هشدار اسلامآباد؛ افغانستان در آستانه تبدیلشدن به میدان تازه رقابت هند و پاکستان؟
آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان در امور افغانستان، با ابراز نگرانی از گسترش تعامل دهلینو با طالبان، هشدار داده است که افغانستان در حال تبدیلشدن به صحنه رقابت ژئوپولیتیکی تازه میان هند و پاکستان است؛ رقابتی که میتواند بر معادلات امنیتی منطقه تأثیر بگذارد.
خبرگزاری آگاه
آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان در امور افغانستان، روز چهارشنبه، ۶ حوت، در صفحه خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که هند نفوذ خود را در افغانستان تحت حاکمیت طالبان گسترش میدهد و بر موضع طالبان در قبال کشمیر تأکید دارد.
او مدعی شد که دهلینو از روابط با طالبان برای محدود کردن «جبهه غربی» پاکستان بهره میبرد و افزایش حضور سیاسی هند در کابل، معضلهای امنیتی اسلامآباد را تشدید میکند.
درانی همچنین با اشاره به تنشهای رو به افزایش میان امریکا و ایران گفت که ممکن است هند در همسویی با سیاستهای واشنگتن و اسرائیل علیه تهران حرکت کند و در نتیجه، پاکستان از چند محور تحت فشار قرار گیرد.
او سفر نرندرا مودی، نخستوزیر هند، به اسراییل را نیز در چارچوب فشار بر پاکستان ارزیابی کرده و افزوده است که دهلینو تلاش میکند از چندین جبهه بر اسلامآباد فشار وارد کند.
تحلیل آگاه
اظهارات آصف درانی بازتاب نگرانی عمیق بخشی از ساختار امنیتی پاکستان از تغییر موازنه در کابل است. پاکستان طی دو دهه گذشته، افغانستان را عمق استراتژیک خود در برابر هند تعریف کرده بود. اکنون اگر دهلینو بتواند بدون حضور نظامی و صرفاً از مسیر تعامل سیاسی و اقتصادی، جای پای خود را در کابل محکم کند، این معادله برای اسلامآباد پیچیدهتر خواهد شد.
اما پرسش مهم این است: آیا طالبان واقعاً به سمت یک محور تازه متمایل شدهاند، یا صرفاً در حال بازیکردن با کارتهای مختلف برای کسب مشروعیت و منافع اقتصادیاند؟
طالبان از یکسو با پاکستان روابط تاریخی و پیوندهای امنیتی دارند و از سوی دیگر، میدانند که وابستگی کامل به یک کشور، دست آنها را در سیاست خارجی میبندد. از همین رو، تلاش کردهاند با هند، چین، روسیه و کشورهای آسیای میانه نیز کانالهای ارتباطی فعال نگه دارند.
برای هند، افغانستان نهتنها یک بازار بالقوه و مسیر اتصال منطقهای است، بلکه عرصهای برای مهار نفوذ پاکستان نیز محسوب میشود. دهلینو در سالهای جمهوریت سرمایهگذاری گستردهای در پروژههای زیربنایی افغانستان انجام داد و اکنون نیز بهدنبال حفظ حداقلی از نفوذ سیاسی است.
در سوی دیگر، پاکستان با چالش امنیتی جدی در مرزهای غربی خود مواجه است؛ بهویژه در ارتباط با تحریک طالبان پاکستان. در چنین فضایی، هرگونه نزدیکی طالبان به هند میتواند در اسلامآباد بهعنوان یک تهدید مضاعف تعبیر شود.
با این حال، افغانستان بیش از آنکه ابزار فشار در رقابت هند و پاکستان باشد، خود قربانی این رقابت بوده است. تجربه دهههای گذشته نشان داده که هرگاه تنش میان دهلینو و اسلامآباد افزایش یافته، خاک افغانستان نیز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم متأثر شده است.
نگرانی اصلی این است که رقابت ژئوپولیتیکی تازه، بار دیگر افغانستان را به میدان بازی قدرتهای منطقهای بدل کند؛ در حالیکه مردم این کشور همچنان با بحران فقر، انزوای سیاسی و ناامنی دستوپنجه نرم میکنند.
اگر طالبان نتوانند سیاست خارجی متوازن و شفاف تعریف کنند، خطر آن وجود دارد که کابل بهجای پل اتصال منطقه، به میدان کشمکشهای نیابتی تبدیل شود. پرسش بنیادین این است: آیا افغانستان میتواند از حاشیه رقابت قدرتها خارج شود و به یک بازیگر مستقل بدل گردد، یا همچنان در مدار رقابت دیگران خواهد چرخید؟
