سوریه و نیروهای کُرد به توافق رسیدند: آتشبس و ادغام خودگردانی در ساختار دولت
پس از هفتهها تنش و پیشرویهای حکومت سوریه در شمالشرق، دولت مرکزی و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) جمعه، ۱۰ دلو، بر سر آتشبس جامع و ادغام مرحلهبهمرحله نهادهای نظامی و اداری این گروه در ساختار رسمی دولت به توافق رسیدند. این توافق شامل عقبنشینی نیروهای دموکراتیک از خطوط مقدم و استقرار نیروهای امنیتی وزارت داخله در شهرهای حسکه و قامشلی است.
خبرگزاری آگاه:
بر اساس این توافق، نیروهای دموکراتیک سوریه که از قومیتهای مختلفی شامل کُردها، عربها، آشوریها و ترکمنها تشکیل شدهاند، از خطوط مقدم شمال عقبنشینی میکنند و بخشی از ساختار نظامی آنها، شامل سه تیپ لشکری و یک تیپ وابسته به استانداری حلب، در قالب نهادهای رسمی ادغام خواهد شد.
قسد در زمان حکومت بشار اسد، پس از بیرون راندن داعش، مناطق شمالشرق سوریه را تحت کنترل خود درآورد و نهادهای نظامی و غیرنظامی خودگردان ایجاد کرد. اما پس از روی کار آمدن احمد شرع و تلاشهای دولت جدید برای تثبیت حاکمیت، نیروهای حکومت بخشهای گستردهای از شمال و شرق کشور را از قسد بازپس گرفتند و آنها را به عقبنشینی واداشتند.
علاوه بر مسائل نظامی، توافق شامل حلوفصل حقوق مدنی و آموزشی کُردها و تضمین بازگشت آوارگان به مناطق خود نیز میشود. ادغام نهادهای غیرنظامی و تثبیت وضعیت کارکنان محلی از دیگر مفاد این توافق است. هدف نهایی، یکپارچگی سرزمینی سوریه و هماهنگی برای بازسازی کشور اعلام شده است.
یک مقام ارشد دولت سوریه اعلام کرد که این توافق شامگاه ۹ دلو نهایی شده و اجرای آن بلافاصله آغاز خواهد شد. همزمان، ایالات متحده که پیشتر حامی و پشتیبان قسد بود، اعلام کرده است که ماموریت نیروهای خود در سوریه به پایان رسیده و قصد ادامه حضور بلندمدت ندارد.
تحلیل آگاه:
توافق اخیر میان حکومت سوریه و نیروهای دموکراتیک شمالشرق، نقطه عطفی در بحران طولانی این کشور است. این توافق نشان میدهد که دمشق توانسته است با استفاده از فشار نظامی و پیشرویهای زمینی، قسد را وادار به عقبنشینی و پذیرش شرایط دولت مرکزی کند، بدون آنکه به یک جنگ تمامعیار داخلی منجر شود.
از دیدگاه استراتژیک، این ادغام مرحلهای، ضمن کاهش تنشهای نظامی، زمینه تثبیت حاکمیت دولت بر مناطقی را فراهم میکند که سالها خارج از کنترل رسمی دمشق بود. پیش از این، قسد با ایجاد ساختار خودگردان و بهرهگیری از حمایت نظامی امریکا، توانسته بود استقلال نسبی خود را حفظ کند و بخشهایی از شمالشرق را از کنترل دولت مرکزی خارج سازد. اکنون، با این توافق، دولت مرکزی عملاً ظرفیت بازگشت به همه سرزمینهای سوریه را به دست آورده است، بدون آنکه هزینه انسانی ویرانکننده جنگهای تازه متحمل شود.
پیامد انسانی این توافق نیز قابل توجه است: بازگشت آوارگان، تضمین حقوق مدنی و آموزشی کُردها و تثبیت وضعیت کارکنان غیرنظامی، میتواند روند بازسازی و ثبات اجتماعی در شمالشرق را تسهیل کند. سالها بیثباتی باعث شده بود هزاران خانواده آواره شوند و کودکان از دسترسی به آموزش محروم بمانند؛ اکنون با تثبیت امنیت، میتوان امید داشت که بخشی از این بحران انسانی کاهش یابد.
اما تحلیلگران هشدار میدهند که این ادغام نیز با چالشهای خود همراه است. قسد همچنان دارای شبکههای نظامی و مدیریتی پیچیدهای است و ادغام آنها در ساختار دولت نیازمند زمان، آموزش مجدد و تضمین هماهنگی میان فرماندهان سابق و نهادهای دولتی است. کوچکترین لغزش در این فرآیند میتواند به تنشهای جدید یا نارضایتیهای محلی منجر شود.
از منظر منطقهای، خروج تدریجی نیروهای امریکایی از شمالشرق سوریه نیز اهمیت دارد. ایالات متحده پیش از این، با حضور نظامی و حمایت از قسد، قدرت چانهزنی دمشق و قسد را محدود میکرد. اکنون با کاهش حضور خارجی، دمشق میتواند نفوذ خود را تثبیت کرده و روند بازسازی سیاسی و اقتصادی در این مناطق را تسریع کند، اما همزمان مسئولیت امنیت داخلی و مقابله با هرگونه شورش احتمالی مستقیماً بر دوش دولت سوریه خواهد بود.
این توافق همچنین میتواند الگویی برای حل بحرانهای مشابه در مناطق تحت نفوذ گروههای شبهنظامی در دیگر کشورها باشد؛ ادغام مرحلهای و تضمین حقوق شهروندان میتواند نمونهای از گذار تدریجی از خودگردانی مسلح به حاکمیت رسمی دولت باشد، به جای استفاده از خشونت تمامعیار و جنگ داخلی.
در مجموع، توافق دمشق و قسد گامی استراتژیک و هوشمندانه برای پایان دادن به تنشها در شمالشرق سوریه و بازسازی کشور محسوب میشود، با این حال، موفقیت آن وابسته به توانایی دولت در ادغام مؤثر نیروها و نهادهای سابق قسد، و همچنین تضمین امنیت و حقوق شهروندان است. شکست در این مسیر میتواند موجب از دست رفتن دستاوردهای سالها مبارزه با داعش و تثبیت دوباره تنشها در شمالشرق سوریه شود.
