گرایش تازه هند به چندجانبه‌گرایی: تمرکز بر قدرت‌های میانه برای اهداف سه‌قطبی-چندقطبی

نویسنده: اندرو کوریبکو

۲ مارچ ۲۰۲۶

ترجمه: سمیر بیات

———————-

هند با گسترش مفهوم «سه‌قطبی-چندقطبی» فراتر از تمرکز اولیه بر روسیه و شامل کردن گستره وسیعی از قدرت‌های میانه، به‌طور عملی خود را با تغییرات سیستمیک جهانی ناشی از سیاست‌های ترامپ ۲.۰ تطبیق می‌دهد و به‌طور مهم با کشورهایی که تحت فشار تعرفه‌های آمریکا قرار گرفته‌اند نیز هماهنگ می‌شود.

روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی با عنوان «چگونه ترامپ هند را به متعادل کردن ریسک‌های ژئوپولیتیک سوق می‌دهد» نوشت که تغییر جهت آمریکا به سوی پاکستان پیش از توافق تجاری هند و آمریکا در اوایل فبروری و همچنین تعرفه‌های تنبیهی شش‌ماهه پیشین بر واردات نفت روسیه توسط هند، محاسبات استراتژیک کلان این کشور را تغییر داده است. به جای آن‌که هند به سمت آمریکا «متمایل شود»، این کشور اکنون «روابط خود را به سرعت با قدرت‌های میانه — کشورهایی از جمله جاپان، برازیل و کانادا — و همچنین اتحادیه اروپا گسترش می‌دهد».

در این راستا، هند اخیراً یک توافق تجاری طولانی‌مدت با اتحادیه اروپا امضا کرده، با کانادا برای احیای توافق تجاری که پس از بدتر شدن روابط در اواخر ۲۰۲۳ متوقف شده بود، نزدیک شده و همچنان خود را به‌عنوان صدای کشورهای جنوب جهانی معرفی می‌کند، زیرا بزرگ‌ترین عضو آن است. فایننشال تایمز این سیاست را «ایجاد تاب‌آوری» در مواجهه با گذار فزاینده آشفته سیستم جهانی توصیف کرده که به‌واسطه سیاست‌های ترامپ ۲.۰ در سال گذشته پیچیده‌تر شده است.

این رویکرد را می‌توان گونه‌ای از مدل «سه‌قطبی-چندقطبی» دانست که دو سال پیش پیشنهاد شده بود، هرچند اکنون هند با طیف گسترده‌تری از کشورها برای ایجاد یک قطب سوم نفوذ میان ابرقدرت‌های آمریکا و چین همکاری می‌کند، نه تنها روسیه. با این حال، این اقدامات به معنای مخالفت با روسیه یا تهدید منافع آن نیست، زیرا هیچ یک از این شرکا فشار قابل توجهی بر روسیه وارد نمی‌کنند، برخلاف آمریکا.

با این حال، هند پس از امضای توافق تجاری با آمریکا، در برخی حوزه‌ها به منافع واشنگتن نزدیک شده است؛ کاهش واردات نفت روسیه و توقیف کشتی‌های «ناوگان سایه» ایران از نشانه‌های این روند است. هند همچنین به ائتلاف پکس سیلیکا تحت رهبری آمریکا پیوسته، نخستین محموله نفت ونزوئلا را پس از چند سال وارد کرده و آماده دیدار با سناتور روبیو در ماه‌های آینده است.

این تحولات هند را به برخی منافع آمریکا نزدیک می‌کند، اما به معنای تبدیل هند به «عروسک خیمه‌شب‌بازی» آمریکا نیست و کاهش واردات نفت روسیه تنها نتیجه محاسبات هزینه-فایده تغییر یافته به دلیل فشار شدید تعرفه‌ای آمریکا است. کارشناس ارشد روسیه، فئودور لوکیانکوف، تأکید کرده که هند همچنان یک کشور مستقل و خودمختار است و این واقعیت عملی جهان چندقطبی است که هر کشور ابتدا باید به منافع خود توجه کند.

بر اساس گزارش فایننشال تایمز، اولویت دادن هند به قدرت‌های میانه، تازه‌ترین گرایش سیاست چندجانبه‌گرایی آن است که تلاش دارد میان مراکز قدرت رقابتی تعادل ایجاد کند بدون آن‌که به کسی، حتی خود هند، آسیب برساند. برخی مصالحه‌ها با آمریکا اجتناب‌ناپذیر است، اما هند تنها کشوری نیست که به‌دلیل فشار آمریکا مجبور به کاهش تعرفه‌ها شده است؛ سایر کشورها نیز در بازنگری توافق‌های تجاری خود با آمریکا همین کار را انجام داده‌اند.

با گسترش دامنه سه‌قطبی-چندقطبی و شامل کردن قدرت‌های میانه، هند به‌طور عملی خود را با تغییرات جهانی ناشی از سیاست‌های ترامپ ۲.۰ تطبیق داده، از وابستگی بیش از حد به آمریکا جلوگیری می‌کند، علیه روسیه نیست و به‌طور همزمان روند چندقطبی را به شیوه خود تسریع می‌کند، بنابراین این سیاست قابل توجیه و منطقی به شمار می‌رود.