افغانستانِ طالبان در قعر جدول شفافیت؛ سقوط تازه در شاخص جهانی فساد
گزارش تازه سازمان شفافیت بینالملل نشان میدهد افغانستانِ زیر سلطه طالبان نهتنها از بحران فساد بیرون نشده، بلکه هر سال بیشتر در باتلاق آن فرو میرود؛ جایی که نبود نظارت، سرکوب رسانهها و تمرکز قدرت، فساد را به «شیوه حکومتداری» بدل کرده است.
خبرگزاری آگاه:
به گزارش خبرگزاری آگاه، سازمان شفافیت بینالملل گزارش شاخص ادراک فساد (CPI) سال ۲۰۲۵ را منتشر کرده که بر بنیاد آن افغانستان زیر سلطه گروه طالبان با کسب ۱۶ امتیاز از ۱۰۰، در میان ۱۸۲ کشور در جایگاه ۱۶۹ قرار گرفته است.
براساس این گزارش که روز سهشنبه، ۲۱ دلو/بهمن منتشر شد، افغانستان نسبت به سال گذشته یک پله سقوط کرده و روند نزولی آن در سالهای اخیر ادامه داشته است.
در سال ۲۰۲۴ افغانستان ۱۷ امتیاز و رتبه ۱۶۵ را داشت، در ۲۰۲۲ امتیاز آن ۲۴ و رتبهاش ۱۵۰ بود. در این شاخص، صفر نشاندهنده بیشترین میزان فساد و ۱۰۰ نشاندهنده کمترین میزان فساد است.
سازمان شفافیت بینالملل اعلام کرده که میانگین جهانی شاخص فساد برای نخستینبار در بیش از یک دهه به ۴۲ کاهش یافته و از میان ۱۸۲ کشور، ۱۲۲ کشور کمتر از ۵۰ امتیاز کسب کردهاند؛ نشانهای از گسترش فساد در بخش عمومی در سطح جهان.
در این گزارش، دانمارک، فنلند، سنگاپور، نیوزیلند و نروژ پاکترین کشورها معرفی شدهاند و در مقابل، سودان جنوبی، سومالیا، ونزوئلا، یمن و لیبیا در پایینترین رتبهها قرار دارند.
شفافیت بینالملل تأکید کرده که محدودیت فضای مدنی، نظامهای غیرشفاف سیاسی و نبود نظارت دموکراتیک، فساد را در کشورهایی مانند افغانستان زیر سلطه طالبان تشدید کرده است.
به گفته این نهاد، بیش از ۹۰ درصد روزنامهنگارانی که هنگام تحقیق درباره فساد کشته شدهاند، در کشورهایی با امتیاز پایین CPI جان باختهاند.
این سازمان از دولتها خواسته است تا با تقویت دستگاه قضایی مستقل، نهادهای نظارتی، شفافسازی در تأمین مالی سیاسی، تضمین آزادی رسانهها و مقابله با پولهای کثیف فرامرزی، با فساد مبارزه کنند.
تحلیل آگاه
رتبه ۱۶۹ افغانستان در شاخص ادراک فساد، فقط یک عدد نیست؛ این رتبه، ترجمه آماری یک واقعیت تلخ است: فساد در افغانستانِ طالبان دیگر «استثنا» نیست، بلکه «قاعده» شده است.
طالبان با شعار پایان فساد به قدرت برگشتند، اما ساختار قدرتی که بنا کردند، دقیقاً همان بستر کلاسیک فساد است:
▪ تمرکز کامل قدرت در دست یک گروه محدود
▪ نبود پارلمان، رسانه آزاد و نهادهای نظارتی
▪ حذف پاسخگویی و مصونیت عملی مقامها
▪ و اقتصاد بستهای که در آن رانت، قاچاق و رابطه جای قانون را گرفته است.
در چنین ساختاری، فساد نه پنهانی، بلکه سیستماتیک میشود. وقتی هیچ رسانهای نتواند تحقیق کند، هیچ دادگاهی مستقل نباشد و هیچ شهروندی حق پرسش نداشته باشد، فساد از «تخلف» به «روش اداره» تبدیل میشود.
سقوط امتیاز افغانستان از ۲۴ در ۲۰۲۲ به ۱۶ در ۲۰۲۵، پیام روشنی دارد: طالبان نهتنها فساد را مهار نکردهاند، بلکه آن را در لایههای تازهای نهادینه ساختهاند. امروز رشوه، خریدوفروش بستها، اقتصاد قاچاق، و استفاده ابزاری از قدرت، بخشی از واقعیت روزمره اداره کشور است.
پیوند فساد با سرکوب رسانهها هم اتفاقی نیست. وقتی روزنامهنگار نتواند بپرسد «پول از کجا آمد؟» و «قدرت چگونه مصرف شد؟»، فساد با خیال راحت رشد میکند. آمار شفافیت بینالملل که میگوید بیش از ۹۰ درصد خبرنگاران کشتهشده در پروندههای فساد در کشورهای با امتیاز پایین بودهاند، دقیقاً همین رابطه را نشان میدهد: جایی که فساد زیاد است، حقیقت خطرناک میشود.
برای مردم افغانستان، این رتبه به معنای ملموستری ترجمه میشود:
▪ خدمات عمومی ضعیفتر
▪ فقر عمیقتر
▪ بیعدالتی گستردهتر
▪ و دولتی که بهجای خدمت، از مردم تغذیه میکند.
افغانستانِ امروز نهتنها در بحران سیاسی، که در بحران اخلاق حکومتداری گیر مانده است. بدون قانون، بدون شفافیت و بدون آزادی رسانه، هیچ مبارزهای با فساد واقعی نیست؛ فقط شعار است.
رتبه ۱۶۹ یعنی جهان، افغانستان را کشوری میبیند که فساد در آن قاعده است، نه استثنا.
و تا زمانی که طالبان بهجای پاسخگویی، انکار میکنند؛ بهجای اصلاح، سرکوب میکنند؛ و بهجای شفافیت، تاریکی را ترجیح میدهند، این عدد نه بهتر، که بدتر خواهد شد.
