حقوق بشر، امنیت و اقتصاد در سایه طالبان: گزارشی از چالشها و تحرکات امروز افغانستان
روز چهارشنبه، ۱۹ قوس، با وجود فشارهای بینالمللی و تلاشهای نمادین طالبان، نقض حقوق بشر، محدودیتهای زنان و خشونت علیه شهروندان ادامه دارد. همزمان فعالیت اقتصادی و تحرکات سیاسی نیز جریان دارد، اما سوال اصلی این است که مردم افغانستان و حقوق واقعی آنان در این معادلات کجا جای دارند؟
متن گزارش:
همزمان با روز جهانی حقوق بشر، دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) تأکید کرد که زنان، نظامیان پیشین، فعالان جامعه مدنی و خبرنگاران همچنان در معرض خطر انتقامجویی و محدودیتهای شدید قرار دارند. زنان افغان بهطور مستمر از دسترسی به خدمات صحی، آموزش و کار محروم شدهاند و یوناما خواستار پایبندی طالبان به تعهدات جهانی شد.
نی در تبعید نیز وضعیت خبرنگاران در افغانستان را بحرانی خوانده و هشدار داده است که این کشور به بزرگترین زندان خبرنگاران و رسانهها تبدیل شده و هیچ آزادی بیان واقعی وجود ندارد. بسیاری از خبرنگاران برای حفظ جان خود، افغانستان را ترک کرده و اکنون در کشورهای همسایه تحت تهدید قرار دارند.
در کنار این محدودیتها، گزارشها از خشونتهای مستقیم طالبان حکایت دارد. طالبان هفت نفر از جمله دو زن را در ولایتهای سرپل و پکتیکا شلاق زدند. اعدامها و شلاقهای علنی در حالی ادامه دارد که نهادهای بینالمللی بارها نسبت به نقض حقوق بشر و آزادیهای اساسی هشدار دادهاند.
همچنین، پنجاه و شش کشور در بیانیهای مشترک، نقض گسترده حقوق زنان و شهروندان افغانستان توسط طالبان را محکوم کردند. این کشورها محدودیت شدید در آموزش و اشتغال زنان، بازداشتهای خودسرانه، شلاق و اعدام را تهدیدی برای صلح، ثبات و توسعه کشور دانستند.
با این حال، در بخشهای مثبت، یونسکو سبک هنر نگارگری کمالالدین بهزاد را بهعنوان میراث فرهنگی ناملموس افغانستان ثبت جهانی کرد؛ حرکتی که هم هویت فرهنگی و هم انسجام اجتماعی افغانستان را تقویت میکند. در بخش اقتصادی نیز، صادرات زعفران از هرات به بیش از ۳۰ میلیون دالر در ۹ ماه گذشته رسید و ۴۰ تن محصول تولید شده، نشاندهنده پتانسیل افغانستان در بازارهای جهانی است.
در حوزه امنیت، طالبان زیر فشار پاکستان، نشست علمای مذهبی حامی خود را در کابل برگزار کردند و استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای خارجی را ناجایز اعلام کردند. این نشست در واکنش به افزایش حملات شبهنظامیان پاکستانی در خاک افغانستان و فشار دیپلماتیک اسلامآباد برگزار شد. با این حال، تحلیل کارشناسان نشان میدهد که موفقیت این بیانیه مشروط به کنترل واقعی طالبان بر شبهنظامیان داخلی و خارجی است و بدون اقدامات عملی، تنها یک نماد سیاسی باقی خواهد ماند.
ابراهیم صدر، معین ارشد امنیتی طالبان، در سفر به بلخ هشدار داد که نبود هماهنگی میان نهادهای امنیتی این گروه، زمینه فرار مجرمان را فراهم میکند و تأکید کرد که «ظاهر و باطن مطابق شریعت» شود. با کنار گذاشتن کارمندان متخصص و استفاده از نیروهای نزدیک به خود، طالبان در مسیر امنیت داخلی با چالشهای جدی مواجه است.
در بخش سلامت و حقوق زنان، صندوق جمعیت سازمان ملل (UNFPA) تأکید کرد که کارکنان زن حوزه سلامت ستون اصلی خدمات صحی در کشور هستند و توانمندسازی آنان برای دسترسی زنان و دختران به مراقبتهای پزشکی ضروری است. نمایندهگی اتحادیه اروپا نیز حمایت خود از زنان و دختران افغان در حوزههای آموزش، کار و بخش خصوصی را ادامه میدهد.
جمعبندی روز نشان میدهد که افغانستان امروز در تقاطع سه بحران بزرگ قرار دارد:
حقوق بشر و آزادیهای شهروندی: نقض مستمر حقوق زنان، رسانهها و اقلیتها.
امنیت و ثبات داخلی: چالش کنترل طالبان بر نیروهای مسلح و شبهنظامیان.
اقتصاد و توسعه: پتانسیل صادراتی و میراث فرهنگی، اما محدودیتها و بحرانهای اجتماعی مانع بهرهبرداری کامل از آن است.
به عبارت دیگر، در حالی که طالبان تلاش میکنند با نشستها و بیانیههای مذهبی و سیاسی، فشار خارجی را مدیریت کنند، وضعیت واقعی مردم افغانستان همچنان شکننده و بحرانی است. تلاشهای بینالمللی برای حمایت از زنان، خبرنگاران و فعالان مدنی ادامه دارد، اما تحقق تغییرات واقعی مشروط به اعمال قانون، پاسخگویی طالبان و مشارکت گسترده مردم و جوامع محلی است.
