از چرخبال تا خر؛ سقوط نمادین رئیس ستاد ارتش طالبان در بدخشان؟
نوار تصویری تازهای که در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود، فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان را در حال سفر با خر در یکی از ولسوالیهای بدخشان نشان میدهد؛ صحنهای که موجی از گمانهزنی درباره کاهش نفوذ و صلاحیت یکی از چهرههای کلیدی نظامی طالبان برانگیخته است.
خبرگزاری آگاه:
به گزارش خبرگزاری آگاه، یک نوار تصویری که بهگونه گسترده در شبکههای اجتماعی منتشر شده، فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش گروه طالبان را در حال حرکت با خر در یکی از ولسوالیها/شهرستانهای ولایت بدخشان نشان میدهد.
انتشار این ویدیو واکنشهای گسترده کاربران شبکههای اجتماعی را در پی داشته است. شماری از کاربران این اقدام را نشانهای از کاهش جایگاه و نفوذ فصیحالدین در ساختار نظامی طالبان تعبیر کردهاند.
به باور این کاربران، فصیحالدین دیگر اجازه استفاده از چرخبال و امکانات ویژه نظامی در سفرهایش را ندارد و این تصویر میتواند بازتابدهنده تغییر موقعیت یکی از چهرههای بانفوذ طالبان باشد.
برخی منتقدان نیز یادآور شدهاند که فصیحالدین برای رسیدن به مقامهای بلند در نظام طالبان، در سالهای گذشته بارها از زور و سلاح علیه مردم محل خود در بدخشان استفاده کرده بود، اما اکنون – به گفته آنان – حتی از ابتداییترین امکانات نظامی نیز محروم شده است.
طالبان تا اکنون بهگونه رسمی در مورد این ویدیو و برداشتهای مطرحشده واکنشی نشان ندادهاند.
تحلیل آگاه
تصویر فصیحالدین فطرت بر پشت خر، فقط یک ویدیو ساده نیست؛ این تصویر در سیاست افغانستان معنا دارد. در ساختار طالبان، قدرت نه با قانون، بلکه با نشانهها و امتیازها تعریف میشود: چرخبال، اسکورت سنگین، حضور مسلحانه و تشریفات امنیتی. وقتی این نشانهها حذف میشود، پیام سیاسی آن از هر اعلامیه رسمی گویاتر است.
فصیحالدین فطرت سالها یکی از چهرههای بانفوذ نظامی طالبان در شمالشرق کشور بود؛ فردی که هم بهدلیل نقش نظامیاش و هم بهخاطر برخوردهای سختگیرانه با مردم محل، شناخته میشد. رسیدن او به ریاست ستاد ارتش طالبان نیز حاصل همین سرمایه خشونت و زور بود.
اکنون اما، دیدهشدن او بدون چرخبال و اسکورت، آن هم در منطقهای که زمانی قلمرو نفوذش بود، برای افکار عمومی این پرسش را ایجاد کرده است:
آیا او از دایره تصمیمگیریهای اصلی کنار زده شده؟
یا در درون طالبان، رقابتها وارد مرحله حذف خاموش چهرههای قدیمی شده است؟
طالبان یک گروه یکدست نیست؛ شبکهها، حلقهها و وفاداریهای درونی در آن همواره در حال تصادماند. در چنین ساختاری، سقوط مقامها اغلب نه با اعلام رسمی، بلکه با حذف تدریجی امتیازها آغاز میشود: اول چرخبال، بعد اسکورت، بعد صلاحیت.
این تصویر، اگرچه ممکن است از نظر طالبان «عادی» جلوه داده شود، اما در فرهنگ سیاسی افغانستان، نماد بسیار روشنی دارد:
قدرت وقتی کم میشود، اول در ظاهر دیده میشود.
برای مردمی که سالها زیر فشار همین چهرهها زندگی کردهاند، این صحنه نوعی «عدالت نمادین» تلقی میشود؛ همان کسانی که روزی با زور وارد خانهها میشدند، امروز حتی از ابتداییترین ابزار قدرت محروماند.
اما واقعیت تلخ این است که این تغییر، نه به معنای اصلاح نظام است و نه نشانه پاسخگویی. فقط جابهجایی درونگروهی است؛ جایی که یک چهره میرود و چهرهای دیگر میآید، بدون آنکه ساختار زور، سرکوب و بیقانونی تغییر کند.
فصیحالدین اگر امروز با خر حرکت میکند، به این معنا نیست که طالبان از سیاست خشونت دست برداشتهاند؛ بلکه نشان میدهد در درون این گروه، بازی قدرت بیرحمانهتر از همیشه ادامه دارد.
در نظامی که قانون وجود ندارد، سقوطها ناگهانیاند و بازگشتها ناممکن.
و تصویر امروز فصیحالدین، شاید فقط آغاز یک حذف خاموش باشد؛ حذفی که در طالبان نه با حکم، بلکه با تحقیر نمادین انجام میشود.
