گفته می‌شود نتانیاهو پیش از ۷ اکتوبر دربارهٔ حملهٔ حماس هشدار دریافت کرده بود
مقام‌های اسرائیلی گفته‌اند هشدار رهبر امارات متحدهٔ عربی، که جزئیات مشخصی دربارهٔ ماهیت حمله در بر نداشت، هرگز به رؤسای نهادهای امنیتی اسرائیل نرسید
نویسندگان: آدم رَسگون، مارک مازِتی و رونِن برگمن
منبع: روزنامهٔ نیویارک تایمز
شنبه ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ مطابق ۴ میزان ۱۴۰۵
—————————————-
در حالی که اسرائیلی‌ها خود را برای رأی‌دهی در ماه آینده آماده می‌کنند، این پرسش که چه کسی مسئول ناکامی در جلوگیری از حملهٔ تحت رهبری حماس در ۷ اکتوبر ۲۰۲۳ است، به یکی از موضوعات محوری در یکی از سرنوشت‌سازترین کارزارهای انتخاباتی تاریخ اسرائیل تبدیل شده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که در پی کسب هفتمین دورهٔ بی‌سابقهٔ نخست‌وزیری است، مسئولیت را متوجه مقام‌های امنیت ملی دانسته است؛ در حالی که منتقدانش می‌گویند خود او باید شخصاً پاسخ‌گوی این ناکامی‌ها باشد. هنگامی که روزنامهٔ اسرائیلی «هاآرتص» در اوایل همین ماه گزارش داد که شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات متحدهٔ عربی، به آقای نتانیاهو به‌گونهٔ محرمانه هشدار داده بود که حماس در حال برنامه‌ریزی برای یک حملهٔ بزرگ است، این پرسش فوریت و اهمیت بیشتری یافت.
آقای نتانیاهو این گزارش را رد کرده است.
اما فردی که گفت با شیخ محمد صحبت کرده است و فرد دیگری که گفت شخصی حاضر در تماس میان دو رهبر، او را در جریان محتوای آن تماس قرار داده است، به «نیویارک تایمز» گفتند که رهبر امارات به‌گونهٔ محرمانه به آقای نتانیاهو اطلاع داده بود که حماس در حال بررسی انجام یک حملهٔ بزرگ است.
با این حال، به گفتهٔ پنج مقام ارشد پیشین اسرائیلی، هشدار رهبر امارات هرگز به رهبران دستگاه امنیتی اسرائیل نرسید. چند روز بعد، در اول اکتوبر ۲۰۲۳، آقای نتانیاهو رؤسای نهادهای امنیتی خود را برای نشستی دربارهٔ وضعیت نوار غزه گرد هم آورد؛ اما بر اساس صورت‌جلسه‌ای که «تایمز» آن را بررسی کرده است، در آن نشست هیچ اشاره‌ای به این هشدار نکرد.
در عوض، او به آنان گفت که هدف باید حفظ آرامش در غزه باشد. صورت‌جلسه نشان می‌دهد هنگامی که شماری از مقام‌های امنیتی گفتند اسرائیل باید حملات نظامی علیه رهبران ارشد حماس در غزه را که بر حملات علیه اسرائیلی‌ها در کرانهٔ باختری نظارت داشتند، مدنظر قرار دهد، آقای نتانیاهو با این پیشنهاد مخالفت کرد.
در این نشست ــ که جزئیات آن پیش از این گزارش نشده بود ــ آقای نتانیاهو گفت هرگونه اقدام اسرائیل در غزه ممکن است چشم‌انداز برقراری روابط دیپلماتیک میان عربستان سعودی و اسرائیل را به خطر اندازد؛ توافقی که نخست‌وزیر اسرائیل باور داشت دستیابی به آن قریب‌الوقوع است.
به گفتهٔ دو نفری که گفتند با شخصی حاضر در تماس میان دو رهبر صحبت کرده‌اند، شیخ محمد در اواخر سپتامبر با آقای نتانیاهو تماس گرفته بود تا به او بگوید که بر اساس اطلاعاتی که دریافت کرده است، حماس قصد دارد حمله‌ای را آغاز کند. یکی از این افراد گفت در اطلاعات مذکور به‌طور مشخص روشن نشده بود که آیا حماس قصد شلیک راکت به اسرائیل را دارد یا برای یک تهاجم زمینی و عبور از مرز آماده می‌شود. منابع اصلی اطلاعات استخباراتی‌ای که شیخ محمد در اختیار آقای نتانیاهو گذاشته بود، روشن نیست؛ همچنان معلوم نیست که آیا در تماس آنان دربارهٔ موضوعات دیگری نیز گفت‌وگو شده بود یا خیر.
با وجود مبهم‌بودن این هشدار، بعداً معلوم شد که درست بوده است. چند روز بعد، هزاران جنگجوی حماس و متحدان آنان با عبور از مرز غزه به جنوب اسرائیل یورش بردند؛ در مرگ‌بارترین حمله علیه اسرائیل در تاریخ این کشور، حدود ۱۲۰۰ نفر را کشتند و نزدیک به ۲۵۰ نفر دیگر را گروگان گرفتند.
پس از انتشار گزارش «هاآرتص»، آقای نتانیاهو در بیانیه‌ای انکار کرد که هرگز تماس تلفنی‌ای از شیخ محمد دریافت کرده باشد که در آن دربارهٔ حمله‌ای هشدار داده شده باشد. او همچنین گفت اگر اطلاعات استخباراتی‌ای از سوی اماراتی‌ها رسیده باشد، این اطلاعات از طریق مجاری استخباراتی به اسرائیل منتقل شده است.
وزارت امور خارجهٔ امارات و دفتر آقای نتانیاهو به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
اما به گفتهٔ فردی آگاه از این گفت‌وگو، شیخ محمد چند ماه بعد، در گفت‌وگویی با ویلیام برنز، که در آن زمان رئیس سازمان استخبارات مرکزی امریکا (سی‌آی‌ای) بود، از تماس تلفنی سپتامبر ۲۰۲۳ خود با آقای نتانیاهو یاد کرد. شیخ محمد به آقای برنز گفت که در جریان آن تماس تلفنی، با آقای نتانیاهو دربارهٔ تهدید قریب‌الوقوع خشونتی از سوی حماس در کرانهٔ باختری یا نوار غزه صحبت کرده بود.
تمام افرادی که «نیویارک تایمز» با آنان گفت‌وگو کرد، برای افشای جزئیات این گفت‌وگوهای حساس، خواستند هویت‌شان فاش نشود.
آقای نتانیاهو تنها رهبر اسرائیلی نبود که در آستانهٔ حملهٔ تحت رهبری حماس در ۷ اکتوبر ۲۰۲۳، نشانه‌های هشداردهنده را نادیده گرفت. رهبران امنیتی اسرائیل نیز بارها اهمیت نشانه‌های دیگری را که حاکی از آماده‌شدن حماس برای یک حمله بود، کم جلوه دادند؛ نشانه‌هایی که در آن زمان فراوان بود.
اردوی اسرائیل حتی در سال ۲۰۲۲ به یک طرح جنگی حماس دست یافته بود، اما رهبران نظامی آن را غیرواقع‌بینانه دانسته و کنار گذاشتند. آن طرح که اردو نام رمزی «دیوار اریحا» را بر آن گذاشته بود، بعداً معلوم شد که نقشهٔ اصلی حملات ۷ اکتوبر بوده است.
در سال‌های پیش از این حملات، مقام‌های نظامی و استخباراتی اسرائیل به این نتیجه رسیده بودند که حماس توانایی انجام یک حملهٔ بزرگ علیه اسرائیل را ندارد و یحیی سنوار، رهبر این گروه در نوار غزه، بیش از آن‌که به جنگ دیگری با اسرائیل علاقه‌مند باشد، به ادارهٔ این منطقه علاقه دارد.
بر اساس گزارشی از بازرس دولتی اسرائیل دربارهٔ تصمیم‌گیری‌های حکومت پیش از حملهٔ اکتوبر، آقای نتانیاهو بر این باور بود که اسرائیل حماس را از آغاز جنگ بازداشته است. در این گزارش آمده است که او به نهادهای نظامی و استخباراتی اسرائیل دستور داده بود سیاست «به تعویق انداختن درگیری‌ها» و «حفظ حماس به‌عنوان یک مرجع حاکم مؤثر، خویشتن‌دار و بازدارنده» را دنبال کنند.
به گفتهٔ پنج مقام ارشد پیشین اسرائیلی، تماس تیلفونی و هشدار شیخ محمد در هیچ‌یک از تحقیقات داخلی‌ای که از سوی اردو، نهادهای استخباراتی یا دیگر نهادها دربارهٔ علل ناکامی‌های شدید امنیتی اسرائیل در آستانهٔ ۷ اکتوبر و در خود آن روز انجام شده است، ذکر نشده است. این پنج مقام در ارزیابی‌هایی دخیل بوده‌اند که متن کامل آن‌ها منتشر نشده است.
در اواخر ماه آینده، اسرائیلی‌ها در نخستین انتخابات سراسری خود پس از حملات ۷ اکتوبر رأی خواهند داد و رقابت برای کرسی‌های پارلمان در این کشور به‌شدت دوقطبی‌شده، بسیار نزدیک و فشرده به نظر می‌رسد. نه‌تنها آیندهٔ سیاسی آقای نتانیاهو در میان است، بلکه بسیاری از اسرائیلی‌ها این انتخابات را برای آیندهٔ کشورِ تکان‌خوردهٔ خود سرنوشت‌ساز می‌دانند.
گزارش «هاآرتص» استدلال آقای نتانیاهو مبنی بر این‌که نیروهای نظامی و دستگاه‌های استخباراتی اسرائیل مسئول ناکامی‌های اطلاعاتی منتهی به حملات ۷ اکتوبر بوده‌اند، با چالشی جدی روبه‌رو کرد. او و متحدانش تلاش‌های قانون‌گذاران اسرائیلی برای ایجاد یک کمیسیون دولتی تحقیق دربارهٔ ناکامی‌های امنیتی پیش از حملات را مسدود کرده‌اند و گفته‌اند که چنین کمیسیونی حقیقت را آشکار نخواهد کرد.
در اوایل همین ماه، مخالفان آقای نتانیاهو در کارزار انتخاباتی با انتشار بیانیه‌ای مشترک گفتند که گزارش «هاآرتص» دربارهٔ هشدار سپتامبر ۲۰۲۳ «به سلسله‌ای از افشاگری‌ها دربارهٔ ناکامی‌های نتانیاهو افزوده می‌شود» و «بار دیگر نشان می‌دهد که چرا نتانیاهو برای بقای سیاسی خود می‌جنگد ــ برای جلوگیری از تشکیل یک کمیسیون دولتی تحقیق و جلوگیری از آشکارشدن حقیقت برای مردم اسرائیل.»
تماس شیخ محمد با آقای نتانیاهو نشانه‌ای از روابط نزدیک امنیتی میان اسرائیل و امارات متحدهٔ عربی بود؛ روابطی که در طول سال‌ها عمیق‌تر شده است. در سال ۲۰۲۰، اسرائیل و امارات توافق کردند روابط خود را عادی سازند؛ توافقی که به نام «پیمان‌های ابراهیم» شناخته می‌شود. این توافق روابط اقتصادی، سیاسی و امنیتی میان دو کشور را تقویت کرد. دو کشور اطلاعات استخباراتی را با یکدیگر شریک می‌سازند و نسبت به گروه‌های اسلام‌گرا، از جمله حماس، موضع خصمانه دارند.
روابط میان اسرائیل و امارات پس از حملهٔ ۷ اکتوبر و جنگ متعاقب اسرائیل با حماس رو به تیرگی گذاشت؛ جنگی که ده‌ها هزار فلسطینی را کشت، بخش بزرگی از غزه را به ویرانه تبدیل کرد و بحرانی بشردوستانه به وجود آورد. آقای نتانیاهو و همتایان اماراتی او دربارهٔ نحوهٔ ادارهٔ غزه و احتمال الحاق کرانهٔ باختری به اسرائیل دیدگاه‌های متفاوتی در پیش گرفتند.
در سال‌های پیش از حملهٔ ۷ اکتوبر، آقای سنوار، رهبر حماس، کارزار پیچیده‌ای از فریب را سازمان‌دهی کرده بود که سیاست‌مداران، جنرال‌ها و مقام‌های استخباراتی اسرائیل را متقاعد ساخته بود که حماس از جنگ با اسرائیل بازداشته شده و به‌جای آن، تمرکز خود را بر ادارهٔ غزه گذاشته است.
آقای نتانیاهو نیز خواهان حفظ آرامش در غزه بود؛ زیرا این وضعیت به او اجازه می‌داد تمرکز خود را بر ایران و نیروی شبه‌نظامی نیابتی آن در لبنان، حزب‌الله، معطوف سازد؛ تهدیدهایی که او آن‌ها را به‌مراتب بزرگ‌تر از حماس می‌دانست
