پاکسازی ایدئولوژیک در دانشگاهها؛ طالبان دهها استاد را بهخاطر «ناهمسویی فکری» اخراج کردند
در ماههای اخیر وزارت تحصیلات عالی طالبان دهها استاد دانشگاههای دولتی را بهدلیل مخالفت با روایت رسمی این گروه برکنار کرده است؛ اقدامی که بهگفته منابع آگاه، بدون رعایت اصول اداری و معیارهای پذیرفتهشده آکادمیک صورت گرفته و زنگ خطر جدی برای آینده تحصیلات عالی در افغانستان بهصدا درآورده است.
خبرگزاری آگاه:
بر اساس فهرستی که افغانستان اینترنشنال به آن دست یافته، دستکم ۸۶ استاد از دانشگاههای کابل، ننگرهار، بلخ، تخار، شیخ زاید خوست، فاریاب، بدخشان، جوزجان، بغلان، پولیتخنیک کابل، فراه، البیرونی کاپیسا، هرات، غور و سید جمالالدین کنر در هفتهها و ماههای گذشته برکنار شدهاند. منابع در وزارت تحصیلات عالی طالبان صحت این فهرست را تأیید کردهاند.
اکثریت این استادان از دانشکدههای شرعیات و دیپارتمنتهای علوم دینی، ثقافت اسلامی و تعلیم و تربیه بودهاند. بهگفته منابع، آنان پس از روندی که «تفتیش عقاید» خوانده میشود، کنار گذاشته شدهاند. کمیتهای موسوم به «عبدالله ابن مسعود» در چارچوب وزارت تحصیلات عالی طالبان، سوابق تحصیلی و دیدگاههای فکری استادان را بررسی میکند و اگر همسویی با روایت طالبان احراز نشود، پیشنهاد برکناری به رهبری وزارت ارسال میگردد.
این کمیته همزمان دست به بازنگری گسترده نصاب درسی زده و مضامینی چون حکومتداری، حقوق بشر، دموکراسی و جامعه مدنی را بهعنوان «ناسازگار با اسلام» حذف کرده است. برخی دیپارتمنتها منحل شده و در مقابل، برای شمار زیادی از جنگجویان و ملاهای وابسته به طالبان مدارک لیسانس و ماستری اعطا شده است.
منابع میگویند در ولایتهایی چون کنر و ننگرهار، استادانی با قرائتهای فکری متفاوت از طالبان و در بلخ، استادانی با گرایشهای عرفانی و تصوف کنار گذاشته شدهاند. همچنین استادانی که تحصیلاتشان را در کشورهای دارای نظام سکولار به پایان رساندهاند، بهدلیل «عدم تسلط کافی بر علوم اسلامی» برکنار شدهاند.
تحلیل آگاه | دانشگاه؛ از نهاد علمی تا ابزار ایدئولوژیک
آنچه امروز در دانشگاههای افغانستان میگذرد، صرفاً جابهجایی چند استاد نیست؛ تغییر ماهیت تحصیلات عالی است. طالبان با کنار زدن استادان مستقل و آکادمیک، دو هدف را همزمان دنبال میکنند: نخست، جا باز کردن برای نیروهای وابسته به خود؛ دوم، جهتدهی فکری نسل جوان.
دانشگاه زمانی موتور تولید فکر و نقد بود؛ جایی که دیدگاههای مختلف در چارچوب علم با هم رقابت میکردند. اما وقتی معیار استخدام و برکناری «وفاداری فکری» باشد، نه شایستگی علمی، دانشگاه به نهادی ایدئولوژیک بدل میشود و اعتبار علمیاش را از دست میدهد.
پیامد این سیاست روشن است:
🔹 اسناد تحصیلی دانشگاههای افغانستان در سطح بینالمللی بیاعتبار میشود.
🔹 دانشجویان از آموزش انتقادی و چندبعدی محروم میمانند.
🔹 نظام تحصیلات عالی به ابزار بازتولید روایت رسمی قدرت تبدیل میشود.
طالبان از «اصلاح» سخن میگویند، اما اصلاحی که با حذف، تصفیه و تفتیش عقاید همراه باشد، نه اصلاح است و نه علمی. این مسیر، آیندهای میسازد که در آن دانشگاه دیگر محل اندیشه آزاد نیست، بلکه کارخانه تولید ذهنهای همشکل است.
