بنبست پشت درهای بسته؛ معاملهی زندانیان میان طالبان و امریکا به گروگان «دو یا سه نفر» گره خورد
نیویورک تایمز فاش کرده است که مذاکرات محرمانه طالبان و ایالات متحده بر سر آزادی زندانیان امریکایی به دلیل اختلاف بر سر شمار افراد در بند، به بنبست رسیده است؛ جایی که طالبان از «دو زندانی» سخن میگویند و واشنگتن بر آزادی «سه شهروند امریکایی» پافشاری میکند.
خبرگزاری آگاه
روزنامه نیویورک تایمز به نقل از سه منبع گزارش داده است که طالبان در مذاکرات محرمانه با مقامهای امریکایی گفتهاند آمادهاند دو زندانی امریکایی را «هرچه زودتر» آزاد کنند، اما اداره ترمپ تأکید دارد که هرگونه توافق باید مشروط به آزادی سه شهروند امریکایی باشد.
بر بنیاد این گزارش، همین اختلاف عددی، مذاکرات پنهانی میان طالبان و ایالات متحده را به بنبست کشانده است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، در گفتوگو با نیویورک تایمز ادعا کرده است که طالبان تنها دو شهروند امریکایی را در اختیار دارند و آمادگی دارند آنان را آزاد کنند. او افزوده که سرنوشت محمد رحیم، آخرین شهروند افغانستان زندانی در گوانتانامو، باید در هر توافقی با امریکا روشن شود.
نیویورک تایمز نوشته است که ماههاست مقامهای امریکایی و طالبان بهطور محرمانه درباره آزادی زندانیان گفتوگو میکنند و این موضوع یکی از اولویتهای اصلی رئیسجمهور امریکا و پیششرط هرگونه تعامل دیپلماتیک بیشتر با طالبان بهشمار میرود.
به گفته منابع این روزنامه، با وجود آزادی دستکم پنج شهروند امریکایی از افغانستان در یک سال گذشته، گفتوگوها بر سر زندانیان باقیمانده متوقف شده است.
واشنگتن میگوید هنوز سه شهروند امریکایی در افغانستان در بازداشت یا ناپدیدشده بهحساب میآیند، در حالی که طالبان تأکید دارند تنها دو نفر را در اختیار دارند. مقامهای امریکایی این دو نفر را دنیس والتر کویل، استاد دانشگاه، و پولینسیس جکسون، سرباز پیشین ارتش امریکا معرفی کردهاند.
دولت امریکا همچنین خواهان آزادی محمود حبیبی، شهروند امریکایی افغانتبار است که به گفته افبیآی در سال ۲۰۲۲ در کابل بازداشت شده، اما طالبان مدعیاند از محل نگهداری او اطلاعی ندارند.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در گفتوگویی جداگانه با نیویورک تایمز گفته است طالبان خواهان پیشرفت روابط با امریکا، از جمله بازگشایی سفارت این کشور در کابل هستند، اما واشنگتن تاکنون طالبان را به رسمیت نشناخته است.
وزارت خارجه امریکا با لحنی صریح اعلام کرده است: «طالبان باید فوراً دنیس کویل، محمود حبیبی و همه امریکاییهای بازداشتشده در افغانستان را آزاد کنند و به دیپلماسی گروگانگیری پایان دهند.»
در مرکز این اختلاف، پرونده محمد رحیم قرار دارد؛ شهروند افغانستان که از سال ۲۰۰۸ در زندان گوانتانامو نگهداری میشود و طالبان خواهان آزادی او هستند، اما مقامهای امریکایی گفتهاند او بخشی از هیچ توافقی نخواهد بود.
تحلیل آگاه
پروندهی زندانیان امریکایی در افغانستان دیگر فقط یک موضوع انسانی نیست؛ این مسئله به اهرم فشار سیاسی میان طالبان و واشنگتن تبدیل شده است. طالبان میخواهند از آزادی زندانیان بهعنوان «دروازه ورود» به تعامل دیپلماتیک با امریکا استفاده کنند، در حالی که ایالات متحده تلاش دارد هرگونه امتیازدهی را به آزادی کامل همه شهروندانش مشروط سازد.
اینکه طالبان میگویند «تنها دو زندانی امریکایی» دارند و امریکا از «سه نفر» نام میبرد، فقط اختلاف عددی نیست؛ نشانهی عمیقتری از بیاعتمادی و جنگ روایتهاست. واشنگتن نمیخواهد حتی یک مورد ناپدیدسازی یا بازداشت مبهم بدون پاسخ بماند، چون چنین عقبنشینیای میتواند طالبان را به استفادهی بیشتر از «دیپلماسی گروگانگیری» تشویق کند.
از سوی دیگر، طالبان تلاش دارند پرونده محمد رحیم در گوانتانامو را وارد این معامله کنند؛ کسی که بیش از ۱۵ سال بدون محاکمه در بازداشت بوده و برای طالبان نماد «بیعدالتی امریکا» است. اما واشنگتن حاضر نیست این پرونده را به مذاکرات افغانستان پیوند بزند، زیرا گوانتانامو در سیاست داخلی امریکا حساس و پرهزینه است.
در واقع، این مذاکرات فقط بر سر آزادی افراد نیست؛ بر سر تعریف رابطه آینده است:
▪ آیا طالبان شریک مذاکرهاند یا طرف فشار؟
▪ آیا امریکا امتیاز میدهد یا فقط مطالبه میکند؟
▪ و آیا افغانستان دوباره به میدان چانهزنی انسانها تبدیل میشود؟
طالبان میخواهند از این پرونده بهعنوان کارت مشروعیت استفاده کنند؛ امریکا میخواهد از آن برای مهار طالبان بهره بگیرد. در این میان، زندانیان واقعی قربانیان بازی بزرگتری هستند که در آن سیاست از انسان جلو زده است.
تا زمانی که طالبان سیاست بازداشتهای مبهم، ناپدیدسازی و سکوت اطلاعاتی را ادامه دهند، هیچ اعتمادی شکل نمیگیرد. و تا وقتی امریکا فقط از زاویهی امنیتی به افغانستان نگاه کند، هیچ رابطهی پایداری ساخته نمیشود.
بنبست فعلی نشان میدهد که طالبان هنوز بهجای شفافیت، از ابهام بهعنوان ابزار استفاده میکنند؛ و واشنگتن نیز هنوز آماده نیست طالبان را چیزی فراتر از یک «پرونده امنیتی» ببیند.
نتیجه؟ یک معاملهی انسانی، در گرو یک جنگ سیاسی باقی مانده است
