یک ماه پس از جنگ ایران؛ گزینههای دشوار پیشِ روی ترامپ
نویسندگان: مت سپتالنیک، ناندیتا بوس و هومِیرا پاموک
منبع: خبرگزاری رویترز
شنبه: ۲۸ مارچ ۲۰۲۶ مطابق ۸ حمل ۱۴۰۵
——————————-
-خلاصه
• ترامپ با تصمیمی دشوار روبرو است: تشدید جنگ یا مذاکره برای خروج از منازعه با ایران
• اقدامات تلافیجویانهٔ ایران بر عرضهٔ جهانی نفت اثر گذاشته و تنگهٔ هرمز همچنان مسدود است
• تلاشهای دیپلماتیک با موانع جدی مواجه بوده و ایران نسبت به نیتهای ترامپ عمیقاً بدگمان است
——————————-
با افزایش بهای جهانی انرژی و کاهش میزان رضایت عمومی از کارکردش، دونالد ترامپ پس از گذشت یکماه از جنگ علیه ایران، با گزینههای دشوار و سرنوشتسازی مواجه است: یا توافقی—احتمالاً ناقص—را بپذیرد و از جنگ خارج شود، یا اقدام نظامی را تشدید کند و خطر درگیری طولانیمدتی را بپذیرد که میتواند تمام دورهٔ ریاستجمهوریاش را تحتالشعاع قرار دهد.
با وجود تحرکات گستردهٔ دیپلماتیک، ترامپ هفتهٔ دیگری از کارزار مشترک ایالات متحده و اسرائیل را در حالی به پایان میبرد که در مهار بحران رو به گسترش خاورمیانه ناکام مانده است؛ زیرا ایرانِ سرسخت همچنان گلوگاه انتقال نفت و گاز خلیج را در اختیار دارد و حملات موشکی و طیارههای بیسرنشین خود را در سراسر منطقه ادامه میدهد.
به گفتهٔ تحلیلگران، پرسش اساسی اکنون این است که آیا ترامپ آماده است این جنگ—که منتقدان آن را «جنگ انتخابی» میخوانند—را فروبنشاند یا آن را شدت بخشد؛ جنگی که بدترین شوک عرضهٔ انرژی در تاریخ را رقم زده و دامنهٔ آن فراتر از منطقه گسترش یافته است.
یک مقام ارشد کاخ سفید گفته است که ترامپ به مشاورانش تأکید کرده میخواهد از «جنگ بیپایان» پرهیز کند و راه خروجی از طریق مذاکره بیابد. او از آنان خواسته است بر بازهٔ زمانی چهار تا ششهفتهایِ درگیریها—که خود بهطور علنی مطرح کرده—تأکید کنند، هرچند این جدول زمانی «متزلزل» به نظر میرسد.
در عین حال، ترامپ هشدار داده است که در صورت ناکامی مذاکرات، احتمال تشدید عمدهٔ نظامی وجود دارد.
پیشنهادهای دیپلماتیک ترامپ به ایران، از جمله طرح صلح پانزدهمادهای که از طریق یک کانال پنهانی با پاکستان ارسال شده، نشاندهندهٔ تلاش فزاینده و عاجل برای یافتن راه خروج از بحران است. با این حال، هنوز روشن نیست که آیا چشمانداز واقعبینانهای برای مذاکرات ثمربخش وجود دارد یا خیر.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی ایالات متحده در امور خاورمیانه، میگوید: «ترامپ برای پایان دادن به این جنگ گزینههای خوبی در اختیار ندارد. بخشی از مشکل این است که هنوز مشخص نیست نتیجهٔ قابل قبول دقیقاً چه خواهد بود.»
یک مقام کاخ سفید تأکید کرده است که کارزار علیه ایران «زمانی پایان خواهد یافت که فرمانده کل تشخیص دهد اهداف ما تحقق یافته است» و افزوده که ترامپ اهداف مشخصی را تعیین کرده است.
-تلاش برای مهار جنگی که در حال گسترش است
ترامپ، که ظاهراً رویکردی احتیاطی در پیش گرفته، هزاران نیروی نظامی دیگر امریکا را به منطقه اعزام کرده و به ایران هشدار داده است که اگر به خواستههایش تن ندهد، با حملات شدیدتر—احتمالاً شامل استفاده از نیروهای زمینی—روبهرو خواهد شد.
تحلیلگران میگویند چنین نمایش قدرتی ممکن است برای ایجاد اهرم فشار جهت گرفتن امتیاز از تهران باشد؛ اما در عین حال خطر کشیده شدن امریکا به جنگی طولانیتر را در پی دارد، بهویژه اگر نیروهای زمینی در خاک ایران مستقر شوند که احتمالاً با مخالفت بسیاری از رأیدهندگان امریکایی مواجه خواهد شد.
به گفتهٔ کارشناسان، سناریوی دیگر این است که امریکا یک حملهٔ هوایی گستردهٔ نهایی تحت عنوان «عملیات خشم حماسی» انجام دهد تا تواناییهای نظامی و تأسیسات هستهای ایران را بیش از پیش تضعیف کند؛ سپس ترامپ با اعلام پیروزی، از جنگ خارج شود و ادعا کند که اهدافش تحقق یافته است.
اما چنین ادعایی در صورتی اعتبار خواهد داشت که تنگهٔ حیاتی هرمز بهطور کامل بازگشایی شود؛ امری که ایران تاکنون از آن خودداری کرده است. ترامپ همچنین از امتناع متحدان اروپایی در اعزام کشتیهای جنگی برای تأمین امنیت این آبراه ابراز نارضایتی کرده است.
ترامپ که بارها وعده داده بود امریکا را از درگیریهای خارجی دور نگه دارد، اکنون ظاهراً در مهار جنگی که خود همراه با اسرائیل آغاز کرده، با دشواری مواجه است.
در حالی که او همچنان ارزیابیهای پیروزمندانه ارائه میکند، پیامرسانی خود را بهطور فزاینده بر آرامسازی بازارهای مالی مضطرب متمرکز ساخته و از مشاوران ارشدش خواسته است تأکید کنند که جنگ بهزودی پایان خواهد یافت.
با این حال، نبود یک راهبرد روشن برای خروج از جنگ، هم برای میراث سیاسی ترامپ و هم برای آیندهٔ حزبش خطرآفرین است؛ بهویژه در شرایطی که جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت شکنندهٔ خود در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر تلاش میکنند.
بزرگترین خطای محاسباتی ترامپ، به نظر میرسد ارزیابی نادرست از میزان واکنش ایران بوده است. ایران با استفاده از موشکها و طیارههای بیسرنشین باقیماندهٔ خود، اسرائیل و کشورهای همسایهٔ خلیج را هدف قرار داده و تا حد زیادی تنگهٔ هرمز—مسیر انتقال یکپنجم نفت جهان—را مسدود کرده است؛ اقدامی که شوک بزرگی به اقتصاد جهانی وارد ساخته است.
جان آلترمن از مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در واشنگتن میگوید: «محاسبهٔ دولت ایران این است که میتواند درد و فشار را برای مدت طولانیتری نسبت به رقبایش تحمل کند—و شاید هم درست میگوید.»
یک مقام کاخ سفید، بهشرط عدم افشای نام، گفته است که ترامپ و تیمش برای واکنش ایران در تنگهٔ هرمز «بهخوبی آماده» بودهاند و اطمینان دارند که این آبراه بهزودی بازگشایی خواهد شد.
با این حال، روشنترین نشانهٔ افزایش نگرانی ترامپ از جنگ، روز دوشنبه آشکار شد؛ زمانی که او از تهدید خود مبنی بر نابودی شبکهٔ برق ایران در صورت ادامهٔ انسداد تنگه عقبنشینی کرد.
در اقدامی که بهطور گسترده برای آرامسازی بازارها تعبیر شد، او اعلام کرد اجرای این تهدید را برای پنج روز متوقف میکند تا فرصت به دیپلماسی داده شود؛ سپس در روز پنجشنبه این مهلت را برای ده روز دیگر تمدید کرد.
-در داخل امریکا نیز فشارها در حال افزایش است.
نظرسنجیها نشان میدهد که این جنگ در میان مردم امریکا بهشدت نامحبوب است. هرچند جنبش «ماگا» (عظمت را دوباره به امریکا بازگردانیم) عمدتاً از ترامپ حمایت کرده، اما اگر پیامدهای اقتصادی—از جمله افزایش بهای تیل—ادامه یابد، ممکن است پایگاه سیاسی او تضعیف شود.
بر اساس نظرسنجی رویترز/ایپسوس که روز دوشنبه تکمیل شد، میزان رضایت عمومی از ترامپ به ۳۶ درصد کاهش یافته که پایینترین سطح از زمان بازگشت او به کاخ سفید است.
به گفتهٔ یک مقام پیشین دولت ترامپ، کاخ سفید بهطور فزایندهای نسبت به پیامدهای سیاسی این جنگ نگران شده است؛ نگرانیهایی که قانونگذاران جمهوریخواه نیز در آستانهٔ انتخابات میاندورهای مطرح کردهاند.
در نشانهای از افزایش نارضایتی در میان جمهوریخواهان، مایک راجرز، رئیس کمیتهٔ خدمات مسلح مجلس نمایندگان، دولت را به دلیل ارائه نکردن اطلاعات کافی دربارهٔ دامنهٔ کارزار علیه ایران مورد انتقاد قرار داد.
در پاسخ، یک مقام کاخ سفید گفت که مشاوران ترامپ بارها پیش و در جریان جنگ، کنگره را در جریان امور قرار دادهاند.
-دیپلماسی پرتنش در سایهٔ کشتارها
با این حال، مسیر دیپلماتیک در حال حاضر راهحل سادهای ارائه نمیدهد.
طرح پانزدهمادهای ترامپ مشابه پیشنهادهایی است که ایران پیش از جنگ عمدتاً رد کرده بود و شامل مواردی است که اجرای آنها دشوار به نظر میرسد؛ از جمله برچیدن برنامهٔ هستهای ایران، محدودسازی زرادخانهٔ موشکی، قطع حمایت از گروههای نیابتی و واگذاری مؤثر کنترل تنگهٔ هرمز.
ایران این پیشنهاد امریکا را «ناعادلانه و غیرواقعبینانه» خوانده، هرچند تماسهای غیرمستقیم بیشتر را کاملاً رد نکرده است.
در حالی که ترامپ ادعا کرده ایران «درخواستکنندهٔ توافق» است، تحلیلگران میگویند رهبران این کشور عجلهای برای پایان دادن به جنگ ندارند؛ زیرا باور دارند که صرفاً با دوام آوردن میتوانند ادعای پیروزی کنند.
همچنین، جایگزینی برخی از رهبران کشتهشده در حملات هوایی امریکا و اسرائیل با چهرههای تندروتر، تلاشهای دیپلماتیک را پیچیدهتر ساخته است. این رهبران بیاعتمادی خود را نسبت به ترامپ آشکارا بیان کردهاند؛ بهویژه از آنرو که او در یک سال گذشته، در حالی که مذاکرات جریان داشت، دو بار دستور حملات هوایی را صادر کرده است.
یک مقام کاخ سفید گفت: «رئیسجمهور آمادهٔ شنیدن است، اما اگر آنها واقعیت شرایط کنونی را نپذیرند، با ضرباتی شدیدتر از هر زمان دیگر مواجه خواهند شد.»
در همین حال، مقامهای اسرائیلی نیز نگرانیهایی ابراز کردهاند مبنی بر اینکه ترامپ ممکن است امتیازاتی بدهد که دست آنان را در حملات بعدی علیه ایران ببندد.
همچنین متحدان خلیج ممکن است از خروج شتابزدهٔ امریکا ناخشنود شوند، زیرا در چنین حالتی با همسایهای آسیبدیده اما خصمانه تنها خواهند ماند.
-پیامهای متناقض برای سردرگم نگهداشتن رقبا
اگر ترامپ واقعاً تصمیم به اعزام نیروهای زمینی بگیرد، ممکن است کنترل جزیرهٔ نفتی خارگ یا سایر جزایر استراتژیک ایران را در دست گیرد، عملیاتهایی در امتداد سواحل این کشور انجام دهد یا نیروهای ویژه را برای تصرف ذخایر اورانیوم غنیشده—که گمان میرود عمدتاً در زیر زمین پنهان شده—اعزام کند.
چنین اقداماتی میتواند به درگیری گستردهتری منجر شود که یادآور جنگهای طولانی عراق و افغانستان است—جنگهایی که ترامپ وعده داده بود امریکا هرگز دوباره در آنها گرفتار نخواهد شد. این اقدامات همچنین خطر افزایش تلفات امریکایی و ابهام بیشتر دربارهٔ اهداف مأموریت را در پی خواهد داشت.
متحدان خلیج به دولت امریکا هشدار دادهاند که نیروهای زمینی را وارد ایران نکند، زیرا این اقدام میتواند واکنشهای تلافیجویانهٔ بیشتری از سوی تهران، حتی علیه زیرساختهای انرژی و غیرنظامی آنان، در پی داشته باشد.
یک مقام کاخ سفید گفته است که ترامپ «در حال حاضر برنامهای برای اعزام نیروهای زمینی ندارد»، اما تأکید کرده که او همواره همهٔ گزینهها را روی میز نگه میدارد.
در حال حاضر، ترامپ جهان را در حالت انتظار نگه داشته است: گاهی با اظهاراتی که هدف آن آرامسازی بازارهای بیثبات است، و گاهی با تهدیدهایی که بهای انرژی را افزایش میدهد.
لاورا بلومنفلد از دانشکدهٔ مطالعات بینالمللی پیشرفتهٔ جانز هاپکینز میگوید: «ترامپ از پیامهای متناقض استفاده میکند. او بهتنهایی به یک ماشین پیامرسانیِ ‘مهِ جنگ’ تبدیل شده تا رقبایش را در حالت عدم تعادل نگه دارد.»
