خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
در آستانه ۲۱ فبروری، روز جهانی زبان مادری، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل با انتشار پیامی تازه تأکید کرده است که تنوع زبانی همچنان در معرض تهدید قرار دارد و میلیونها کودک در جهان آموزش را به زبانی آغاز میکنند که زبان مادریشان نیست؛ وضعیتی که پیامدهای آموزشی و هویتی جدی دارد.
خبرگزاری آگاه
این روز از سال ۱۹۹۹ به ابتکار یونسکو نامگذاری شد و از سال ۲۰۰۰ در سطح جهانی گرامی داشته میشود تا توجه افکار عمومی به ارزش تنوع زبانی و فرهنگی جلب شود.
یونسکو در پیام تازه خود اعلام کرده است که موضوع اصلی روز جهانی زبان مادری در سال ۲۰۲۶ «صدای جوانان در آموزش چندزبانه» خواهد بود؛ شعاری که نقش نسل نو را در حفظ و گسترش زبانهای بومی برجسته میکند.
به گفته این نهاد، جوانان میتوانند در توسعه آموزش چندزبانه و جلوگیری از فراموشی زبانهای مادری نقش محوری ایفا کنند.
براساس تازهترین گزارشهای یونسکو، حدود ۴۰ درصد کودکان و نوجوانان جهان تحصیل را به زبانی آغاز میکنند که در خانه با آن صحبت نمیکنند. این وضعیت میتواند به کاهش کیفیت یادگیری، افت اعتمادبهنفس و مشارکت کمتر در محیط آموزشی منجر شود.
یونسکو تأکید کرده است که آموزش به زبان مادری نهتنها فهم دروس را بهبود میبخشد، بلکه حس هویت فرهنگی را تقویت کرده و زمینه یادگیری زبانهای دیگر را نیز فراهم میکند.
این سازمان از سیاستگذاران، معلمان و خانوادهها خواسته است برنامههای آموزشی را بهگونهای تنظیم کنند که زبانهای بومی و رسمی در کنار هم دیده شوند و فرصت مشارکت فعال جوانان در توسعه آموزش چندزبانه فراهم شود.
تحلیل آگاه:
زبان مادری؛ مسئله فرهنگی یا حق آموزشی؟
برای جامعهای مانند افغانستان که با تنوع زبانی گسترده شناخته میشود، روز جهانی زبان مادری تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ این روز یادآور پیوند عمیق زبان با هویت، فرهنگ و انسجام اجتماعی است.
در کشوری که کودکان به زبانهای مختلف از جمله دری، پشتو، اوزبیکی، ترکمنی، بلوچی، نورستانی و دهها گویش دیگر سخن میگویند، سیاست آموزشی تکزبانه یا بیتوجهی به زبان مادری میتواند فاصله آموزشی را افزایش دهد.
آموزش به زبان مادری به معنای حذف زبانهای رسمی نیست؛ بلکه ایجاد توازن میان هویت محلی و همبستگی ملی است. تجربههای جهانی نشان داده که کودکی که مفاهیم پایه را به زبان خانه خود میآموزد، در مراحل بعدی توانایی بیشتری برای یادگیری زبانهای دیگر دارد.
در شرایطی که نظام آموزشی افغانستان با چالشهای گسترده ساختاری روبهرو است، توجه به زبان مادری میتواند یکی از کمهزینهترین و مؤثرترین راهکارها برای بهبود کیفیت آموزش باشد.
حفظ زبان، تنها حفظ واژهها نیست؛ حفظ حافظه جمعی یک ملت است. اگر سیاستگذاری آموزشی به این پیوند توجه نکند، شکاف میان نسلها و فرهنگها عمیقتر خواهد شد.
