حفاری شبانه در دره سوماره؛ نگرانی از تخریب تازه میراث باستانی بامیان
منابع محلی در بامیان میگویند طالبان حفاریهای گستردهای را در یک ساحه باستانی در دره سوماره، نزدیک شهر ضحاک، آغاز کردهاند. به گفته این منابع، ساحه بهطور کامل مسدود شده، ساکنان تخلیه گردیدهاند و چندین اسکواتور بهگونه شبانهروزی در حال کار هستند؛ اقدامی که نگرانیها درباره سرنوشت میراث تاریخی این ولایت را افزایش داده است.
خبرگزاری آگاه:
منابع محلی روز سهشنبه، ۲۸ دلو، تایید کردند که طالبان از هفته گذشته عملیات حفاری را در دره سوماره آغاز کردهاند؛ ساحهای که در نزدیکی شهر تاریخی ضحاک در بامیان موقعیت دارد.
به گفته منابع، طالبان نیروهای خود را تحت عنوان «محافظت از معدن» در این منطقه مستقر کرده و رفتوآمد به ساحه را بهگونه کامل محدود ساختهاند. ساکنان محل نیز از اطراف منطقه تخلیه شدهاند.
براساس اطلاعات بهدستآمده، چندین عراده اسکواتور بهصورت شبانهروزی در حال حفاری در این ساحه باستانیاند. تاکنون مقامهای محلی طالبان درباره ماهیت این عملیات و اهداف آن توضیحی ارائه نکردهاند.
این نخستین بار نیست که فعالیتهای طالبان در بامیان نگرانیهای گسترده درباره حفاظت از میراث فرهنگی را برمیانگیزد. پس از بازگشت دوباره این گروه به قدرت، اطراف رواقهای خالی بودا در بامیان نیز حفاری شد؛ اقدامی که با هشدارهای رسمی یونسکو روبهرو گردید.
عبدالله سرحدی، والی پیشین طالبان در بامیان، پیشتر تأیید کرده بود که در اطراف مجسمههای تخریبشده بودا حفاری صورت گرفته است.
طالبان در نخستین دوره حاکمیت خود، در مارچ ۲۰۰۱، مجسمههای تاریخی بودای بامیان را که از آثار ثبتشده جهانی بودند، با مواد انفجاری تخریب کردند؛ اقدامی که واکنش گسترده جهانی را در پی داشت.
تحلیل آگاه:
بامیان زیر سایه بلدوزرها؛ توسعه معدنی یا تهدید دوباره تاریخ؟
حفاریهای تازه در دره سوماره، تنها یک پروژه معدنی یا عمرانی ساده نیست؛ این اقدام در بستری تاریخی رخ میدهد که خاطره تخریب بوداهای بامیان هنوز در ذهن مردم افغانستان و جامعه جهانی زنده است.
بامیان نه فقط یک ولایت، بلکه نماد تنوع فرهنگی و تاریخی افغانستان است. هرگونه فعالیت حفاری در ساحات باستانی، بدون شفافیت، نظارت علمی و هماهنگی با نهادهای بینالمللی، میتواند به نابودی غیرقابل جبران آثار تاریخی منجر شود.
طالبان اینبار عنوان «محافظت از معدن» را مطرح کردهاند، اما عدم ارائه توضیح رسمی، مسدود کردن ساحه و تخلیه ساکنان، پرسشهای جدی ایجاد میکند. آیا هدف استخراج منابع معدنی است؟ آیا ارزیابی باستانشناسی انجام شده؟ آیا نهادهای متخصص در جریان قرار دارند؟
تجربه گذشته نشان داده که برخورد غیرعلمی و ایدئولوژیک با میراث فرهنگی، پیامدهای جبرانناپذیر دارد. اگر این حفاریها بدون نظارت مستقل ادامه یابد، خطر از دست رفتن بخشی دیگر از هویت تاریخی افغانستان وجود دارد.
