استانبول؛ صحنه تلاش تازه برای گشودن گره تهران–واشنگتن
واشنگتنپست گزارش داده است که در مذاکرات احتمالی پیشِرو میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف در استانبول، وزیران خارجه شش کشور منطقه و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ نیز حضور خواهند داشت؛ نشانهای از آنکه دیپلماسی منطقهای میکوشد مسیر گفتوگوی مستقیم میان ایران و امریکا را هموار کند.
خبرگزاری آگاه:
به نوشته واشنگتنپست در سهشنبه ۱۴ دلو، چشمانداز حضور وزیران خارجه ترکیه، قطر، مصر، عربستان سعودی، عمان و پاکستان در کنار جرد کوشنر میتواند زمینه را برای آغاز تماسهای مستقیم میان نمایندگان تهران و واشنگتن فراهم سازد. یک مقام منطقهای به این روزنامه گفته است که این ترکیب، پیام سیاسی روشنی به دو طرف میدهد: منطقه خواهان کاهش تنش و بازگشت به میز مذاکره است.
پایگاه خبری اکسیوس پیشتر گزارش داده بود که ویتکاف و عراقچی قرار است جمعه ۱۷ دلو در استانبول دیدار کنند؛ هرچند یک مقام امریکایی به واشنگتنپست گفته «کارهای زیادی» تا نهاییشدن این نشست باقی مانده است.
در تهران نیز سیگنالهای تازهای دیده میشود. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، ۱۴ دلو در شبکه اجتماعی اکس نوشت که در صورت فراهمبودن فضای «عاری از تهدید و توقعات بیمنطق»، به وزیر خارجه دستور داده زمینه مذاکره «عادلانه و منصفانه» را در چارچوب منافع ملی فراهم کند.
تمرکز بر پرونده هستهای؛ شرط تهران برای آغاز گفتوگو
واشنگتنپست به نقل از دو مقام منطقهای نوشته است که ترکیه و کشورهای عربی میکوشند مذاکرات استانبول در گام نخست به پرونده هستهای محدود بماند تا نظر مثبت تهران جلب شود. یکی از این مقامها گفته است: «اگر این گفتوگوها انجام شود، تمرکز بر برنامه هستهای ایران خواهد بود و سپس برای رسیدگی خلاقانه به مطالبات غیرهستهای واشنگتن تلاش میکنیم.»
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داده بود که تهران آمادگی دارد در مورد غنیسازی «انعطاف» نشان دهد؛ از جمله بحث تحویل بخشی از اورانیوم با غنای بالا و پذیرش سازوکارهای جدید. با این حال، مقامهایی در جمهوری اسلامی تاکید کردهاند که برنامهای برای انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از کشور ندارند.
در سوی دیگر، دونالد ترامپ همچنان بر شروط سهگانه خود پافشاری کرده است: توقف کامل غنیسازی، پایان حمایت از نیروهای نیابتی و محدود شدن برنامه موشکی. او ۱۳ دلو گفت ترجیح میدهد توافق از راه مذاکره بهدست آید، اما اگر ممکن نشود «احتمالاً اتفاقات بدی رخ خواهد داد».
تحلیل آگاه | استانبول؛ آزمون دیپلماسی منطقهای
نشست احتمالی استانبول، اگر برگزار شود، فقط یک دیدار دوجانبه نیست؛ آزمون وزن و کارآمدی میانجیگری منطقهای است. حضور همزمان شش کشور کلیدی و چهرهای نزدیک به ترامپ نشان میدهد که پرونده ایران دیگر صرفاً موضوع تهران و واشنگتن نیست، بلکه به ثبات خاورمیانه و حتی امنیت جهانی گره خورده است.
برای افغانستان نیز این تحولات بیاهمیت نیست. هر کاهش تنش میان ایران و امریکا میتواند بر اقتصاد منطقه، مسیرهای ترانزیتی، بازار انرژی و حتی معادلات امنیتی اثر بگذارد. در منطقهای که بحرانها بههم پیوستهاند، دیپلماسی اگر موفق شود، سودش مرز نمیشناسد.
اما تجربه نشان داده فاصله میان «اراده سیاسی» و «توافق واقعی» زیاد است. اگر استانبول به گفتوگوهای محدود هستهای ختم شود، شاید گام نخست باشد؛ اما حلوفصل اختلافهای عمیقتر، به تصمیمهایی نیاز دارد که هنوز نشانهای از آمادگی کامل برای آن دیده نمیشود.
