خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
تخریب یکی از نمادهای تاریخی پایتخت افغانستان با نام «منار نجات» واکنشهای گستردهای را در میان چهرههای سیاسی، فرهنگی و شهروندان برانگیخته و بار دیگر بحث بر سر میراث تاریخی و روایتهای متضاد از گذشته این کشور را به صدر گفتوگوهای عمومی آورده است.
خبرگزاری آگاه:
تخریب «منار نجات» در کابل، که یکی از نمادهای شناختهشده تاریخی پایتخت به شمار میرود، با واکنشهای گستردهای از سوی فعالان فرهنگی، سیاستمداران و شماری از شهروندان روبهرو شده است.
این منار در روایت رسمی تاریخ افغانستان بهعنوان نمادی از پایان دوره کوتاه حاکمیت حبیبالله کلکانی و آغاز مرحله جدید سیاسی در کابل شناخته میشود؛ اما در عین حال، درباره جایگاه تاریخی و معنای آن، دیدگاههای متفاوت و گاه متضادی وجود دارد.
شماری از منتقدان، تخریب این اثر را اقدامی در راستای تغییر یا بازخوانی روایتهای تاریخی کشور عنوان میکنند، در حالی که گروهی دیگر آن را بخشی از روند توسعه شهری و پروژههای زیربنایی دانستهاند.
شهرداری کابل اعلام کرده است که تخریب این منار در چارچوب پروژههای ترافیکی و ساخت پلهای جدید انجام شده و در آینده بازسازی خواهد شد. به گفته سخنگوی این اداره، منار نجات پیشتر نیز یکبار تخریب و دوباره احیا شده بود و اینبار نیز قرار است بازسازی شود.
با این حال، برخی کارشناسان شهرسازی تأکید دارند که این اقدام میتوانست با طراحیهای بدیل و حفظ ساختار تاریخی بنا، بدون تخریب کامل انجام شود.
در فضای سیاسی و اجتماعی، این رویداد بازتاب گستردهای داشته است. شماری از چهرههای سیاسی، تخریب منار را اقدامی علیه میراث تاریخی و حافظه جمعی کشور توصیف کردهاند و بر ضرورت حفاظت از نمادهای تاریخی تأکید دارند.
در مقابل، برخی تحلیلگران و فعالان سیاسی دیدگاه متفاوتی مطرح کردهاند و این منار را بخشی از نمادهای مناقشهبرانگیز تاریخی دانستهاند که خود بازتابدهنده اختلافات عمیق سیاسی و قومی در افغانستان است.
در همین حال، شماری دیگر از سیاستمداران پیشین با انتقاد از تمرکز بر این موضوع، تأکید کردهاند که بحرانهای عمیقتری در کشور وجود دارد که توجه به آنها در اولویت قرار دارد.
در کنار این واکنشها، بحث گستردهتری نیز درباره حفظ میراث تاریخی و نقش آن در شکلدهی به حافظه جمعی جامعه افغانستان شکل گرفته است. برخی ناظران هشدار میدهند که بیتوجهی به این آثار میتواند به تضعیف پیوند جامعه با گذشته تاریخی خود منجر شود.
این رویداد در حالی رخ میدهد که منار نجات پیشتر نیز در دورههای مختلف تاریخی آسیب دیده و سپس دوباره بازسازی شده بود؛ موضوعی که نشان میدهد این نماد، همواره در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان قرار داشته است.
تحلیل آگاه:
بحث بر سر منار نجات فراتر از یک پروژه شهری یا یک بنای تاریخی است؛ این موضوع در واقع به تقاطع حافظه تاریخی، سیاست و هویت جمعی در افغانستان گره خورده است.
در جامعهای که روایتهای تاریخی هنوز هم محل مناقشهاند، هر نماد شهری میتواند به بخشی از جدال بزرگتر بر سر «تفسیر گذشته» تبدیل شود. از همین رو، تخریب یا بازسازی یک بنا تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه حامل پیامهای سیاسی و اجتماعی نیز هست.
در کنار این، مسئله مدیریت شهری و میراث فرهنگی نیز مطرح است. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده که توسعه زیرساختها الزاماً نباید به حذف آثار تاریخی منجر شود، بلکه میتوان با برنامهریزی دقیق، میان حفظ هویت تاریخی و نیازهای شهری تعادل ایجاد کرد.
در شرایط کنونی افغانستان، که بحرانهای اقتصادی و اجتماعی در اولویت قرار دارند، چنین موضوعاتی ممکن است در نگاه برخی حاشیهای به نظر برسد؛ اما در بلندمدت، نوع برخورد با میراث تاریخی میتواند بر شکلگیری حافظه جمعی و انسجام اجتماعی اثرگذار باشد.
در مجموع، ماجرای منار نجات بار دیگر نشان داد که در افغانستان، گذشته هنوز به پایان نرسیده و هر نماد تاریخی میتواند به نقطهای برای بازخوانی اختلافات عمیق سیاسی و اجتماعی تبدیل شود.
