خالد حنفی : محتسبان طالبان «برگزیدگان خداوند» هستند: اجرای شریعت یا سرکوب اجتماعی؟
خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، محتسبان این وزارت را «برگزیدگان خداوند» برای اجرای شریعت اسلامی خواند و از آنان خواست در اعمال قدرت، تقوا، اخلاص و رضایت خداوند را در نظر بگیرند. منتقدان هشدار میدهند که این دیدگاه، اختیارات گسترده محتسبان را مشروعیت مذهبی میبخشد و آزادیهای شهروندان، بهویژه زنان و دختران، را بهشدت محدود میکند.
خبرگزاری آگاه
این اظهارات روز پنجشنبه، ۲۷ سنبله، در مراسمی در کابل توسط وزیر امر به معروف طالبان مطرح شد و در خبرنامه رسمی وزارت نیز منتشر گردید. حنفی گفت: «الله تعالی شما را برای تطبیق شریعت اسلامی برگزیده است. در کارهای خود تقوا، تواضع، جرات، تعهد، اخلاص، راستی و رضایت خداوند را در نظر بگیرید.»
بر اساس قانون امر به معروف و نهی از منکر که در سنبله ۱۴۰۳ توسط طالبان توشیح شد، محتسبان اصلیترین بازوی اجرایی این قانون بهشمار میروند و در تمام ولایتها فعالیت دارند. آنان اختیارات وسیعی دارند، از جمله دخالت در امور شخصی شهروندان، مانند نوع پوشش، مدل مو و سبک زندگی، تا بازداشت و مجازات افراد متهم.
سازمانهای بینالمللی حقوق بشر تأکید میکنند که محتسبان وزارت امر به معروف و نهی از منکر نقش محوری در اجرای محدودیتها و نقض گسترده حقوق بشر دارند. گزارشها حاکی است که دهها زن و دختر در شهرهای مختلف، از جمله کابل و هرات، به دلیل عدم رعایت حجاب مورد نظر محتسبان بازداشت شدهاند. علاوه بر این، فعالیتهای رسانهای و شبکههای اجتماعی نیز تحت نظارت مستقیم آنان قرار دارد.
تحلیل آگاه
اظهارات خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، و قانونی که اختیارات گستردهای به محتسبان میدهد، یک نقطه عطف در مشروعیتزدایی از آزادیهای مدنی در افغانستان است. این رویکرد نشان میدهد که طالبان تلاش دارند اختیارات اجرایی خود را نه تنها از منظر اداری، بلکه از منظر مذهبی و قدسی نیز مشروعیت ببخشند.
- قدسیسازی ماموران دولتی
توصیف محتسبان به عنوان «برگزیدگان خداوند» باعث میشود هر گونه اقدام آنها در اعمال شریعت اسلامی، از دیدگاه طالبان، غیرقابل نقد و فراتر از چارچوب قانونی معمول تلقی شود. این رویکرد، بهویژه برای کارمندان ردهپایین وزارت امر به معروف، قدرتی فراتر از سایر شهروندان ایجاد میکند و منجر به سرکوب اجتماعی گسترده میشود. - تشدید سرکوب زنان و دختران
با توجه به اینکه محتسبان اختیارات گستردهای بر نوع پوشش، حجاب و حضور زنان در فضاهای عمومی دارند، اجرای این قانون بهطور مستقیم آزادیهای زنان را محدود کرده و آنان را در معرض بازداشت، تهدید و محرومیت از تحصیل قرار میدهد. - تاثیر بر جامعه و روان اجتماعی
قدرت مطلق محتسبان، فضای ترس و خودسانسوری را در جامعه گسترش میدهد. این اقدام، از یک سو افراد را مجبور به تبعیت از مقررات سختگیرانه طالبان میکند و از سوی دیگر هر نوع انتقاد یا مخالفت با تصمیمات رهبری طالبان را سرکوب میکند. - پیام به جامعه بینالمللی
این اقدام طالبان پیام روشنی به نهادهای بینالمللی دارد: اجرای قوانین اجتماعی و مذهبی در افغانستان تحت کنترل کامل حکومت طالبان است و هرگونه فشار بینالمللی برای آزادیهای مدنی، از جمله حقوق زنان، با مقاومت شدید مواجه خواهد شد.
در نهایت، «قدسیسازی» محتسبان و واگذاری اختیارات بیحد و حصر به آنان، ترکیبی از دین، قدرت و سیاست را در افغانستان به نمایش گذاشته است که نه تنها حقوق بشر را نقض میکند بلکه امکان گفتگو و اصلاحات مدنی در کشور را به شدت محدود میکند.
