آزمون دانش دینی در مکاتب قندهار؛ فشار طالبان برای انتقال دانشآموزان به مدارس دینی
خبرگزاری آگاه :ریاست معارف طالبان در قندهار اعلام کرده است که طی چند روز آینده، آزمونی برای سنجش سطح دانش دینی دانشآموزان در همه مکاتب این ولایت برگزار میشود و در صورت کسب نمرات پایین، دانشآموزان از مکاتب به مدارس دینی منتقل خواهند شد.
به گزارش منابع محلی، این آزمون شامل همه صنوف، از کلاس اول تا چهارم، و همچنین دانشآموزان دختر در پایینتر از صنف ششم میشود. منابع گفتهاند که این تصمیم با پیشنهاد و مشورت شورای علمای قندهار اتخاذ شده و ریاست معارف به صورت شفاهی به مدیران مکاتب دستور آمادهسازی داده است.
شماری از خانوادهها نسبت به این تصمیم ابراز نگرانی کردهاند و معتقدند که با اجرای این طرح، فرزندانشان از آموزش مدرن و مهارتهای پایه محروم خواهند شد. احسانالله، یکی از ساکنان شهر قندهار، گفت: «اکنون در هر کوچه شهر یک مدرسه وجود دارد و تعداد مدارس دینی بیشتر از مکاتب رسمی است. اگر کودکان از مکاتب رسمی اخراج شوند و به مدارس دینی منتقل شوند، آینده این کودکان چه خواهد شد؟ ما چه کار میتوانیم با این همه ملا و قاری انجام دهیم؟»
پیشتر نیز طالبان در دانشگاهها و نهادهای دولتی، آزمونهای مشابهی برای تعیین سطح دانش دینی برگزار کردهاند. وزارت معارف طالبان اعلام کرده است که در هر ولسوالی ده مدرسه دینی ایجاد میکند و تعدادی از مکاتب رسمی نیز به مدارس دینی تبدیل شدهاند.
کارشناسان هشدار دادهاند که افزایش بیرویه مدارس دینی و تمرکز بر آموزش مذهبی، موجب عمیقتر شدن شکافهای مذهبی و فرقهای، ترویج خشونت و افراطگرایی و تاثیر منفی بر افکار جوانان خواهد شد. مرکز حقوق بشر افغانستان نیز در پژوهشی اعلام کرده است که مدارس جهادی طالبان اثرات خطرناکی بر ذهن و رفتار جوانان بر جای گذاشتهاند.
طالبان همچنین نصاب مکاتب و دانشگاهها را تغییر داده و بسیاری از مضامین کلیدی و آموزشی را حذف کردهاند.
تحلیل آگاه:
تصمیم طالبان برای برگزاری آزمون دانش دینی و انتقال دانشآموزان به مدارس دینی، فراتر از یک اقدام آموزشی است و پیامدهای اجتماعی و سیاسی گستردهای دارد. نخست، این اقدام، کنترل ایدئولوژیک طالبان بر نسل جوان را تقویت میکند و امکان نظارت مستقیم بر آموزش و تربیت مذهبی را فراهم میسازد. با انتقال دانشآموزان به مدارس دینی، طالبان عملاً مسیر آموزش مدرن، علوم پایه و مهارتهای شغلی را محدود میکنند و آینده تحصیلی و شغلی دانشآموزان، به ویژه دختران، با مخاطره مواجه میشود.
از منظر اجتماعی، افزایش مدارس دینی و کاهش مدارس مدرن، شکافهای طبقاتی و مذهبی را گسترش میدهد و موجب نابرابری دسترسی به آموزش میشود. این اقدام میتواند اختلافات بین اقشار جامعه، خانوادهها و حتی بین مناطق شهری و روستایی را تشدید کند و افکار افراطی را در میان نسلهای جدید نهادینه کند.
کارشناسان حقوق بشر و آموزش نیز هشدار دادهاند که این سیاست ممکن است باعث ترویج خشونت و گرایشهای رادیکال در میان جوانان شود، زیرا برنامههای مدارس دینی غالباً محدود و یکبعدی بوده و دیدگاههای انتقادی و تفکر علمی را توسعه نمیدهند. افزون بر این، حذف مضامین کلیدی از نصاب آموزشی، دانش پایه و مهارتهای لازم برای زندگی روزمره و اشتغال را از دانشآموزان سلب میکند.
به نظر میرسد طالبان با این اقدام، تلاش دارد نسل آینده افغانستان را تحت نفوذ ایدئولوژیک خود تربیت کند و همزمان کنترل جامعه و محدودیتهای سیاسی و اجتماعی خود را تثبیت کند. چنین سیاستهایی نه تنها رشد فردی و اجتماعی دانشآموزان را محدود میسازد، بلکه توان توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور را نیز کاهش میدهد.
در نهایت، این پرسش باقی میماند که جامعهای که نیمی از جمعیتش، به ویژه دختران، از آموزش مدرن و علوم پایه محروم شوند، چگونه میتواند در آینده با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مقابله کند. سیاست طالبان در قندهار نمونهای روشن از تلاش برای تحمیل ایدئولوژی بر نسلهای آینده است و پیامدهای آن برای افغانستان، منطقه و جامعه جهانی قابل توجه خواهد بود.
