خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
پس از تصمیم طالبان برای توقف واردات دارو از پاکستان، بازار دارویی افغانستان با کمبود و افزایش بیسابقه قیمتها روبهرو شده است؛ وضعیتی که به گفته شهروندان و فعالان این بخش، بیماران را میان داروهای گرانقیمت و گزینههای کمکیفیت قرار داده است.
خبرگزاری آگاه
شماری از واردکنندهگان و دواخانهداران میگویند که با توقف رسمی واردات داروی پاکستانی، این محصولات بهشدت در بازار کمیاب شده و قیمت برخی اقلام تا بیش از دو برابر افزایش یافته است.
به گفته آنان، مقدار محدودی از داروی پاکستانی که اکنون در بازار موجود است، یا از قبل ذخیره شده و یا بهگونه قاچاقی وارد کشور میشود؛ روندی که به دلیل خطر مصادره و نابودی توسط طالبان، هزینهها را افزایش داده است.
احمدشاه مزمل، یکی از واردکنندهگان دارو، میگوید که فشارهای مالیاتی، هزینههای بلند گمرکی و ممنوعیت واردات، از عوامل اصلی افزایش قیمتها است. به باور او، این افزایش ارتباط مستقیمی با نرخ دالر ندارد، بلکه بیشتر ناشی از سیاستهای تجاری و تنشهای سیاسی با پاکستان است.
در همین حال، عبدالرحمان اچکزی، یکی دیگر از فعالان این حوزه، تأکید میکند که داروی پاکستانی پیشتر به دلیل قیمت مناسب و کیفیت قابل قبول، سهم عمدهای از بازار را در اختیار داشت. به گفته او، در نبود این داروها، گزینههای موجود یا ارزان اما کمکیفیت هستند، یا باکیفیت اما بسیار گران.
او میگوید: «داروی باکیفیت از کشورهایی مانند ترکیه، امارات و هند وارد میشود، اما قیمت آن برای بسیاری از مردم قابل پرداخت نیست. در مقابل، داروی ارزانتر موجود در بازار، عمدتاً کیفیت پایینتری دارد.»
نمونهای از این افزایش قیمت در بازار نیز قابل مشاهده است؛ بهگونهای که یک داروی مشخص که پیشتر حدود ۸۰ تا ۱۰۰ افغانی قیمت داشت، اکنون به بیش از ۲۰۰ افغانی رسیده است.
در سوی دیگر، بیماران و خانوادههای آنان از فشار سنگین هزینههای درمان شکایت دارند. عبدالرحیم، یکی از شهروندان، میگوید: «قبلاً هزینه داروی مادرم که بیماری شکر دارد، حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ افغانی بود، اما حالا به بیش از ۱۵۰۰ افغانی رسیده است.»
دواخانهداران نیز میگویند که کنترلی بر قیمتها ندارند و ناگزیرند دارو را بر اساس هزینههای جدید عرضه کنند. آنان همچنین از بازرسیهای مداوم و جمعآوری داروهای پاکستانی توسط مأموران طالبان خبر میدهند.
طالبان پیشتر اعلام کرده بودند که واردات دارو از پاکستان را متوقف کردهاند و هشدار دادهاند که در صورت شناسایی داروهای قاچاقی، آنها را از بین خواهند برد.
تحلیل آگاه
بازار دارو در افغانستان، یکی از حساسترین بخشهای اقتصادی و اجتماعی است که هرگونه اختلال در آن، مستقیماً بر سلامت عمومی اثر میگذارد. تصمیم به توقف واردات از پاکستان، در حالی اتخاذ شده که این کشور یکی از منابع اصلی تأمین داروی نسبتاً ارزان و در دسترس برای افغانستان بود.
در نبود یک بدیل مؤثر و قابلدسترس، این سیاست بهطور طبیعی به افزایش قیمتها و کاهش دسترسی منجر شده است. در چنین شرایطی، بیماران—بهویژه اقشار کمدرآمد—ناگزیر میان هزینههای سنگین یا استفاده از داروهای با کیفیت پایینتر قرار میگیرند.
همچنین، رشد واردات قاچاقی نشاندهنده شکلگیری بازار غیررسمی است؛ بازاری که نهتنها قیمتها را بیثبات میکند، بلکه نظارت بر کیفیت دارو را نیز دشوارتر میسازد.
در مجموع، اگر سیاستهای تجاری در بخش دارو با ملاحظات انسانی و نیازهای واقعی جامعه هماهنگ نشود، این روند میتواند به یک بحران بهداشتی گستردهتر در کشور تبدیل شود.
