جنگ ایران تاج پادشاهی دالر را دوباره بر سرش گذاشت
از تایلند تا فیلیپین و کره جنوبی، آسیا میان افزایش بیسابقه قیمت نفت و دالر آمریکا که به شکل شگفتآوری احیا شده، تحت فشار شدید قرار دارد.
نوشتهٔ ویلیام پِسِک
منبع: آسیا تایمز
۲۷ مارچ ۲۰۲۶ مطابق ۷ حمل ۱۴۰۵
——————————
خبرهای مربوط به مشکلات ارزی در تایلند، حتی برای باتجربه ترین سرمایهگذاران آسیایی نیز میتواند فشار خون را بالا ببرد.
با افزایش قیمت نفت، «باخت» یا بدنامی ارز تایلند – بات – به عنوان بدترین ارز آسیایی در حال جذب توجه جهانی است و نگرانیها را افزایش داده است. در واقع، کاهش ارزش بات در جولای ۱۹۹۷ در بانکوک، جرقه بحران مالی آسیایی را زد. سقوط ۶٪ بات در مارچ، سرمایهگذاران را به تکاپو انداخته تا مسیر آینده بازار را پیشبینی کنند.
تهدیدها، البته، از خارج میآید. با ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران، افزایش قیمت نفت به یک پدیدهی ثابت تبدیل شده است. در مورد تایلند، وابستگی شدید به نفت وارداتی باعث شده که معاملهگران درباره پیامدهای نوسانات بیشتر کالاها و خروج سرمایهها حدس بزنند.
اما تشدید وضعیت، افزایش دالر آمریکاست که بار دیگر تهدید میکند ارزهای آسیایی را خفه کند. این فشار دوگانه خطر باعث شده دولتها در سراسر منطقه برای محافظت از سیستمهای مالی خود به تکاپو بیفتند. در بحران ۱۹۹۷، دالر در حال رشد نقش مهم و تعیینکنندهای داشت.
ریشه این بحران به چرخه سختگیری فدرال رزرو در سالهای ۱۹۹۴–۱۹۹۵ بازمیگردد. در آن زمان، فدرال رزرو نرخ بهره کوتاهمدت را تنها در ۱۲ ماه دو برابر کرد. این سیاست سختگیرانه، تحت رهبری آلن گرینسپن، رئیس فدرال رزرو آن زمان، باعث شد مکسیکو وارد بحران شود، اورنج کانتی در کالیفرنیا ورشکست شود و شرکت بزرگ اوراق قرضه کیدر پیبادی در والاستریت درهای خود را ببندد. سپس نوبت افزایش نرخها به آسیا رسید.
تا سال ۱۹۹۷، رشد دالر باعث شد حفظ نرخ ثابت ارزهای آسیایی غیرممکن شود. ابتدا تایلند کاهش ارزش داد، سپس اندونیزیا و بعد کوریای جنوبی. هر سه کشور برای دریافت کمکهای مالی عظیم از صندوق بینالمللی پول و دیگر نهادها به دنبال حمایت رفتند؛ مجموعاً ۱۱۸ میلیارد دالر. هرچند مالزیا و فیلیپین به طور مستقیم به دنبال کمک نرفتند، اما بحران آنها را نیز به آستانه ورشکستگی نزدیک کرد.
از آن زمان، بازارهای نوظهور نسبت به نشانههای افزایش نرخ فدرال رزرو حساس شدهاند. نمونه آن، «تکان افت نرخ» فدرال رزرو در ۲۰۱۳ بود. تنها اشاره به احتمال توقف رشد اقتصادی توسط فدرال رزرو باعث شد مورگان استنلی فهرست «پنج شکننده» را منتشر کند؛ هیچ اقتصاد نوظهوری نمیخواست در آن باشد: برازیل، هند، اندونیزیا، آفریقای جنوبی و ترکیه.
اکنون، دالر در حال صعود مجدد، برنامههای توسعهای آسیا را پیچیده کرده است. بزرگترین آهنربای تاریخ، سرمایهها را از همهجا جذب میکند و ثروتی را که برای تأمین کسری بودجه، حفظ نرخ بازده اوراق قرضه و حمایت از بازارهای سهام لازم است، به خود اختصاص میدهد.
جنگ ایران باعث بازگشت قدرت مخرب دالر شده است. با وجود نزدیک شدن بدهی ملی آمریکا به ۴۰ تریلیون دالر، تورم بالا و تعرفهها، کاهش مالیاتها و هزینههای ولخرجانه رئیسجمهور دونالد ترامپ، دالر در حال افزایش است – برخلاف همه احتمالات.
دالر حتی درخشندگی طلا را نیز تحتالشعاع قرار داده است؛ قیمتی که از رکورد تاریخی ۵,۶۰۸ دالر برای هر اونس در جنوری، فاصله گرفته است. و این روند باعث شده معاملهگران ارز شوخی کنند که «دالر، بیتکوین جدید است.»
کارول کُنگ، استراتژیست در بانک کامنولث استرالیا گفت: «به نظر نمیرسد این درگیری به زودی پایان یابد. دالر تا زمان ادامه این بحران پادشاه است. اگر درست باشد که این بحران طولانی شود، قیمت نفت همچنان بالا خواهد رفت و دالر نیز بالاتر خواهد رفت، به ضرر واردکنندگان خالص انرژی مانند ین جاپان و یورو.»
همه اینها میتواند خطری آشکار برای آسیا در ۲۰۲۶ باشد. به گفته اقتصاددان هاروارد، کنت روگوف: «بالا رفتن قیمت کالاها وقتی نرخهای ارز قبلاً ضعیف هستند، دو برابر دردناک است.»
سقوط بات، خطرات موجود را نشان میدهد. پس از رشد قوی در اواخر ۲۰۲۵، بات با افزایش نزدیک به ۵۰٪ قیمت نفت این ماه، به زمین بازگشته است. اکنون حتی از روپیه هند، بدترین ارز سال ۲۰۲۵، نیز بدتر عمل میکند.
در شرایط کمتر آشفته، بات ضعیف ممکن است به نفع صادرات و گردشگری تایلند باشد؛ اما نه وقتی قیمت کالاهای جهانی در حال صعود است. با مسدود شدن موثر تنگه هرمز، سرمایهگذاران منتظر افزایش شدید قیمت غذا هستند، زیرا هزینههای نفت و کود بالا میرود.
در فیلیپین، رئیسجمهور فرناندو مارکوس جونیور وضعیت اضطراری ملی انرژی اعلام کرد. افزایش قیمت نفت و کاهش ارزش پزو فیلیپین، «ضربه دوگانهای است که تورم را در ماههای آینده دو برابر خواهد کرد و میلیونها خانواده فقیر فیلیپینی را بیشترین ضربه میزند»، گفته است بنیاد مشورتی آیبون.
سهام تایلند در این ماه حداقل ۱.۲ میلیارد دالر خروج سرمایه داشته است؛ بزرگترین حرکت از فبروری ۲۰۲۳. صندوقهای جهانی نیز تقریباً ۸۰۰ میلیارد دالر اوراق قرضه تایلند را فروختهاند.
جیتیپول پوکساماتانان، استراتژیست در شرکت فینانسیا سایروس، گفت: «تصور اینکه دولت بهطور مؤثر با وضعیت اقتصادی فعلی برخورد نمیکند، به نگرانی سرمایهگذاران افزوده است.»
نشانههای فشار اقتصادی در سراسر آسیا دیده میشود. کوریای جنوبی سقف قیمت نفت اعمال میکند، زیرا واحد پول «وون» نزدیک پایینترین نرخ تاریخ خود معامله میشود؛ کاهش ۴.۴٪ تا به حال در سال جاری.
در جاپان، دولت نخستوزیر سانائه تاکایچی به دنبال یارانههایی برای کاهش تأثیر افزایش قیمت کالاها در بخشهای مختلف است. توکیو در حال بررسی کامل اکوسیستم محصولات مرتبط با نفت است. با کاهش ۲٪ دیگر ارزش ین، جاپان خود را برای تشدید تورم آماده میکند.
استفان آنگریک، اقتصاددان جاپان در شرکت مودی آنالیتیکس گفت: «درگیری در خاورمیانه چشمانداز قیمت کالاها و رشد را به هم ریخته است؛ جهش تازه تورم مصرفکننده خطر قابل توجهی است.»
قیمت نفت و گاز افزایش یافته است که میتواند موجب جهش قیمت انرژی از مارچ شود. آنگریک افزود: «کاهش مجدد نرخ ارز ین نگرانی اضافی است. فعلاً، عدم قطعیت ایجاد شده توسط بحران، بانک جاپان را در حالت انتظار نگه میدارد. رشد دستمزدهای پایین، دلیلی برای صبر بیشتر است.»
ریچارد کاتز، اقتصاددان و ناشر خبرنامه Japan Economy Watch گفت: «جنگ ایران تصویر را برای رئیس بانک جاپان، کازوئو اوئدا، پیچیده میکند. دستمزد اسمی و واقعی امسال بستگی دارد به اینکه جنگ ایران چه میزان به تورم کلی میافزاید و درآمد شرکتهای کوچک و متوسط را کاهش میدهد، جایی که بیشتر مردم کار میکنند.»
همچنین، پیامد تعرفههای ترامپ و جنگ ایران باعث شده بانکهای مرکزی بزرگ به سیاست سختگیرانه روی آورند. انتظار نمیرود در ۲۰۲۶ کاهش نرخ رخ دهد؛ بلکه احتمال افزایش نرخ وجود دارد. بانک مرکزی اروپا و بانک انگلستان نیز همین مسیر را دنبال میکنند.
تحلیلگران Capital Economics نوشتند: «اختلال طولانیتر در عرضه انرژی ضربه بزرگی به فعالیت اقتصادی وارد خواهد کرد که تقریباً با تعریف جهانی رکود مطابقت دارد و چرخه سختگیری پولی گستردهتری را به دنبال خواهد داشت.»
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) این هفته هشدار داد تورم آمریکا امسال بهطور متوسط ۴.۲٪ خواهد بود، در مقایسه با حدود ۲.۸٪ در ۲۰۲۵. به طور متوسط، افزایش هزینه انرژی ۱.۲ درصد به تورم در گروه ۲۰ کشور اضافه خواهد کرد.
سازمان OECD گفت: «درگیری خاورمیانه هزینههای انسانی و اقتصادی برای کشورهای درگیر دارد و تابآوری اقتصاد جهانی را آزمایش خواهد کرد.»
بن می، مدیر تحقیقات کلان جهانی در Oxford Economics، گفت: «اگر کمبود کود و هزینههای بالای انرژی باعث افزایش قیمت غذا و شاید برخی کالاها و خدمات پرانرژی دیگر شود که فعلاً در رادار سرمایهگذاران نیست، خطر بزرگتر خواهد بود.»
چین نیز نمیتواند از پیامدهای اقتصادی آینده فرار کند. با وجود اینکه حزب کمونیست شی جینپینگ از ترامپ ۲.۰ سود میبرد – از جمله اینکه خود را شریک اقتصادی پایدار نشان میدهد – بزرگترین اقتصاد آسیا نمیتواند از پیامدها فرار کند.
دنیس دوپو، مدیرعامل Roland Berger گفت: «چین ممکن است مقاومتر باشد، اما در برابر شوک تقاضا مقاوم نیست. اگر اقتصاد جنوب شرق آسیا کند شود، اگر مردم به دلیل کار از خانه یا نداشتن توان خرید بنزین از خودروهای خود استفاده نکنند، این بر پالایشگاههای چینی تأثیر خواهد گذاشت.»
واشنگتن نیز نباید رونق کنونی دالر به عنوان پناهگاه امن را بدیهی بگیرد. اقتصاددان استیو هانکه که در بحران آسیایی مشهور شد، با استناد به دادههای جدید خزانهداری آمریکا گفت: آمریکا «ورشکسته» است.
هانکه اشاره کرد که آمریکا ۶.۰۶ تریلیون دالر دارایی در برابر ۴۷.۷۸ تریلیون دالر بدهی دارد. او در یک مقاله فورچون نوشت: «دولت آمریکا ورشکسته است. این اغراق نیست – نتیجه مستقیم صورتهای مالی تلفیقی وزارت خزانهداری برای سال مالی ۲۰۲۵ است که هفته گذشته تقریباً بدون پوشش رسانهای منتشر شد.»
هرچه سیاستهای ترامپ ریسک اعتبار آمریکا را افزایش دهد، دالر نیز بیشتر در معرض سقوط قرار میگیرد که چالش بزرگ دیگری برای آسیا خواهد بود، به ویژه با افزایش شدید بازده اوراق قرضه دولت آمریکا.
فعلاً، قدرت بیسابقه دالر و افزایش قیمت نفت آسیای شرقی را در معرض خطر قرار داده است. هیچ نشانهای وجود ندارد که چشمانداز تغییر کند تا زمانی که جنگ ایران جریان نفت را مختل میکند.
