون به صحنه آزمون یک پرسش بزرگ تبدیل شده است: آیا قدرتهای بزرگ بار دیگر سرنوشت کشورها را با زور تعیین خواهند کرد، یا واکنش جهانی مانع از عادیسازی چنین مداخلاتی خواهد شد؟
