«گامهای کوچک در دریای بحران؛ آیا کمک جهانی میتواند جلوی گرسنگی را بگیرد؟»
وقتی برنامههای WFP نجاتبخش است، اما بحران اقتصادی هنوز نفس میکشد
در حالی که افغانستان سالهاست با بحران اقتصادی و گرسنگی شدید مواجه است، برنامه جهانی غذا (WFP) اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵ توانسته حدود ۴۴۵ هزار تن را به ثبات غذایی نزدیکتر کند. این دستاورد، در کنار بازسازی بیش از ۲۵۰ کیلومتر کانال آبرسانی و آبیاری دوباره ۲۸۰۰ هکتار زمین زراعتی، نشاندهنده تلاشهای عملی برای تقویت امنیت غذایی در مناطق آسیبپذیر است. این برنامهها همچنین شامل آموزش مهارتهای اقتصادی به حدود ۱۲۰۰ زن و حمایت از ۴۲۵۰ دهقان میشود، اقدامی که نه تنها درآمد خانوادهها را بهبود میبخشد، بلکه نقش زنان در اقتصاد محلی را تقویت میکند.
با این حال، این موفقیتهای نسبی در سایه بحران گسترده اقتصادی و معیشتی افغانستان قرار دارد. گزارشهای سازمانهای بینالمللی نشان میدهد که در سال ۲۰۲۶، بخش بزرگی از جمعیت کشور با ناامنی غذایی مواجه هستند و دسترسی به غذای کافی برای بسیاری از خانوادهها هنوز محدود است. میلیونها خانواده در سراسر کشور ناچارند با کمبود شدید مواد غذایی و افزایش تورم دست و پنجه نرم کنند. این شکاف میان تلاشهای برنامههای هدفمند و بحران فراگیر، پرسشی جدی درباره میزان اثرگذاری اقدامات بشردوستانه و توان ساختاری آنها ایجاد میکند.
بازخوانی عملکرد WFP در افغانستان
برنامه جهانی غذا در سالهای گذشته با تمرکز بر بازسازی زیرساختهای آبیاری و آموزش کشاورزان، سعی داشته است زنجیره تولید غذا را تقویت کند. بازسازی ۲۵۰ کیلومتر کانال و آبیاری دوباره ۲۸۰۰ هکتار زمین، نه تنها به افزایش تولید کشاورزی کمک کرده، بلکه امکان دسترسی خانوادههای روستایی به غذای تازه را نیز فراهم ساخته است. حمایت از کشاورزان و آموزش زنان در مهارتهای اقتصادی، زمینهساز توانمندسازی بلندمدت و کاهش وابستگی خانوادهها به کمکهای فوری است.
با این حال، بازده این برنامهها محدود به مناطقی است که زیرساختها و دسترسی به منابع موجود است. در مناطق دورافتاده و کمثبات، خانوادهها هنوز با خطر کمبود مواد غذایی و بیثباتی درآمد روبهرو هستند. این محدودیت، نشان میدهد که کمکهای جهانی نمیتواند به تنهایی خلأهای ساختاری و اقتصادی افغانستان را پر کند.
پرسش محوری: آیا کمکها پاسخگوی بحران است؟
یکی از پرسشهای مهم این است که آیا برنامههای فعلی میتوانند اثرات بلندمدت داشته باشند یا فقط به کاهش موقتی فشار معیشتی منجر میشوند؟ وقتی تورم بالا، کاهش درآمد خانوارها و محدودیت دسترسی به بازارهای محلی ادامه دارد، حتی بهبود ۴۴۵ هزار نفر نیز نمیتواند تصویر کامل بحران غذایی را نشان دهد.
از سوی دیگر، تمرکز بر آموزش زنان و کشاورزان در قالب برنامههای مهارتی، اگرچه اقدام مثبت و ضروری است، اما بدون حمایتهای اقتصادی و دسترسی به بازار و زیرساختهای پایدار، اثرگذاری آن محدود خواهد بود. پرسش راهبردی این است که آیا برنامه جهانی غذا و نهادهای بینالمللی میتوانند این اقدامات را با سیاستهای اقتصادی و توسعهای همسو کنند تا اثر واقعی آن در کاهش فقر و گرسنگی نمایان شود؟
زمینههای پنهان و چالشها
بحران اقتصادی و بیثباتی سیاسی در افغانستان، بزرگترین مانع در مسیر بهبود امنیت غذایی است. محدودیتهای بینالمللی، فساد اداری، ضعف زیرساختها و مشکلات لجستیکی، دسترسی کمکها به جمعیت هدف را محدود میکند. علاوه بر این، تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای متوالی فشار مضاعفی بر کشاورزی و تولید غذا وارد کرده است.
این زمینهها نشان میدهد که برنامههای بشردوستانه بدون همراهی اصلاحات ساختاری و مدیریت اقتصادی مؤثر، تنها درمانی موقتی هستند. کمک به یک خانواده میتواند برای چند ماه زندگی را تأمین کند، اما تا زمانی که بیکاری، تورم و کمبود زیرساختها ادامه دارد، بحران غذایی باز خواهد گشت.
جمعبندی: گامهای کوچک، نیاز به راهبرد بزرگ
دستاوردهای برنامه جهانی غذا، شامل بازسازی کانالها، آبیاری زمینها و توانمندسازی زنان و دهقانان، نمونهای از تلاش عملی برای کاهش فشار معیشتی است. این اقدامات نشان میدهد که میتوان با مدیریت هدفمند، وضعیت زندگی جمعیتی قابل توجه را بهبود بخشید.
با این حال، پرسش نهایی این است که آیا کمکهای جهانی میتواند بحران گسترده اقتصادی و اجتماعی افغانستان را پوشش دهد یا فقط قطرهای در دریای بحران است؟ سفرههای خالی، خانوادههای آسیبپذیر و میلیونها کودک و زن که هنوز دسترسی پایدار به غذا ندارند، نشان میدهند که تنها با یک راهبرد جامع اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی میتوان به امنیت غذایی واقعی رسید.
این بحران، فراتر از کمکهای بشردوستانه است؛ نیازمند سیاستگذاری در سطح ملی و بینالمللی است که به جای درمان موقتی، ساختارهای پایدار برای زندگی مردم ایجاد کند. برنامه جهانی غذا گامهای ارزشمندی برداشته، اما هنوز راه طولانی برای تضمین زندگی شرافتمندانه و امن برای افغانها باقی است.
