طالبان در چنبره تحریمها و فشار جهانی؛ شورای امنیت: کنترل تروریسم و احترام به حقوق زنان شرط تعامل است
طالبان امروز در مرکز توجه جهانی قرار گرفتند؛ نه به دلیل موفقیت در اداره کشور، بلکه به دلیل ادامه تحریمهای سازمان ملل که یکبار دیگر دامنه فشارهای بینالمللی را بر این گروه نمایان ساخت. شورای امنیت سازمان ملل روز پنجشنبه، ۲۳ دلو، با اتفاق آرا مأموریت تیم نظارت بر تحریمها علیه طالبان را تا یکسال دیگر تمدید کرد و تحریمهای ۱۹۸۸ شامل انجماد داراییها، ممنوعیت سفر و محدودیتهای تسلیحاتی علیه افراد و نهادهای مرتبط با این گروه ادامه خواهد یافت. این تصمیم، همزمان پیام واضحی برای طالبان و هشدار جدی برای کشورهای همسایه و جامعه بینالمللی به همراه داشت: افغانستان بدون پایبندی به تعهدات بینالمللی و کنترل گروههای تروریستی، جایی برای عادیسازی روابط و کاهش انزوا ندارد.
اعضای شورای امنیت، هر یک با لحن و اولویت متفاوت، نگرانیهای خود را اعلام کردند. نماینده آمریکا با تأکید بر اینکه طالبان از بازداشتشدگان بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با واشنگتن و دیگر کشورها استفاده میکند، خواستار توقف فوری گروگانگیری و پاسخگویی این گروه شد. او هشدار داد که استفاده از بازداشتشدگان به عنوان ابزار مذاکره، نه تنها مشروعیت طالبان را زیر سؤال میبرد، بلکه روابط بینالمللی و هرگونه مسیر تعامل را پیچیدهتر میکند. در کنار آن، نماینده پاکستان طالبان را میان مسیر انزوا و تعامل با جامعه جهانی قرار داد و تصریح کرد که قلمرو افغانستان نباید به پایگاه عملیات تروریستی علیه کشورهای همسایه تبدیل شود. او هشدار داد که گروههایی مانند تحریک طالبان پاکستان و جنبش آزادیبخش بلوچستان، تهدید مستقیمی برای امنیت منطقه ایجاد میکنند و ادامه حمایت یا بیعملی طالبان در برابر این گروهها پیامدهای گستردهای خواهد داشت.
در مقابل، چین و روسیه رویکردی متفاوت داشتند. نماینده چین از طالبان خواست که گروههای تروریستی را از خاک افغانستان بیرون کنند و به حقوق شهروندان، به ویژه زنان، احترام بگذارند، اما همزمان خواستار حذف تحریمهای «یکجانبه و غیرقانونی» شد و تأکید کرد که رژیم تحریمهای ۱۹۸۸ باید با واقعیتهای امروز افغانستان هماهنگ شود. روسیه نیز بر ادامه تعامل سازمان ملل با طالبان تأکید کرد و هشدار داد که پیوند دادن مبارزه با تروریسم به حقوق بشر میتواند زیانآور باشد. این تضاد رویکردها، نشاندهنده موقعیت پیچیده طالبان در عرصه جهانی است: از یک سو فشار و پاسخگویی بینالمللی و از سوی دیگر امکان تعامل و کسب مشروعیت با قدرتهای بزرگ منطقهای و جهانی.
افغانها در این میان در وضعیتی دوگانه قرار دارند. مردم عادی با اثرات تحریمها مواجهند: محدودیت اقتصادی، کاهش فرصتهای شغلی و فشار بر زندگی روزمره، اما همزمان این تحریمها مانعی در برابر رشد و قدرت گرفتن گروههای تروریستی و تهدیدهای امنیتی فرامرزی هستند. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که حضور آزاد گروههایی مانند تیتیپی، داعش خراسان و شاخه شبهقاره هند القاعده در افغانستان، نه تنها امنیت منطقه را تهدید میکند بلکه مانع هرگونه پیشرفت پایدار و روابط عادی با جهان میشود.
تصمیم شورای امنیت همچنین جلوهای روشن از وضعیت دیپلماسی بینالمللی افغانستان ارائه میدهد: طالبان تنها با پایبندی عملی به تعهدات بینالمللی، مبارزه واقعی با تروریسم و رعایت حقوق زنان و مردان میتواند امید به کاهش تحریمها و آغاز تعامل را داشته باشد. در غیر این صورت، فشارها و محدودیتها ادامه خواهد یافت و افغانستان همچنان در انزوا و بحران قرار خواهد داشت.
پیام اصلی نشست امروز شورای امنیت این است که جامعه بینالمللی دیگر فقط نظارهگر شرایط افغانستان نیست؛ این نشست، نمایشی از ارزیابی دقیق کشورهای جهان نسبت به رفتار طالبان و پیامدهای آن برای امنیت منطقه و جهان بود. کشورهای همسایه مانند پاکستان و ایران، با تهدیدات مستقیم ناشی از فعالیت گروههای تروریستی مواجهاند و این موضوع، الزامی برای طالبان ایجاد میکند تا نه تنها حرف بزند بلکه اقدام عملی کند. در سوی دیگر، قدرتهای بزرگ جهان همچون چین و روسیه، ضمن تأکید بر تعامل و همکاری، نشان دادند که فرصت مشروعیتآفرینی برای طالبان تنها از مسیر انطباق واقعی با الزامات بینالمللی ممکن است.
به زبان ساده، افغانستان امروز در نقطهای حساس قرار دارد: فشار، تهدید و تعامل همزمان در جریان است و آینده کشور به توان طالبان در مدیریت این فشارها، کنترل گروههای تروریستی و احترام به حقوق مردم بستگی دارد. اگر طالبان نتواند تعهدات خود را عملی کند، این تحریمها نه تنها سالهای بیشتری ادامه خواهد یافت، بلکه فرصت کاهش انزوا و بازسازی اعتماد بینالمللی را نیز از دست خواهد داد.
در نهایت، نشست امروز شورای امنیت، تصویری از افغانستان ارائه داد که در آن مردم، کشورهای منطقه و جامعه بینالمللی همه منتظر عملکرد طالبان هستند؛ عملکردی که میتواند تعیینکننده مسیر آینده این کشور، ثبات منطقه و نوع تعامل جهان با حکومت کنونی افغانستان باشد. در این شرایط، هر اقدام یا کوتاهی طالبان پیامدهای عمیق و گستردهای برای مردم و منطقه خواهد داشت و فرصتها و تهدیدها همزمان در برابر آنها قرار دارد.
