مناقشه بر سر سخنان محمد محقق؛ سادات خواستار عذرخواهی شدند و ۱۰ روز مهلت دادند
اظهارات اخیر محمد محقق درباره برخی افراد و حسابهای منتسب به جامعه سادات، موجی از واکنشها را در میان شماری از سادات به دنبال داشته است؛ واکنشهایی که نشان میدهد این بحث دیگر تنها به اختلاف میان چند چهره سیاسی محدود نمانده و به موضوع هویت و جایگاه اجتماعی سادات و مناسبات میان سادات و هزارهها نیز کشیده شده است.
محقق در یادداشتهای اخیر خود، در واکنش به منتقدانی که به گفته او با استفاده از نام سادات علیه وی و جریان فکری عبدالعلی مزاری موضع میگیرند، از ادبیاتی تند استفاده کرده است. او برخی منتقدان خود را با تعابیری مانند «معاملهگران»، «جیرهخواران» و مرتبط با «خیانت و ترور» توصیف کرده و گفته است که این افراد از سوی جامعه هزاره «تجرید» و از سوی جامعه سادات «مطرود» هستند.
محقق همچنین در یکی از نوشتههایش، برخی حسابهای فیسبوکی منتسب به یک قوم را متهم کرده که علیه هزارهها «حرفهای اهانتآمیز» مینویسند و خطاب به آنان نوشته است: «نان خورده نمکدان نشکنند.»
او در بخش دیگری از نوشتههایش، ضمن دفاع از این دیدگاه که تشیع محدود به یک قوم یا تبار نیست، بر ضرورت تفکیک میان هویت مذهبی و هویت قومی تأکید کرده است.
اما این اظهارات با واکنش شماری از سادات مواجه شده است. آنان میگویند ادبیات بهکاررفته در این نوشتهها، از مرز اختلاف سیاسی عبور کرده و به هویت اجتماعی سادات مربوط میشود.
در بیانیه منتشرشده از سوی آنان، از محقق خواسته شده است که بهصورت صریح بابت این اظهارات عذرخواهی و موضع خود را اصلاح کند. سادات برای این درخواست ۱۰ روز مهلت تعیین کردهاند و گفتهاند در صورت عذرخواهی، موضوع را خاتمهیافته تلقی خواهند کرد.
در این بیانیه همچنین آمده است که هدف از این واکنش، ایجاد تقابل میان سادات و هزارهها نیست و اختلافات سیاسی نباید به شکاف میان دو جامعه تبدیل شود. آنان تأکید کردهاند که دفاع از حقوق هر جامعه، نباید با توهین یا تحقیر جامعه دیگر همراه شود.
همزمان با این واکنش، داکتر سید حامد جسور نیز در نوشتهای با عنوان «سخنی چند با آقای محمد محقق»، از اظهارات محقق انتقاد کرده است.
جسور در این نوشته، موضوع را از زاویه هویت اجتماعی سادات بررسی کرده و تأکید کرده است که سادات یک گروه سیاسی یا تشکیلاتی واحد نیستند، بلکه طیف گستردهای از مردم با موقعیتهای اجتماعی متفاوت را دربرمیگیرند.
او همچنین محقق را درباره پیامدهای طرح چنین ادبیاتی در فضای اجتماعی افغانستان مورد انتقاد قرار داده و گفته است که نباید اختلافات سیاسی به اختلاف میان هویتهای اجتماعی تبدیل شود.
جسور در ادامه، ادعاها و اتهامهایی را درباره سوابق و عملکرد سیاسی محقق مطرح کرده و گفته است که در صورت ادامه این روند، اسناد بیشتری درباره این موارد منتشر خواهد شد. این ادعاها از سوی جسور مطرح شده و صحت مستقل آنها در این گزارش تأیید نشده است.
در سوی دیگر، محقق در نوشتههای خود تأکید کرده است که انتقادهایش متوجه تمام سادات نیست، بلکه افرادی را هدف قرار داده که به گفته او از عنوان سادات برای حمله به هزارهها و جریان فکری او استفاده میکنند.
با این حال، واکنشهای اخیر نشان میدهد که بخشهایی از جامعه سادات، این سخنان را مسئلهای مرتبط با هویت خود دانستهاند و خواهان عذرخواهی و اصلاح موضع محقق هستند.
اکنون با تعیین مهلت ۱۰روزه، توپ در زمین ادامه این مناقشه قرار گرفته است؛ اگرچه اینکه این موضوع به عذرخواهی و پایان اختلاف منجر شود یا به انتشار پاسخها و اسناد بیشتر، به موضع بعدی طرفین بستگی خواهد داشت.
آنچه در این میان اهمیت دارد، جلوگیری از تبدیل یک اختلاف سیاسی به شکافی گستردهتر میان سادات و هزارههاست؛ دو جامعهای که واکنشهای اخیر نشان داده است حساسیتهای تاریخی و اجتماعی مشترکی درباره مناسبات میان خود دارند.
