تعهد اجباری طالبان بر دانشجویان؛ سایه سنگین بر دانشگاههای افغانستان
خبرگزاری آگاه:
گزارشها از دانشگاههای افغانستان نشان میدهد که دانشجویان جدیدالورود ناگزیر به امضای تعهدنامهای شدهاند که فراتر از مقررات آموزشی، محدودیتهای سختگیرانه در پوشش، رفتار و حتی باورهای دینی آنان وضع میکند؛ اقدامی که نگرانیها درباره تبدیل دانشگاهها به ابزار کنترل ایدئولوژیک را افزایش داده است.
جزئیات تعهدنامه
بر اساس اطلاعات منابع، طالبان از دانشجویان تازهوارد خواستهاند سندی را امضا کنند که در آن چندین الزام مشخص درج شده است:
- رعایت پوشش و ظاهر مطابق معیارهای تعیینشده از سوی طالبان
- پایبندی به یک قرائت مشخص مذهبی
- سلب حق اعتراض یا شکایت در صورت بروز اختلاف یا اعمال محدودیتها
به گفته دانشجویان، این تعهدنامه پیش از آغاز رسمی دروس از آنان گرفته میشود و عملاً شرط ورود به محیط دانشگاهی محسوب میشود.
یکی از دانشجویان که نخواست نامش فاش شود، میگوید:
«قبل از اینکه حتی اولین کلاس خود را ببینم، مجبور شدم خودم را مطابق باورها و ظاهر طالبان تعریف کنم. این دیگر دانشگاه نیست؛ بیشتر شبیه یک مرکز آموزشی با چارچوب ایدئولوژیک است.»
واکنشها و نگرانیها
منتقدان میگویند که این اقدام، فراتر از نظم دانشگاهی است و بهنوعی مداخله مستقیم در هویت فردی و فکری دانشجویان محسوب میشود.
به باور آنان، اعمال چنین محدودیتهایی میتواند فضای دانشگاه را از یک محیط آزاد علمی به یک ساختار بسته و کنترلشده تبدیل کند؛ جایی که تنوع فکری و آزادی بیان بهطور جدی محدود میشود.
تحلیل آگاه
تحمیل تعهدنامههای ایدئولوژیک بر دانشجویان، نشانهای از تغییر ماهیت دانشگاه در افغانستان است. دانشگاه، در تعریف کلاسیک خود، محل تضارب آرا، تولید دانش و پرورش تفکر انتقادی است؛ اما چنین سیاستهایی این کارکرد را به چالش میکشد.
در این چارچوب، سه پیامد قابل توجه است:
نخست، تضعیف استقلال علمی؛ زمانی که دانشجو پیش از ورود به کلاس، ملزم به پذیرش یک چارچوب فکری مشخص میشود، فضای نقد و پژوهش عملاً محدود خواهد شد.
دوم، فشار بر هویت فردی نسل جوان؛ دانشجویان در مرحلهای از زندگی قرار دارند که شکلگیری هویت فکری و اجتماعی آنان اهمیت حیاتی دارد. اعمال محدودیتهای اجباری میتواند این روند را مختل کند.
سوم، افزایش شکاف میان دانشگاه و جامعه جهانی؛ در شرایطی که نظامهای آموزشی در جهان بهسوی باز بودن و تبادل علمی حرکت میکنند، چنین رویکردی میتواند دانشگاههای افغانستان را بیش از پیش در انزوا قرار دهد.
در نهایت، این تحولات نشان میدهد که چالش اصلی امروز آموزش عالی در افغانستان، تنها کمبود امکانات یا منابع نیست، بلکه ماهیت و جهتگیری نظام آموزشی است—موضوعی که آینده علمی و اجتماعی کشور را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار خواهد داد.
