افغانستان در تاریکی؛ بحران برق وارداتی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
قطع مکرر برق وارداتی اوزبیکستان، این بار در طوفان زمستانی شدید، بار دیگر ضعف اساسی سیستم انرژی افغانستان را به رخ کشیده است. میلیونها شهروند از کابل تا پنجشیر و از بغلان تا ننگرهار، برای ساعاتی یا حتی روزها بدون برق ماندهاند، در حالی که مدارس، شفاخانهها و صنایع کوچک با بحران عملیاتی مواجه میشوند. وابستگی افغانستان به برق خارجی، در شرایطی که شبکه داخلی ظرفیت کافی برای پاسخگویی ندارد، آسیبپذیری کشور را در برابر شرایط جوی و مشکلات فنی دوچندان میکند.
افغانستان کشوری است که طی دو دهه گذشته با کمبود زیرساختهای برق مواجه بوده و واردات انرژی از کشورهای همسایه، به ویژه اوزبیکستان و تاجیکستان، بخشی از سیاست جبران کسری برق بوده است. با این حال، تکیه صرف بر منابع وارداتی، بدون تقویت شبکه تولید داخلی و تعمیر و نگهداری اصولی خطوط انتقال، کشور را در معرض قطعیهای مکرر و بحرانهای شبانهروزی قرار داده است.
قطعی برق در زمستان، تنها یک مسئله فنی نیست؛ این موضوع با تبعات اقتصادی و اجتماعی گستردهای همراه است. کسبوکارهای کوچک و متوسط، تولیدات صنعتی محدود و مراکز خدماتی از جمله بیمارستانها با هزینههای اضافی مواجه میشوند. خانوادهها مجبورند برای گرمایش و فعالیتهای روزمره به منابع غیرایمن و پرهزینه روی بیاورند، که این امر فشار اقتصادی و روانی را تشدید میکند.
از سوی دیگر، شرکت برشنا در اطلاعیه خود بارها به محدودیتهای جوی و طوفان اشاره کرده است؛ اما این واقعیت که مشکل فنی در خط وارداتی دوباره رخ داده، نشاندهنده ضعف جدی در مدیریت زیرساخت و سیستمهای پیشگیری از بحران است. این موضوع نگرانیها دربارهی آمادگی افغانستان در مقابله با شرایط اضطراری انرژی را افزایش میدهد و ضرورت سرمایهگذاری هدفمند در تولید داخلی برق و توسعه شبکه انتقال و توزیع را دوچندان میکند.
افزون بر این، وابستگی به برق خارجی، پیوند تنگاتنگ افغانستان با ثبات سیاسی و اقتصادی کشورهای همسایه را آشکار میسازد. بسته شدن مرزها، مشکلات سیاسی و هر گونه اختلال در خطوط برق میتواند بخشهای گستردهای از کشور را در خاموشی فرو ببرد. در چنین شرایطی، توسعه منابع انرژی داخلی، از جمله برق آبی، خورشیدی و باد، نه یک گزینه بلکه یک ضرورت حیاتی است.
در پایان، تجربه اخیر روشن میسازد که افغانستان نیاز دارد تا راهبرد جامع مدیریت انرژی خود را بازنگری کند، زیرساختهای داخلی را تقویت کند و به جای اتکا صرف بر واردات، شبکهای مقاوم و انعطافپذیر برای تأمین برق پایدار ایجاد نماید. در غیر این صورت، هر طوفان، برف یا مشکل فنی ساده، میلیونها نفر را در تاریکی و چالشهای اقتصادی و اجتماعی فرو خواهد برد.
