چرا پیشروی حوثیها بهسوی مأرب و تعز یمن اهمیت دارد؟
مأرب مرکز بخش نفت و گاز یمن است. هر طرفی که آن را در اختیار داشته باشد، به منافع اقتصادی بزرگی دست مییابد. موقعیت جغرافیایی تعز نیز به آن اهمیت راهبردی ویژهای بخشیده است.
منبع: خبرگزاری الجزیره
دوشنبه ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ مطابق ۲۳ سنبله ۱۴۰۵
نیروهای دولتی یمن برای دفع پیشروی حوثیهای مورد حمایت ایران، حملات هوایی انجام دادهاند؛ این در حالی است که این گروه شورشی طی هفتهٔ گذشته در مواضع تحت کنترول دولت پیشروی کرده و بخشهایی از آنها را به تصرف خود درآورده است.
اکنون تمرکز نبردها به منطقهٔ مأرب در حال انتقال است؛ آخرین پایگاه عمدهٔ باقیماندهٔ دولت در شمال یمن و یکی از مراکز مهم نفت و گاز این کشور. تحلیلگران میگویند اگر حوثیها بتوانند کنترول مأرب را به دست گیرند، این تحول ممکن است بهگونهٔ تعیینکنندهای مسیر جنگ را به سود آنان تغییر دهد.
در غرب تعز، در ساحل غربی یمن، نیز نبردهای شدیدی جریان دارد. گزارشها حاکی از آن است که نیروهای دولتی با حمایت عربستان سعودی، پس از آنکه هفتهٔ گذشته بخشی از مواضع خود را در این منطقه از دست دادند، اکنون دست به ضدحمله زدهاند. ویدیویی که ارتش یمن روز دوشنبه منتشر کرد، ظاهراً مواضع و وسایط حوثیها را در حالی نشان میدهد که بمباران میشوند.
در میان این نبردها، غیرنظامیان گرفتار شدهاند. سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) گزارش داده است که از آغاز ماه سپتامبر تاکنون، بیش از ۸۵ هزار نفر ناچار به ترک خانههای خود شدهاند. بیش از ۲ هزار نفر نیز به سواحل شمالی جیبوتی گریختهاند.
– پس چرا مأرب اهمیت دارد؟
مأرب آخرین پایگاه عمدهٔ باقیماندهٔ نیروهای ضدحوثی در شمال یمن است. گسترش نفوذ حوثیها در این منطقه، حضور دولت را تهدید کرده و قدرت چانهزنی آن را در شمال تضعیف خواهد کرد.
مأرب همچنین میزبان بزرگترین میدانهای گاز و نفت کشور است؛ به این معنا که هر طرفی کنترول آن را در دست داشته باشد، بر بخشی از مهمترین زیرساختهای انرژی یمن و یک منبع بالقوهٔ حیاتی درآمد تسلط خواهد یافت.
صدام الحریبی، مفسر سیاسی یمنی، به الجزیره گفت:
«تسلط بر منابع نفت و گاز مأرب، بیش از یک دهه است که یکی از اهداف حوثیها بوده است. تا زمانی که آنان در مأرب با شکستی خردکننده روبهرو نشوند، برای دستیابی به این هدف به جنگ ادامه خواهند داد.»
اگر حوثیها بتوانند مأرب را تصرف کنند، این گروه ممکن است در هرگونه تلاش میانجیگرانهٔ آینده، اهرم فشار بسیار قدرتمندی برای مذاکره بر سر شرایط مطلوبتر به دست آورد.
آدم بارون، پژوهشگر برنامهٔ «امنیت آینده» در اندیشکدهٔ نیو امریکا، گفت تصرف مأرب توسط حوثیها از نظر تحولات داخلی یمن یک «نقطهٔ عطف» خواهد بود. با این حال، او گفت که نبرد بر سر مأرب دشوار خواهد بود؛ زیرا نیروهای دولتی این نبرد را جنگی برای بقای خود خواهند دانست.
او افزود:
«از دست دادن مأرب، شکستی کاملاً خردکننده» برای نیروهای دولت بهرسمیتشناختهشدهٔ بینالمللی یمن خواهد بود.
مأرب از نظر جغرافیایی نیز اهمیت دارد، زیرا در مسیر آسانترین جادهای قرار گرفته است که شمال یمن را به ولایت شبوه در جنوب متصل میکند؛ منطقهای ساحلی در کنار خلیج عدن و دریای عرب که مسیر آن به ولایت المهره نیز امتداد مییابد.
پیروزی در مأرب از نظر تبلیغاتی نیز ابزار قدرتمندی در اختیار حوثیها قرار خواهد داد و به آنان کمک خواهد کرد تا بسیاری از یمنیها را متقاعد سازند که این گروه از نظر نظامی در مسیر پیروزی قرار گرفته و آمادهٔ دستیابی به پیروزیهای بزرگتر است. نبیل هتاری، نویسنده و فعال حقوق بشر یمنی، این موضوع را مطرح کرده است.
این مسئله یک بُعد بشردوستانه نیز دارد. طی سالهای گذشته، شهر مأرب پذیرای آوارگانی بوده است که از مناطقی گریختهاند که از زمان سقوط صنعا، پایتخت یمن، در سال ۲۰۱۴ به کنترول حوثیها درآمدهاند.
بر اساس آمار سازمان بینالمللی مهاجرت در سال ۲۰۲۳، یمن نزدیک به ۲.۸ میلیون آوارهٔ داخلی داشته است که بیش از نیمی از آنان، یعنی ۵۸ درصد، در مأرب حضور داشتهاند.
هتاری گفت:
«تمام طرفهای درگیر در نبرد، بر مأرب بهعنوان عاملی بالقوه و تعیینکننده در چگونگی خروجشان از این جنگ تمرکز کردهاند.»
– و چرا تعز اهمیت دارد؟
اهمیت راهبردی تعز در موقعیت جغرافیایی آن نهفته است.
این ولایت بهمنزلهٔ پلی میان شمال تحت کنترول حوثیها، جنوب تحت کنترول دولت و ساحل دریای سرخ عمل میکند. از همین رو، هر طرفی که تعز را در اختیار داشته باشد، در انتقال سلاح و تجهیزات میان مناطق داخلی کشور و شهر بندری عدن در جنوب، دست بالا را خواهد داشت.
تعز همچنین از وزن سیاسی قابلتوجهی برخوردار است. این شهر که یکی از بزرگترین مراکز جمعیتی یمن به شمار میرود، پس از تصرف صنعا توسط حوثیها در سال ۲۰۱۴، به یکی از مراکز مهم مقاومت در برابر آنان تبدیل شد و سالها جنگ و محدودیت در دسترسی به این شهر را تحمل کرده است.
بنابراین، هرگونه پیشروی عمدهٔ حوثیها در تعز، اهمیتی نمادین خواهد داشت که بسیار فراتر از وسعت سرزمینهای تصرفشده خواهد بود.
ساحل غربی تعز همچنین بهسوی مُخا امتداد مییابد؛ شهر تاریخیای که حوثیها هفتهٔ گذشته آن را تصرف کردند. این ساحل همچنین بهسوی تنگهٔ بابالمندب کشیده میشود؛ گذرگاه باریکی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند.
بابالمندب یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است. این آبراه که حدود ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) عرض دارد، میان یمن و جیبوتی قرار گرفته و اروپا را به آسیا متصل میکند.
پیش از ازسرگیری درگیریها، حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از این مسیر عبور میکرد. در روزهای اخیر، حوثیها بخش عمدهٔ ساحل یمن در دریای سرخ، از جمله جزیرهٔ میون (پریم) را که در این تنگه قرار دارد، به تصرف خود درآوردهاند.
فؤاد مسعد، تحلیلگر و نویسندهٔ یمنی، گفت:
«حوثیها در پی آناند که به این آبراه حیاتی نزدیکتر شوند تا تردد دریایی را تهدید کنند. هدف از چنین اقدامی این است که تنگهٔ هرمز و بابالمندب تحت نفوذ ایران باقی بمانند و بهعنوان اهرم فشار علیه قدرتهای منطقهای و بینالمللی مورد استفاده قرار گیرند.»
او افزود:
«این راهبردی است که تهران سالهاست آن را دنبال میکند.»
این موضوع برای عربستان سعودی نگرانی جدی به شمار میرود؛ زیرا این کشور برای صادرات نفت خود، با دور زدن تنگهٔ هرمز، به مسیر دریای سرخ متکی بوده است
