حقوق بشر در افغانستان: روز جهانی در سایه شلاق و سکوت
نویسنده : سید حسن موسوی
در حالی که جهان ۱۰ دسامبر را به عنوان روز جهانی حقوق بشر گرامی میدارد، افغانستان صحنهای از تضاد آشکار بین شعارهای بینالمللی و واقعیتهای زمینی است؛ از شلاق زدن زنان و مردان تا سرکوب خبرنگاران و محدود کردن فعالان مدنی، نقض حقوق بشر در کشور ادامه دارد و پرسشهای جدی درباره اثربخشی فشارهای جهانی را به میان میآورد.
روز جهانی حقوق بشر در افغانستان امسال تصویری تلخ و هشداردهنده از وضعیت حقوقی و اجتماعی کشور ارائه کرد؛ جایی که زنان، خبرنگاران، فعالان مدنی و نظامیان پیشین نه تنها از حداقل امنیت و آزادیهای انسانی محروماند، بلکه تحت تهدید مستقیم بازداشت، شلاق، زندان و حتی مرگ قرار دارند. یوناما به صراحت هشدار داده است که گروههای خاص جامعه، از جمله زنان و فعالان رسانهای، با خطر انتقامجویی و سرکوب مواجهاند و هنوز هیچ تضمینی برای دسترسی مردم به حقوق اساسیشان وجود ندارد. این هشدار نشان میدهد که بیانیههای بینالمللی و شعارهای روز جهانی حقوق بشر، بدون ابزارهای اجرایی و فشار واقعی، عملاً در برابر طالبان بیاثر هستند و جامعه افغان همچنان در معرض خشونت و تبعیض نهادینهشده قرار دارد.
همزمان، وضعیت خبرنگاران در افغانستان به نقطهای بحرانی رسیده است. نی در تبعید گزارش داده که افغانستان خطرناکترین کشور برای فعالیت رسانهای است و رسانهها عمدتاً در خدمت تبلیغات گروه حاکم درآمدهاند. خبرنگاران مستقل یا مجبور به سکوت شدهاند و یا از کشور گریختهاند، در حالی که طالبان از رسانهها به عنوان ابزار تثبیت قدرت و کنترل جامعه استفاده میکنند. این امر نشان میدهد که نقض آزادی بیان، ابزار کلیدی طالبان برای مشروعیتبخشی به حکومت خود و جلوگیری از هرگونه صدای انتقادی است، و عملاً هر تلاش بینالمللی برای حمایت از آزادی رسانهها بدون اقدامات عملی، به سرانجام نمیرسد.
نقض گسترده حقوق زنان در افغانستان یکی دیگر از جنبههای تلخ بحران است. پنجاه و شش کشور جهان در بیانیهای مشترک، محدودیت شدید زنان و دختران در حوزه آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی را محکوم کردند؛ اما همان روز، طالبان در سرپل و پکتیکا هفت نفر از جمله دو زن را شلاق زدند. این اقدامات نه تنها نشاندهنده بیتوجهی طالبان به فشارهای جهانی است، بلکه عملاً پیام روشنی به جامعه داخلی میفرستد: هیچگونه محدودیت و تبعیض علیه زنان، از دید طالبان با مانع مواجه نخواهد شد. فشارهای بینالمللی و محکومیتهای دیپلماتیک، بدون ابزار اجرایی و فشار واقعی، حتی در روزی که جهان حقوق بشر را گرامی میدارد، نمیتواند مانع اعمال مجازاتهای علنی شود.
در عین حال، سازمانهای بینالمللی و نهادهای مدنی تلاشهایی را برای حمایت از زنان انجام دادهاند؛ از صندوق جمعیت سازمان ملل برای تضمین حضور کارکنان زن حوزه سلامت تا نمایندگی اتحادیه اروپا و سازمانهای دیگر برای آموزش و توانمندسازی زنان. این اقدامات حیاتیاند و بدون شک از حقوق اساسی زنان حمایت میکنند، اما واقعیت آن است که چنین تلاشهایی در برابر اجرای شلاق، زندان و سرکوب خبرنگاران، عملاً نمادین باقی میمانند. نکته پنهان بحران حقوق بشر افغانستان این است که نقض حقوق بشر نه تنها یک مشکل داخلی است، بلکه بر روابط منطقهای و اعتبار بینالمللی کشور نیز تأثیر میگذارد. طالبان با استمرار این اقدامات، جامعه جهانی را به تماشاگرانی منفعل بدل کرده و نشان دادهاند که بدون تحمیل هزینه واقعی، هیچ فشار خارجی نمیتواند آنها را به تغییر رفتار وادارد.
پیام اصلی بحران حقوق بشر در افغانستان فراتر از زنان، خبرنگاران و فعالان مدنی است؛ این پیام درباره آینده یک ملت، انسجام اجتماعی و ظرفیت توسعه پایدار است. وقتی شلاق و زندان به ابزارهای قانونی بدل میشوند و حقوق بشر به کلمات روی کاغذ محدود میگردد، آینده اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی کشور نیز به خطر میافتد. تحلیل روز جهانی حقوق بشر در افغانستان به جامعه جهانی و نهادهای مدنی هشدار میدهد که بدون طراحی سازوکارهای اجرایی، نظارت مستمر و فشارهای حسابشده، هیچ پیشرفتی حاصل نخواهد شد و افغانستان همچنان در چرخه خشونت، تبعیض و نابرابری گرفتار خواهد ماند.
