رهبران ایران فکر میکنند ترامپ را در تنگنا قرار دادهاند، اما راهبرد آنان با خطرهای بزرگی همراه است
نوشتهٔ جوزف کراوس و امیرحسین رادجی
منبع: خبرگزاری اسوشیتدپرس
شنبه ۸ اگست ۲۰۲۶ مطابق ۱۷ اسد ۱۴۰۵
————————————
بر بنیاد برخی روایتها، تنگهٔ هرمز نام خود را از یک ایزد زرتشتی گرفته است؛ ایزدی که مقدر شده پس از ۹ هزار سال رویارویی با یک دشمن، سرانجام پیروز از میدان بیرون آید.
رهبران ایران احساس میکنند که پیروزی خودشان نیز نزدیک است و برای رسیدن به آن، به چنین شکیبایی حماسی و درازمدتی نیاز نخواهند داشت.
آنان بر این حساب کردهاند که فشار نظامی در نهایت ایالات متحده را وادار خواهد کرد تا کنترول ایران بر این آبراه حیاتی برای انرژی جهان را بپذیرد — و اینکه گذشت زمان به سود آنان است.
آنان میدانند که ذخایر برخی تسلیحات کلیدی امریکا، از جمله رهگیرهای پیشرفتهٔ موشکی، رو به کاهش است. میدانند که جنگ در میان امریکاییها بهشدت نامحبوب است. میدانند تا زمانی که تنگه تا حد زیادی بسته بماند، بهای بنزین و سایر کالاها در آستانهٔ انتخابات کانگرس امریکا در ماه نومبر همچنان بلند خواهد ماند. میدانند که تلاش برای بازگشایی تنگه با توسل به زور، پرهزینه خواهد بود و شاید مستلزم اعزام نیروهای زمینی امریکایی باشد. همچنین میدانند که متحدان حوثیشان در یمن میتوانند دامنهٔ جنگ را گسترش دهند و یک مسیر عمدهٔ تجارتی دیگر را نیز مختل سازند.
بر اساس این منطق، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، چارهای جز تسلیمشدن ندارد.
– اما راهبرد ایران با خطرهایی همراه است.
ترامپ به حملاتی اشاره میکند که رهبری ارشد، نیروی دریایی و نیروی هوایی ایران را بهشدت درهم کوبیده است. او گاهی تهدید به تشدید جنگ میکند و گاهی میگوید مذاکرات بهخوبی پیش میرود. اقتصاد خود ایران نیز بهشدت آسیب دیده است که بخشی از آن ناشی از محاصرهٔ امریکا است. ایرانیان تنها چند ماه پیش در اعتراضات گسترده به پا خاستند و ممکن است بار دیگر چنین کنند.
و کافی است رهبران ایران به این بنگرند که «سفر کوتاهمدت» ترامپ به خاورمیانه چگونه در باتلاق گرفتار شده است تا به یاد آورند که جنگها بهندرت آنگونه که انتظار میرود، پیش میروند.
– توافقی که در حال شکلگیری است، میتواند پیروزی بزرگی برای ایران باشد
ایران میگوید به دستیابی به توافقی با عمان برای مدیریت تنگه، که میان دو کشور قرار دارد، نزدیک شده است. اما این توافق مشروط به آن خواهد بود که ایالات متحده محاصرهٔ خود را لغو کند؛ بنابراین، حتی اگر — آنگونه که ایران میگوید — مذاکرات مستقیمی در کار نباشد، باز هم ترامپ باید آن را تأیید کند.
هنوز روشن نیست که آیا این توافق به ایران اجازه خواهد داد از کشتیها هزینه دریافت کند یا خیر. اما چنین توافقی کنترول ایران را بر آبراهی که پیش از جنگ یک مسیر آزاد بینالمللی بود، رسمیت خواهد بخشید؛ آبراهی که یکپنجم نفت و گاز مورد معامله در جهان از آن عبور میکرد.
عبدالرضا داوری، تحلیلگری که زمانی مشاور محمود احمدینژاد، رئیسجمهور پیشین ایران، بود، گفت کنترول عملی ایران بر تنگه، برای این کشور در برابر ایالات متحده و کشورهای منطقه اهرم فشاری ایجاد کرده است؛ کشورهایی که میتوانند در تضمین امنیت ایران نقش داشته باشند.
او در گفتوگوی تیلفونی از تهران گفت: «ایران بیش از درآمد حاصل از تنگه، خواهان تثبیت مدیریت و حاکمیت خود بر تنگه است.»
کنترول رسمی حتی بر بخشی از تنگه، یک پیروزی آشکار برای ایران و شکستی برای ایالات متحده خواهد بود؛ کشوری که هنوز نتوانسته است برخی از اهداف متعدد و متغیر خود در این جنگ را محقق سازد.
این امر همچنین ضربهای به هنجارهای جهانی مربوط به آزادی کشتیرانی وارد خواهد کرد و سابقهای ایجاد میکند که بخش بزرگی از جهان آن را نگرانکننده خواهد یافت — اینکه کشورها بتوانند هر زمان که بخواهند، گلوگاههای تجارتی را مسدود کنند.
چین، که از ایران نفت خریداری میکند و بر این کشور نفوذ دارد، همین اواخر در ماه می گفته بود که «عبور عادی و مصون» از تنگه باید از سر گرفته شود.
– ایران احساس میکند زمان به سودش است
اگر عبارتی را از نظریهٔ خود ترامپ دربارهٔ ژئوپولیتیک به عاریت بگیریم، ایران باور دارد که برگهای برنده را در دست دارد.
مهدی محمدی، مشاور مذاکرهکنندهٔ ارشد ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «آنان جنگ را آغاز کردند، اما پایان آن هرگز در اختیار آنان نبود. ما همیشه خودمان تصمیم میگیریم که چه زمانی پایان یابد.» او افزود: «ایران در پی شکست دشمن است — نه توافق.»
او گفت که حملهٔ غافلگیرکنندهٔ ایران به اردن در ماه جولای، کاهش بهای نفت را «جبران کرد». این امر در فروپاشی توافق موقتی که در ماه جون حاصل شده بود نیز نقش داشت؛ توافقی که امتیازات قابلتوجهی به ایران پیشنهاد کرده بود، از جمله معافیت امریکا برای فروش نفت ایران در بازارهای بینالمللی و وعدهٔ کاهش گستردهتر تحریمها.
ایران بارها گفته است که تنگهٔ هرمز دیگر به یک آبراه آزاد بازنخواهد گشت و به حمله بر کشتیهایی که بدون اجازهٔ آن قصد عبور از تنگه را داشته باشند، ادامه خواهد داد. فرماندهی مشترک نیروهای نظامی ایران این موضوع را یک «خط سرخ شکستناپذیر» خوانده است.
مصطفی نجفی، تحلیلگر امور امنیتی مستقر در تهران، گفت: «برای ایران، تنگهٔ هرمز به یک اهرم راهبردی برای بازدارندگی، حفظ موازنهٔ قدرت منطقهای و بازتعریف قواعد امنیتی در خلیج فارس تبدیل شده است.»
این مسئله مانع بزرگی بر سر راه پایاندادن به جنگ ایجاد میکند، چه رسد به حل مناقشهٔ دیرینه و بهمراتب پیچیدهتر بر سر برنامهٔ هستهای ایران.
رحمان قهرمانپور، تحلیلگر مستقر در ایران، گفت: «موضوع اتمی، به دلیل درگیری در تنگهٔ هرمز، به حاشیه رانده شده است و در واقع، این به سود ایران است.» او افزود که کنترول تنگه، در صورت ازسرگیری مذاکرات هستهای، اهرم فشار بیشتری در اختیار ایران قرار خواهد داد.
– با این همه، این قمار همچنان پرخطر است
پیامدهای اقتصادی جنگ در سراسر جهان گسترش یافته است، اما در ایران بهطور ویژه شدید است.
حملات ایالات متحده و اسرائیل، زیربنای صنعتی ایران را بهشدت کوبیده است. محاصرهٔ امریکا بخش بزرگی از صادرات نفت این کشور را متوقف کرده است. ایرانیان با تورم سهرقمی مواد غذایی دستوپنجه نرم میکنند. ترامپ نیز بارها تهدید کرده است که حملات گستردهای را بر زیربناهای غیرنظامی، مانند تأسیسات آب و برق، انجام خواهد داد.
در ماه دسمبر، بحران پولی جرقهٔ برخی از بزرگترین اعتراضات ضدحکومتی در تاریخ ۴۷ سالهٔ جمهوری اسلامی را زد. مقامها با سرکوبی خونین پاسخ دادند که در جریان آن هزاران نفر کشته و دهها هزار تن بازداشت شدند.
بسیاری در ایران، از جمله کسانی که به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور میانهرو این کشور، نزدیکاند، نگراناند که ایران ممکن است بیش از حد پیش برود.
محمدجواد ظریف، که در مقام وزیر امور خارجه در مذاکرات منتهی به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نقش داشت، در مقالهای تازه نوشت که دستاوردهای ایران در جنگ، «فرصتی استثنایی برای دیپلماسی» گشوده است. اما او هشدار داد که اگر ایران بهزودی به توافقی دست نیابد، آنگاه «بهبود اقتصادی دشوار خواهد بود و احتمال ناآرامیهای داخلی یا تجاوز دوباره، بهویژه پس از انتخابات امریکا، قابل رد نیست.»
– این جنگ تاکنون با غافلگیریهای متعددی همراه بوده است.
پس از آنکه نخستین موج حملات هوایی امریکا و اسرائیل در ۲۸ فبروری رهبر جمهوری اسلامی ایران و شماری دیگر از مقامهای ارشد را کشت، ترامپ چنین القا کرد که جنگ ظرف چند هفته به پایان خواهد رسید.
اما در عوض، این درگیری رهبران ایران را جسورتر ساخته و حامیان آنان را بسیج کرده است. قهرمانپور گفت تهران از تنگه استفاده میکند «تا نشان دهد که شکست نخورده است.» او افزود: «این میتواند مشروعیت آن را در داخل کشور افزایش دهد.»
اما این راهبرد میتواند نتیجهٔ معکوس نیز داشته باشد. تابآوری ایران حد و مرزی دارد و نگرانیهایی وجود دارد که فروپاشی اقتصادی بتواند ناآرامیهای تازهای را برانگیزد. او گفت: «ایران نمیتواند برای همیشه به این راهبرد ادامه دهد و در مقطعی، در واقع، ناگزیر است با امریکا به توافق برسد.»
اما داوری گفت که در حال حاضر، ایران توان تحمل این فشار را دارد. او گفت: «با وجود دشواریهای وضعیت اقتصادی، بعید است که ایران از مواضع خود عقبنشینی کند.»
