خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد گزارش داده است که در سال جاری بهای مواد غذایی در افغانستان بهگونه قابل توجهی افزایش یافته؛ روندی که عمدتاً به تغییر مسیرهای وارداتی و افزایش هزینههای ترانزیت نسبت داده میشود.
خبرگزاری آگاه
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در گزارش تازه خود اعلام کرده است که قیمت مواد غذایی اساسی در افغانستان افزایش چشمگیری داشته است.
بر بنیاد این گزارش، بهای برنج تا ۴۷ درصد، گندم ۲۰ درصد، روغن ۱۰ درصد و شکر ۱۹ درصد افزایش یافته است. همچنین قیمت برخی سبزیجات نیز رشد قابل توجهی را تجربه کرده؛ بهگونهای که بهای کچالو نسبت به سال گذشته ۹۷ درصد و بادنجان رومی ۶۵ درصد افزایش یافته است.
اوچا علت این افزایش را تغییر در مسیرهای تجاری و محدود شدن گذرگاههای وارداتی عنوان کرده است. به گفته این نهاد، بازارهای افغانستان در پی بسته ماندن گذرگاههای پاکستان، بهطور فزاینده به مسیرهای ترانزیتی ایران و کشورهای آسیای میانه وابسته شدهاند.
در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد از واردات افغانستان از طریق گذرگاه اسلامقلعه انجام میشود. این تمرکز بر یک مسیر، فشار بر کریدورهای کلیدی را افزایش داده و موجب بالا رفتن هزینههای حملونقل و تأخیر در انتقال کالاها شده است.
با وجود این چالشها، اوچا تأکید کرده که بازارها همچنان فعال باقی ماندهاند، اما محدود شدن مسیرهای وارداتی و افزایش هزینهها، بهطور مستقیم بر قیمت کالاها تأثیر گذاشته است.
در همین حال، گزارش نشان میدهد که هزینه سبد غذایی خانوادهها در کابل حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که فرصتهای کاری برای کارگران نیز حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و دستمزدها تغییر محسوسی نداشته است.
تحلیل آگاه
افزایش قیمت مواد غذایی در افغانستان را باید در پیوند مستقیم با تحولات ژئواکونومیک منطقه تحلیل کرد، نه صرفاً یک نوسان فصلی یا مقطعی.
نخست، تغییر مسیرهای تجاری از پاکستان به ایران و آسیای میانه، یک جابهجایی ساده نیست؛ بلکه به معنای افزایش ساختاری هزینه واردات است. مسیرهای جدید طولانیتر، پرهزینهتر و از نظر ظرفیت محدودترند. تمرکز ۶۰ درصدی واردات بر اسلامقلعه نیز نشان میدهد که اقتصاد وارداتی افغانستان بهشدت در برابر اختلالات نقطهای آسیبپذیر شده است.
دوم، همزمانی افزایش قیمتها با کاهش فرصتهای شغلی، یک شکاف خطرناک میان «هزینه زندگی» و «درآمد» ایجاد کرده است. این وضعیت عملاً به کاهش قدرت خرید و افزایش فقر میانجامد؛ حتی اگر بازارها از نظر فیزیکی فعال باقی بمانند.
سوم، وابستگی به عرضه خارجی—بهویژه از ایران و پاکستان—نشان میدهد که هرگونه اختلال در تولید یا صادرات این کشورها، مستقیماً به بازار افغانستان منتقل میشود. افزایش قیمت کچالو و بادنجان رومی نمونه روشن این وابستگی است.
در مجموع، اگر مسیرهای تجاری متنوعسازی نشود و ظرفیت تولید داخلی تقویت نگردد، این روند میتواند به یک بحران پایدار معیشتی تبدیل شود—بحرانی که پیامدهای آن فراتر از اقتصاد، به حوزههای اجتماعی و امنیتی نیز گسترش خواهد یافت.
