آتش در مرز؛ از «غضبللحق» تا هشدارهای جهانی
تشدید حملات پاکستان، درگیریهای شبانه در چند ولایت و افزایش نگرانی از یک جنگ فرسایشی
در حالی که تنش میان کابل و اسلامآباد وارد مرحله بیسابقهای شده، روزنامه پاکستانی دان به نقل از یک مقام ارشد امنیتی گزارش داده است که پاکستان برای پایان عملیات نظامی «غضبللحق» عجلهای ندارد و تا دریافت «تضمینهای معتبر» از سوی طالبان، حملات بر اهداف مورد ادعای این کشور در داخل خاک افغانستان ادامه خواهد یافت. همزمان، درگیریهای مرزی در چندین نقطه شدت گرفته، حملات هوایی گزارش شده و سازمان ملل از افزایش تلفات غیرنظامیان خبر داده است.
اسلامآباد: «زمان ضربه زدن به حامیان تروریسم است»
بر اساس گزارش روزنامه دان، مقام امنیتی یادشده گفته است تا زمانی که طالبان مانع فعالیت تحریک طالبان پاکستان (TTP) و گروههای بلوچ در افغانستان نشوند، عملیات ادامه خواهد یافت. او با ادبیاتی تند افزوده است: «اکنون زمان آن است که حامیان و همدستان تروریسم ضربه بخورند.»
در همین حال، اسحاق دار وزیر خارجه پاکستان اعلام کرده که پس از ناکامی تلاشهای دیپلماتیک در قطر و ترکیه، اسلامآباد ناگزیر به آغاز عملیات شده است. او مدعی شد که این عملیات «دقیق و هدفمند» بوده و تنها مراکز «تروریستی» را هدف قرار داده است.
از سوی دیگر، آصف علی زرداری رئیسجمهور پاکستان در سخنرانی خود در پارلمان این کشور گفت طالبان «از خط سرخ عبور کردهاند» و پاکستان به عنوان «یک دولت مسئول هستهای» تعرض به حاکمیت خود را تحمل نخواهد کرد.
درگیری در سپینبولدک و گزارش بمباران در ننگرهار و پنجشیر
وزارت دفاع طالبان اعلام کرده که نیروهای این گروه و ارتش پاکستان نیمهشب دوشنبه در سپینبولدک تبادل آتش داشتهاند. به گفته سخنگوی این وزارت، سه سرباز پاکستانی کشته و یک تن اسیر شده و یک پاسگاه مرزی نیز به تصرف درآمده است؛ ادعایی که هنوز از سوی اسلامآباد تأیید نشده است.
منابع محلی در ننگرهار نیز از بمباران یک پایگاه طالبان در نزدیکی جلالآباد خبر دادهاند. همزمان، در پنجشیر و کاپیسا برای سومین شب پیاپی صدای هواپیما و انفجار شنیده شده است. سارا آدامز، مأمور پیشین سازمان استخبارات مرکزی امریکا، مدعی شده که نیروی هوایی پاکستان مرکز فرماندهی نیروهای ویژه طالبان در پنجشیر را هدف قرار داده است.
هشدار سازمان ملل: ۳۴ کشته و توقف کمکهای غذایی
سازمان ملل متحد از دو طرف خواسته فوراً خشونتها را متوقف کنند. استفان دوجاریک سخنگوی دبیرکل این سازمان اعلام کرده که طی یک هفته گذشته ۳۴ غیرنظامی کشته و ۸۹ نفر زخمی شدهاند. به گفته او، درگیریها به مراکز صحی آسیب رسانده و برنامه جهانی غذا نیز فعالیتهای خود را در برخی مناطق متوقف کرده است؛ اقدامی که حدود ۱۶۰ هزار نفر را از دریافت کمک غذایی محروم ساخته است.
طالبان همچنین مدعی شدهاند که در حملهای به یک کمپ پناهندگان در کنر، سه کودک کشته شدهاند؛ ادعایی که هنوز بهگونه مستقل تأیید نشده است.
جنگی که دامنهاش فراتر از مرزها میرود
در میانه این بحران، مایکل کوگلمان پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک هشدار داده که گسترش درگیریهای منطقهای، بهویژه در پی جنگ ایران، میتواند شکاف میان پاکستان و طالبان را عمیقتر کرده و ثبات منطقه را با تهدیدهای تازه روبهرو سازد. به باور او، بیثباتی در ایران میتواند موج جدیدی از مهاجرت را به سمت پاکستان سوق دهد و همزمان، ناآرامیها در بلوچستان را تشدید کند.
بریتانیا نیز از طریق نماینده ویژه خود تأکید کرده که جنگ راهحل نیست و اختلافات باید از مسیر مذاکره حل شود؛ اما با توجه به درگیریهای همزمان در خاورمیانه، نقش میانجیگران منطقهای مانند قطر و عربستان کمرنگتر از گذشته به نظر میرسد.
تحلیل آگاه
تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان میدهد که بحران میان طالبان و پاکستان از سطح هشدارهای سیاسی عبور کرده و وارد مرحله تقابل نظامی مستقیم شده است. ادامه عملیات «غضبللحق» و حملات متقابل، خطر یک جنگ فرسایشی در امتداد خط دیورند را افزایش داده؛ جنگی که بیشترین هزینه آن را غیرنظامیان خواهند پرداخت.
پاکستان با تکیه بر ادعای دفاع مشروع، تلاش دارد فشار نظامی را به اهرم سیاسی تبدیل کند و طالبان را به پذیرش تعهدات امنیتی وادارد. در مقابل، طالبان برای حفظ وجهه داخلی و منطقهای خود، ناگزیر از پاسخ نظامی و موضعگیری تند هستند، هرچند نشانهها حاکی از آن است که این گروه نیز تمایلی به جنگ تمامعیار ندارد.
آنچه وضعیت را پیچیدهتر میسازد، همزمانی این بحران با تنشهای گسترده در خاورمیانه است. کاهش تمرکز میانجیگران منطقهای و افزایش فشارهای اقتصادی و انسانی، میتواند افغانستان را بار دیگر به صحنه رقابتهای امنیتی بدل کند.
در چنین شرایطی، اگر مسیر دیپلماسی بهسرعت فعال نشود، خطر گسترش درگیری از نقاط مرزی به عمق جغرافیای دو کشور، بیش از هر زمان دیگر جدی است؛ سناریویی که پیامدهای آن تنها به کابل و اسلامآباد محدود نخواهد ماند.
