آنچه باید دربارهٔ علی لاریجانی، مقام ارشد امنیتی ایران، بدانید

نوشتهٔ فرناز فصیحی و آملیا نیرنبرگ

منبع: روزنامهٔ نیویارک تایمز

۱۷ مارچ ۲۰۲۶ مطابق ۲۶ حوت ۱۴۰۴

——————————-

علی لاریجانی، مقام ارشد امنیت ملی ایران و رهبرِ عملی کشور، تازه‌ترین چهرهٔ بلندپایهٔ ایرانی است که از آغاز جنگ امریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فبروری هدف قرار گرفته است.

به گفتهٔ وزیر دفاع اسرائیل، گمان می‌رود آقای لاریجانی، ۶۷ ساله، در حملهٔ هوایی شب گذشته کشته شده باشد. او در عمل در ماه‌های اخیر ادارهٔ کشور را پشت صحنه بر عهده داشته است. پس از ۲۸ فبروری، زمانی که رهبر عالی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، و شماری دیگر از مقام‌های ارشد در حملات امریکا و اسرائیل کشته شدند، آقای لاریجانی به عنوان صدای علنی و سرکش دولت ایران ظاهر شد و به‌طور منظم در شبکه‌های اجتماعی امریکا و اسرائیل را محکوم می‌کرد.

تا کنون هیچ واکنش رسمی از سوی ایران در مورد ادعای اسرائیل مبنی بر کشته شدن آقای لاریجانی منتشر نشده است.

او که از نزدیکان مورد اعتماد آیت‌الله خامنه‌ای به‌شمار می‌رفت، در میان گروهی از مقام‌ها بود که رهبر عالی به آنان وظیفه داده بود طرحی برای تضمین بقای جمهوری اسلامی در صورت ترور خود تهیه کنند؛ این موضوع را مقام‌های ارشد ایرانی و اعضای پیشین (سپاه پاسداران) گزارش داده‌اند.

لاریجانی که از یک خانوادهٔ برجستهٔ سیاسی و مذهبی برخاسته است، به مدت ۱۲ سال ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت. در سال ۲۰۲۱، مأمور شد تا یک توافق جامع راهبردی ۲۵ ساله با چین را مذاکره کند؛ توافقی به ارزش میلیاردها دالر که برای اقتصاد ایران — که زیر فشار تحریم‌های غرب قرار داشت — حیاتی تلقی می‌شد.

پیش از آغاز حملات امریکا و اسرائیل در ماه گذشته، مسئولیت‌های او گسترده‌تر شد. او مسئول سرکوب اعتراضات اخیر بود که خواستار پایان حاکمیت اسلامی بودند و برای مهار این اعتراضات از زور مرگبار استفاده شد. وی همچنین مسئول کنترول مخالفان داخلی و رابط اصلی ایران با متحدانش از جمله روسیه و نیز بازیگران منطقه‌ای مانند قطر و عمان بود.

او همچنین بر مذاکرات هسته‌ای با واشنگتن نظارت داشت و طرح‌هایی برای مدیریت کشور در صورت وقوع جنگ احتمالی با ایالات متحده تدوین کرده بود.

لاریجانی اغلب چهرهٔ علنی دولت ایران محسوب می‌شد و با رسانه‌های داخلی و خارجی مصاحبه می‌کرد. در شبکه‌های اجتماعی نیز تصاویری از خود منتشر کرده بود؛ از جمله سلفی با شهروندان ایرانی، بازدید از یک زیارتگاه و دست تکان دادن از دروازهٔ طیاره.

با گسترش نقش او، جایگاه رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، که یک داکتر و چهره‌ای میانه‌رو در رهبری ایران تلقی می‌شد، تا حدی به حاشیه رفت. به گزارش رسانه‌های ایرانی، پزشکیان در نشست کابینه گفته بود که به لاریجانی پیشنهاد کرده محدودیت‌های اینترنتی برداشته شود، زیرا این محدودیت‌ها به تجارت الکترونیک آسیب می‌زند. این اعتراف که رئیس‌جمهور برای پیشبرد امور به تأیید لاریجانی نیاز دارد، نشانه‌ای از نفوذ گستردهٔ او دانسته شد.

با وجود آن‌که لاریجانی از نزدیکترین مشاوران آیت‌الله خامنه‌ای بود، گزینهٔ محتمل برای جانشینی او به عنوان رهبر عالی محسوب نمی‌شد، زیرا او روحانی ارشد شیعه نبود — شرطی اساسی برای تصدی این مقام. در نهایت، مجتبی خامنه‌ای، فرزند رهبر کشته‌شده، این مسئولیت را بر عهده گرفت.

روز سه‌شنبه، پس از گزارش‌هایی مبنی بر هدف قرار گرفتن لاریجانی توسط اسرائیل، حساب کاربری او در شبکهٔ «ایکس» تصویری از یک بیانیهٔ دست‌نویس را منتشر کرد که در آن به یاد ملوانان ایرانی کشته‌شده در حملهٔ امریکا ادای احترام شده بود. روشن نبود که این بیانیه چه زمانی نوشته شده، چه کسی آن را نگاشته یا چرا در آن زمان منتشر شده است.