اگر امریکا استفاده از استارلینک را در اوکراین محدود سازد، پیامدهای آن می‌تواند فاجعه‌بار باشد
ماسک مسئولیت وضع محدودیت جدید سرعت را متوجه واشنگتن دانسته و در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «سامانه‌های استارشیلد متعلق به دولت ایالات متحده امریکا بوده و تحت کنترول آن قرار دارند.»
نویسنده: انتونی کینگ (ANTHONY KING)
منبع: آسیا تایمز
جمعه ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ مطابق ۲۴ میزان ۱۴۰۵
———————————-
طیاره‌های بی‌سرنشین (درون‌ها) به سلاح شاخص و نمادین جنگ روسیه و اوکراین تبدیل شده‌اند. در هر روز، ده‌ها هزار طیاره بی‌سرنشین در اوکراین بر فراز میدان‌های نبرد به جست‌وجوی اهداف می‌پردازند. این اهداف ممکن است سربازان یا وسایط نقلیه دشمن باشند، یا اهداف بزرگ‌تری مانند انبارهای تدارکاتی، قرارگاه‌های فرماندهی، پل‌ها و نیروگاه‌های تولید برق.
با این حال، این جنگ مبتنی بر طیاره‌های بی‌سرنشین تنها به لطف فناوری دیگری امکان‌پذیر شده است؛ فناوری‌ای که هرچند کمتر به چشم می‌آید، اما به همان اندازه حیاتی و سرنوشت‌ساز است. سامانه استارلینک (Starlink) متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX) ایلان ماسک، یک شبکه امن ارتباطات دیجیتالی ماهواره‌ای است که اوکراین اکنون به‌گونه کامل به آن وابسته شده است.
هنگامی که روسیه در فبروری ۲۰۲۲ تهاجم تمام‌عیار خود را به اوکراین آغاز کرد، میخایلو فدوروف، که در آن زمان معاون نخست‌وزیر و وزیر تحول دیجیتالی اوکراین بود، به‌گونه علنی از ماسک خواست تا امکانات ارتباطی را در اختیار این کشور قرار دهد. دو روز بعد، ۵۰۰ دستگاه پایانه استارلینک وارد اوکراین شد. در فبروری ۲۰۲۲، ماسک اجازه استفاده از استارلینک را به دولت و نیروهای مسلح اوکراین داد؛ خدماتی که در آغاز به‌گونه رایگان ارائه می‌شد. تا ماه جولای ۲۰۲۰، استارلینک ۱۵ هزار دستگاه پایانه فراهم کرده بود.
اوکراینی‌ها وابستگی کامل خود به ماسک را آشکارا پذیرفته‌اند. بر اساس گزارش‌ها، یکی از فرماندهان تولی در سال ۲۰۲۲ به روزنامه وال‌استریت ژورنال گفته بود: «اگر استارلینک نمی‌بود، ما تا همین حالا در جنگ شکست خورده بودیم.»
استارلینک به دولت و نیروهای مسلح اوکراین امکان داد تا ارتباطات امن و مصون برقرار کنند؛ ارتباطاتی که در قلب سامانه حیاتی موسوم به C4ISR قرار دارد. این اصطلاح نظامی به مجموعه‌ای از قابلیت‌های «فرماندهی، کنترول، ارتباطات، کمپیوترها، استخبارات، نظارت و شناسایی» اشاره دارد.
بدون استارلینک، دفاع از اوکراین بسیار دشوار می‌بود؛ شاید حتی ناممکن.
با این همه، هزینه این کمک‌ها برای استارلینک قابل‌توجه بود. ماسک در آغاز دو هزار دستگاه پایانه را به‌گونه رایگان و ۳۰۰ دستگاه دیگر را با تخفیف فراهم کرد. او همچنان هزینه خدمات ماهانه حدود پنج هزار و ۵۰۰ دستگاه دیگر را معاف ساخت. مجموع کمک‌های استارلینک به تلاش‌های جنگی اوکراین تنها در سال ۲۰۲۲ به ۸۰ میلیون دالر امریکایی رسید. ماسک یک قابلیت حیاتی نظامی را ابتدا به‌گونه رایگان و سرانجام بر اساس قراردادهایی با نرخ تخفیف‌یافته در اختیار اوکراین قرار داد.
مشارکت راهبردی و تجارتی میان استارلینک و اوکراین، برای بیش از چهار سال، نقشی حیاتی در تلاش‌های جنگی این کشور داشته است.
– بحران حل‌وفصل شد
اما وابستگی اوکراین به استارلینک، یا استارشیلد (Starshield) که نام نسخه نظامی این سامانه است، بدون قیدوشرط نبوده است.
در سپتمبر ۲۰۲۲، پس از آن‌که نیروهای مسلح اوکراین حملات اولیه روسیه را عقب راندند، در حال برنامه‌ریزی نخستین حمله خود به شهر بندری سواستوپول در شبه‌جزیره کریمه بودند؛ شهری که در آن زمان محل استقرار ناوگان بحیره سیاه روسیه به شمار می‌رفت.
بر اساس این طرح، قرار بود قایق‌های هدایت‌شونده از راه دور که با مواد انفجاری بارگیری شده بودند، به‌سوی ناوگان روسیه فرستاده شوند تا توان عملیاتی آن را فلج کنند.
این طرح جسورانه بود؛ زیرا نخستین تلاش اوکراینی‌ها برای حمله به سرزمینی محسوب می‌شد که روس‌ها از سال ۲۰۱۴ آن را در اختیار داشتند و بخشی از قلمرو دارای حاکمیت خود می‌دانستند.
این حمله در عین حال بحث‌برانگیز نیز بود. اناتولی انتونوف، سفیر روسیه در ایالات متحده امریکا، شخصاً به ماسک هشدار داده بود که حمله به کریمیه عبور از یک خط سرخ خواهد بود و می‌تواند به جنگ هسته‌ای منجر شود.
ماسک نگران شده بود. او باور داشت که چنین اقدامی می‌تواند به تشدید تنش‌ها و گسترش جنگ بینجامد.
او به فدوروف هشدار داد: «هنگامی که روسیه به‌گونه کامل بسیج شود، تمام زیربناهای سراسر اوکراین را نابود خواهد کرد.»
ماسک از او خواست از وقوع جنگ جهانی سوم جلوگیری کند و گفت: «تا زمانی که دست بالا را دارید، در پی صلح باشید.»
ماسک درخواست اوکراینی‌ها برای فعال‌سازی خدمات استارشیلد در آن منطقه را رد کرد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر با درخواست آنان موافقت می‌کردم، شرکت اسپیس‌ایکس به‌گونه آشکار در یک اقدام بزرگ جنگی و تشدید درگیری‌ها شریک می‌شد.»
اما پس از این بحران، روابط میان ماسک و رهبری اوکراین دوباره به ثبات رسید.
استارشیلد همچنان به ایفای نقش جایگزین‌ناپذیر خود در اوکراین ادامه داد. این سامانه به ستون فقرات ارتباطات دیجیتالی نیروهای مسلح اوکراین و عامل توانمندساز تمامی عملیات نظامی آنان در این جنگ تبدیل شده است.
در واقع، هنگامی که اوکراینی‌ها به ماسک اطلاع دادند که روس‌ها در سال ۲۰۲۶ شماری از پایانه‌های استارلینک را از بازار سیاه به دست آورده و با استفاده از این سامانه، عملیات جنگی خود را در داخل اوکراین پیش می‌برند، او شماره‌های مسلسل آن پایانه‌ها را شناسایی و دستگاه‌های مربوط را غیرفعال کرد.
– محدودیت سرعت
با این حال، در هفته گذشته، نیروهای مسلح اوکراین بار دیگر با خطرات ناشی از وابستگی خود به استارلینک روبه‌رو شده‌اند.
در شب سیزدهم به چهاردهم اکتوبر، شرکت اسپیس‌ایکس بدون هیچ‌گونه هشدار قبلی، محدودیت سرعتی در حدود ۱۶۰ کیلومتر در ساعت را بر برخی خدمات استارلینک وضع کرد. این بدان معناست که طیاره‌های بی‌سرنشین و موشک‌های اوکراینی برای حفظ ارتباط با این سامانه، نمی‌توانند با سرعتی بیشتر از این حد حرکت کنند.
پایانه‌های استارشیلد که بر روی طیاره‌های بی‌سرنشین نصب شده‌اند، به‌گونه ویژه و شدیدی از این محدودیت متأثر شده‌اند.
قول‌اردوی هفتم واکنش سریع اوکراین ناگزیر شد چندین مأموریت عملیاتی خود را لغو کند.
با توجه به اهمیت حیاتی طیاره‌های بی‌سرنشین در تلاش‌های جنگی اوکراین، محدودیت وضع‌شده بر استارلینک مسئله‌ای بسیار جدی است.
این محدودیت سرعت، توان عملیاتی ناوگان طیاره‌های بی‌سرنشین اوکراین را که بر فراز «منطقه مرگ» فعالیت می‌کنند، مختل کرده است.
همچنان، توان دفاع هوایی اوکراین را در برابر حملات رو به افزایش طیاره‌های بی‌سرنشین روسیه به شهرها و زیربناهای این کشور تضعیف کرده است؛ زیرا سرعت ۱۶۰ کیلومتر در ساعت برای رهگیری و انهدام اهداف هوایی کافی نیست.
از آن‌جا که بمباردمان‌های راهبردی علیه زیربناهای انرژی اوکراین به ابزار اصلی روسیه برای پیشبرد این جنگ تبدیل شده و انتظار می‌رود با فرارسیدن زمستان شدت بیشتری یابد، محدودیت اعمال‌شده بر استارلینک به‌شدت نگران‌کننده است.
اگر این محدودیت ادامه پیدا کند، ممکن است وضعیت به مرحله‌ای بحرانی و سرنوشت‌ساز برسد.
برخلاف سپتمبر ۲۰۲۲، به نظر می‌رسد که این بار موضوع صرفاً تصمیم شخصی و خودسرانه رئیس استارلینک نیست، بلکه ظاهراً بازتاب‌دهنده تغییرات نگران‌کننده در سیاست ایالات متحده امریکا در قبال اوکراین است.
در نهم اکتوبر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا، اعلام کرد که با همتای روسی خود، ولادیمیر پوتین، به توافقی دست یافته است که بر اساس آن تحریم‌ها بر دیزل روسیه لغو شده و زمینه دسترسی این محصول به بازارهای جهانی فراهم می‌شود.
ترامپ گفت هدف از این طرح، کاهش بهای مواد سوختی است؛ هرچند روشن نیست که حجم نسبتاً اندک دیزل روسیه تا چه اندازه می‌تواند در تحقق این هدف مؤثر باشد.
بهای بلند دیزل بیش از هر عامل دیگری با جنگ حل‌ناشدنی و فرسایشی در ایران ارتباط دارد.
روز بعد، ترامپ خواستار کناررفتن ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، شد و به خبرنگاران گفت: «وقت آن رسیده است که اوکراین رئیس‌جمهور جدیدی داشته باشد.»
یک روز پس از آن، رئیس‌جمهور امریکا اعلام کرد که آتش‌بس در بخش انرژی با اثر فوری به اجرا درآمده است و روسیه و اوکراین هدف قراردادن زیربناهای انرژی یکدیگر را متوقف خواهند کرد.
اوکراین برای حمله به پالایشگاه‌های نفت روسیه از استارلینک استفاده نکرده است.
استارلینک در خاک روسیه فعالیت نمی‌کند و حملات اوکراین به اهدافی در عمق خاک روسیه بر سامانه‌های ارتباطی دیگری متکی است.
بنابراین، بمباردمان‌های راهبردی اوکراین از لحاظ تخنیکی همچنان از محدودیت‌های وضع‌شده بر استارلینک متأثر نشده‌اند.
ماسک مسئولیت کاهش سرعت خدمات استارشیلد را به‌گونه مستقیم و صریح متوجه دولت ایالات متحده امریکا دانسته است.
او در شبکه اجتماعی ایکس، متعلق به خودش، نوشته است:
«سامانه‌های استارشیلد متعلق به دولت ایالات متحده امریکا بوده و تحت کنترول آن قرار دارند. هرگونه محدودیت در سرعت یا نحوه استفاده از این سامانه‌ها از سوی اردوی امریکا و در نهایت توسط رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا تعیین می‌شود.»
در سپتمبر ۲۰۲۲، ماسک سیاستی را در پیش گرفت که با سیاست رسمی ایالات متحده امریکا در قبال اوکراین در تضاد بود؛ او برخلاف خواست اداره جو بایدن، استارلینک را غیرفعال کرد.
اکنون، در اکتوبر ۲۰۲۶، به گفته خود ماسک، این دولت ایالات متحده امریکاست که استفاده از استارلینک را محدود می‌سازد.
اما نتیجه، در عمل، همان است: اوکراین قربانی این تصمیم شده است.
از پیش نیز چنین به نظر می‌رسید که زمستان امسال برای اوکراین دشوار خواهد بود.
اکنون این زمستان دشوارتر هم شده است
