جنگ ایران، هند را در موقعیتی دشوار قرار داده است

حکومت مودی با افزایش مخالفت‌های داخلی در زمینهٔ همکاری با دولت ترامپ روبه‌رو است.

به قلم: سمیت گانگولی (نویسندهٔ ستون در مجلهٔ فارن پالیسی و پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ هوور در پوهنتون استنفورد)

منبع: فارن پالیسی

۱۴ مارچ ۲۰۲۶ مطابق۲۳ حوت ۱۴۰۴

ترجمه: سمیر بیات

——————————-

دو رویداد اخیر—یکی در دهلی نو و دیگری در نزدیکی سواحل سریلانکا—می‌تواند پیامدهای مهمی برای آیندهٔ روابط ایالات متحده و هند داشته باشد؛ آنهم در زمانی که رئیس‌جمهور دونالد ترامپ جنگی را علیه ایران پیش می‌برد.

در پنجم مارچ، کریستوفر لاندو، معاون وزیر خارجهٔ امریکا، در نشست سالانهٔ «گفت‌وگوی رایسینا» سخنرانی کرد. این کنفرانس که با حمایت حکومت هند برگزار می‌شود، سیاستگذاران، خبرنگاران و تحلیلگران را گرد هم می‌آورد تا دربارهٔ مسائل جهانی بحث کنند. لاندو در سخنان خود بار دیگر بر تعهد دولت ترامپ برای ایجاد روابط همکاری‌آمیز با هند تأکید کرد، اما گفت این همکاری باید در چارچوب سیاست «اول امریکا» دنبال شود.

با این حال، او تصریح کرد که واشنگتن قصد ندارد به افزایش توانایی‌های مادی هند کمک کند. وی گفت:

«هند باید بداند که ما همان اشتباهی را که ۲۰ سال پیش در قبال چین مرتکب شدیم، دربارهٔ هند تکرار نخواهیم کرد؛ یعنی اجازه دهیم شما بازارها را توسعه دهید و بعد ببینیم که در بسیاری از عرصه ‌های تجاری بر ما پیشی می‌گیرید.»

نشست رایسینا در حالی آغاز شد که تنها چند روز از آغاز جنگ ایران گذشته بود و همین امر بحث‌های مطرح‌شده در آن را حساس‌تر ساخت. در واقع، تأکید لاندو بر سیاست «اول امریکا» در حالی بیان شد که این جنگ—اگر به‌سرعت پایان نیابد—ممکن است ایالات متحده را بار دیگر در باتلاقی تازه در خاورمیانه گرفتار کند.

واکنش رسمی هند به سخنان لاندو سریع بود. سوبراهمانیام جایشانکار، وزیر امور خارجهٔ هند، در بیانیه‌ای در روز پایانی کنفرانس گفت:

«ظهور و پیشرفت هند تنها به‌وسیلهٔ خود هند تعیین خواهد شد.»

او بدون اشارهٔ مستقیم به سخنرانی لاندو این موضع را بیان کرد؛ به نظر می‌رسد جایشانکار می‌خواست هم نارضایتی خود را به واشنگتن و هم به افکار عمومی داخلی منتقل کند، اما در عین حال از ایجاد تنش مستقیم با دولت ترامپ نیز پرهیز نماید.

در همین حال، حزب «کنگرهٔ ملی هند» که مهمترین حزب مخالف حکومت است، در شبکه‌ های اجتماعی رسمی خود سخنان لاندو را «نه‌تنها توهین‌آمیز، بلکه ضد هندی» توصیف کرد.

این واکنش تا حدی از گرایش سنتی انتقادی این حزب نسبت به امریکا ناشی می‌شود؛ گرایشی که سال‌ها در فرهنگ سیاسی آن وجود داشته است. اما این انتقادها همچنین بازتاب نگرانی بسیاری از اعضای این حزب است که معتقدند حکومت نارندرا مودی بیش از حد مشتاق همکاری با دولت ترامپ بوده و در برخی موارد نتوانسته از منافع ملی هند به‌خوبی دفاع کند؛ به‌ویژه در توافق تجاری اخیر میان دو کشور.

یک روز پیش از سخنرانی لاندو، یک زیردریایی امریکایی در نزدیکی سواحل سریلانکا یک کشتی جنگی ایرانی به نام «دِنا» را غرق کرد که دست‌کم ۸۷ نفر در آن کشته شدند. این کشتی در حال بازگشت به ایران پس از شرکت در یک رزمایش دریایی چندجانبه بود که هند میزبان آن بود و ۱۸ کشتی از کشورهای دوست هند در آن حضور داشتند.

بخش‌هایی از جامعهٔ مدنی هند واکنش تندی به این رویداد نشان دادند. برخی استدلال کردند که این حادثه ادعای مودی را—که هند را تأمین‌کنندهٔ امنیت در آب‌های منطقه‌ای خود می‌داند—زیر سؤال برده است.

کشتی ایرانی در آب‌های بین‌المللی قرار داشت و به نظر می‌رسد حملهٔ اژدری امریکا نقض قوانین بین‌المللی نبوده است. با این حال، این‌که این حادثه در زمانی رخ داد که کشتی پس از یک رزمایش بزرگ—که خود امریکا نیز در آن شرکت داشت—در حال بازگشت بود، بسیاری از مردم هند را ناراحت کرده است. حزب کنگره نیز از مودی به‌دلیل محکوم نکردن این حمله انتقاد کرد.

فراتر از رقابت‌های سیاسی داخلی، دلایل مهمتری نیز وجود دارد که نشان می‌دهد حکومت هند نمی‌تواند در برابر حملات امریکا و اسرائیل علیه ایران کاملاً بیطرف بماند.

هند جمعیت قابل توجهی از شیعیان دارد که پس از ترور روحانی شیعه و رهبر عالی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، احساس خشم و نگرانی می‌کنند. افزون بر آن، هند بخش قابل توجهی از درآمدهای ارزی خود را از کارگران مهاجر در خاورمیانه—از جمله ایران—دریافت می‌کند و مقدار زیادی نفت نیز از این منطقه وارد می‌نماید.

در چنین شرایطی، تعجبی ندارد که روابط امریکا و هند با تنش‌هایی روبرو شود. سخنان لاندو به‌گونهٔ آشکاری با مواضع دولت‌های پیشین امریکا—حتی دولت‌های جمهوریخواه—تفاوت دارد. برای نمونه، در دورهٔ ریاست‌جمهوری جورج بوش، زمانیکه کاندولیزا رایس، وزیر خارجهٔ وقت امریکا، به دهلی نو سفر کرد، اعلام نمود که واشنگتن علاقه‌مند است هند به‌عنوان یک قدرت بزرگ جهانی ظهور کند.

رهبران بعدی امریکا نیز از این هدف فاصله نگرفتند و حتی در دورهٔ نخست ریاست‌جمهوری ترامپ نیز پیشرفت روابط دوجانبه ادامه یافت. دو کشور یک توافق مهم دفاعی امضا کردند که مدت‌ها به تعویق افتاده بود.

ترامپ همچنین رابطهٔ شخصی نزدیکی با مودی ایجاد کرد و در جریان سفر رسمی مودی به امریکا، در شهر هیوستون تگزاس یک گردهمایی مشترک با او برگزار نمود. مودی نیز هنگام سفر ترامپ به هند در فبروری ۲۰۲۰ همین گرمی روابط را نشان داد.

با اینحال، سخنان اخیر لاندو در دهلی نو با استقبال روبرو نشد و غرق شدن کشتی جنگی ایران نیز این نارضایتی‌ها را بیشتر کرده است. با توجه به تلاش دیرینهٔ هند برای حفظ روابط عادی با ایران و در عین حال تقویت روابط با امریکا، شرایط کنونی ضربه‌ای جدی به سیاست خارجی غیرمتعهدانهٔ این کشور وارد کرده است.

بدیهی است که برای حکومت مودی اتخاذ رویکردی غیرتقابلی در برابر امریکا اهمیت دارد؛ زیرا دهلی نو نمی‌تواند دولت ترامپ را از خود برنجاند. منافع فراوانی—از تجارت و سرمایه‌گذاری گرفته تا همکاری‌های دفاعی—در این رابطه نهفته است.

تصمیم‌های اخیر هند نیز نشان می‌دهد که این کشور برای مذاکره و سازش آمادگی دارد؛ چنانکه توافق تجاری ماه فبروری میان دو کشور حاصل همین رویکرد بود. البته سرنوشت نهایی این توافق پس از حکم اخیر دیوان عالی امریکا دربارهٔ تعرفه‌های ترامپ هنوز نامشخص است.

با این حال، حکومت مودی با افزایش مخالفت‌های داخلی در زمینهٔ همکاری با دولت ترامپ روبرو شده است. در گذشته می‌توانست این انتقادها را مهار کند و سیاست‌هایی را که مفید می‌دانست پیش ببرد؛ اما اکنون صدای اعتراض بلندتر شده و تنها به احزاب مخالف محدود نمی‌شود. حتی پیش از آغاز جنگ ایران نیز برخی سیاستمداران بانفوذ و نسبتاً بیطرف هند نسبت به تضعیف روابط دو کشور هشدار داده بودند.

روابط امریکا و هند که پس از وضع تعرفه‌های سنگین از سوی ترامپ در سال گذشته وارد مرحله‌ای دشوار شده بود، اکنون ممکن است با چالش‌های بیشتری روبرو شود. برخی از چهره‌های مهم افکار عمومی هند هشدار داده‌اند که سکوت دولت مودی در برابر جنگ علیه ایران می‌تواند منافع درازمدت ملی هند را به خطر اندازد.

هنوز زود است که گفته شود آیا این نگرانی‌ها به فاصلهٔ دائمی در روابط دو کشور خواهد انجامید یا نه. با این حال، بی‌توجهی ظاهری دولت ترامپ به نگرانی‌های مشروع سیاست خارجی هند—و نیز نادیده گرفتن تلاش این کشور برای تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ—نشان می‌دهد که دهه‌ها تلاش دوحزبی برای ایجاد یک شراکت نیرومند میان دو کشور ممکن است اکنون بی‌دلیل در معرض خطر قرار گیرد.