اوزبیکستان پس از چهار سال گذرگاه ترمذ–حیرتان را باز کرد؛ هدفگذاری برای افزایش مبادلات تا ۲.۵ میلیارد دالر
رسانههای اوزبیکستان گزارش دادند که گذرگاه ترمذ–حیرتان پس از چهار سال بستهبودن، دوباره باز شده است. مقامهای اقتصادی این کشور میگویند این اقدام برای تسهیل رفتوآمد و افزایش تجارت با افغانستان تا سقف ۲.۵ میلیارد دالر تا سال ۲۰۲۶ انجام شده است.
خبرگزاری آگاه:
رسانههای اوزبیکستان امروز چهارشنبه، ۱۲ قوس، به نقل از اتاق بازرگانی و صنایع این کشور گزارش دادند که گذرگاه ترمذ–حیرتان پس از چهار سال رسماً بازگشایی شده است. طبق این گزارش، باز شدن این مسیر مرزی با هدف توسعه صادرات و تقویت تجارت دوجانبه میان دو کشور صورت گرفته است.
براساس اعلام منابع رسمی، تردد شهروندان دو کشور از این گذرگاه از سر گرفته شده، اما الزامات دریافت ویزا همچنان پابرجاست.
اوزبیکستان در سال ۲۰۲۱ و پس از تسلط طالبان، به دلیل نگرانیهای امنیتی مرز زمینی خود با افغانستان را بست. با این حال، در سالهای اخیر دو کشور روابط اقتصادی گستردهای داشتهاند و مقامهای طالبان و دولت اوزبیکستان بارها برای بررسی همکاریهای اقتصادی به کشورهای یکدیگر سفر کردهاند.
بازگشایی این گذرگاه در حالی صورت میگیرد که تنش مرزی و تجاری میان طالبان و پاکستان طی ماههای اخیر افزایش یافته است و طالبان تلاش دارند مسیرهای تازهای برای انتقال کالا و تجارت خارجی ایجاد کنند.
براساس دادههای کمیته آمار اوزبیکستان، حجم مبادلات تجاری میان دو کشور از جنوری تا اکتبر سال جاری میلادی به ۱.۳ میلیارد دالر رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۶.۷ درصد رشد را نشان میدهد. مقامهای این کشور میگویند هدف این است که سطح تجارت دوطرف تا سال ۲۰۲۶ به ۲.۵ میلیارد دالر افزایش یابد.
تحلیل آگاه:
بازگشایی گذرگاه ترمذ–حیرتان پس از چهار سال، فراتر از یک تحول اقتصادی، نشانهای از تغییر محاسبات سیاسی و منطقهای ازبیکستان و طالبان است. این گذرگاه یکی از مهمترین شریانهای اقتصادی افغانستان بهشمار میرود و در سالهای گذشته بخشی از مواد غذایی، سوخت و کالاهای اساسی از همین مسیر وارد کشور شده است.
اوزبیکستان با وجود نگرانیهای امنیتی پس از سقوط دولت پیشین، اکنون منافع اقتصادی خود را بر نگرانیهای گذشته ترجیح داده و با هدف افزایش صادرات و تثبیت موقعیت منطقهایاش، در حال گسترش روابط با طالبان است. رشد ۴۶ درصدی تجارت در سال جاری بهروشنی نشان میدهد که تاشکند طالبان را شریک اقتصادی بالقوه و منبع درآمد قابل اتکا میبیند.
از سوی دیگر، طالبان نیز در پی تشدید تنشها با پاکستان و بستهشدن تکراری گذرگاههای حیاتی مانند تورخم و چمن، به دنبال مسیرهای جایگزین هستند تا وابستگی تجاری خود به پاکستان را کاهش دهند. باز شدن این گذرگاه، برای طالبان فرصت میآفریند تا تنوع مسیرهای تجاری را افزایش دهند و پیام دهند که «بدون پاکستان نیز راههایی برای تجارت وجود دارد».
با این حال، این روند یک جنبه مهم دیگر نیز دارد:
بازگشایی مرز به این معنا نیست که چالشهای امنیتی پایان یافتهاند. ازبیکستان هنوز از گسترش فعالیت گروههای افراطی مرتبط با طالبان در شمال افغانستان نگران است؛ اما به نظر میرسد ملاحظات اقتصادی بر دغدغههای امنیتی پیشی گرفته است.
در مجموع، ترمذ–حیرتان میتواند در کوتاهمدت به کاهش فشار اقتصادی بر افغانستان کمک کند، اما در بلندمدت نوع رابطه طالبان با همسایگان را بهسوی همکاریهای بیشتر اقتصادی سوق خواهد داد؛ همکاریهایی که بدون مشروعیت سیاسی، همچنان شکننده و وابسته به تحولات امنیتی منطقه خواهد بود.
