از پناه‌گرفتن در پناهگاه‌های بمب تا سفر به نیویارک؛ رهبران ایران فرصت را غنیمت می‌شمارند
نویسنده: مصطفی سالم
منبع: کیشبکهٔ خبری سی ان ان
شنبه ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ مطابق ۴ میزان ۱۴۰۵
——————————————
هفت ماه پس از آن‌که عباس عراقچی از یک حملهٔ هوایی اسرائیل ــ که با هماهنگی ایالات متحده انجام شد و آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در آن کشته شد ــ جان سالم به در برد، عالی‌ترین مقام دیپلوماتیک ایران این هفته تحت حفاظت سرویس مخفی ایالات متحده در خیابان‌های منهتن قدم زد.
در حالی که رهبران جهان برای مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویارک گرد هم آمده بودند، عباس عراقچی و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، این فرصت را غنیمت شمردند تا موضع خود را برای جهان تشریح کنند و جمهوری اسلامی را کشوری معرفی کنند که در برابر «زورگویانی» که به قوانین بین‌المللی پایبند نیستند، خود به این قوانین پابند مانده است.
عراقچی با بیش از دو دوجین دیپلومات دیدار کرد؛ از جمله با همتایان خود از بیش از ده کشور اروپایی و حتی وزیر امور خارجهٔ اردن ــ کشوری که ایران به آن حمله کرده بود. مهم‌تر از آن، او در اقدامی کم‌سابقه مستقیماً با استیو ویتکاف، فرستادهٔ ایالات متحده، دیدار کرد و به رسانه‌های غربی گفت که ایران پیشنهاد تازه‌ای را روی میز گذاشته است.
پزشکیان در سخنرانی خود در نشست سازمان ملل گفت جمهوری اسلامی هرگز «سر خم نخواهد کرد»؛ سخنی که با استقبال تندروها در داخل ایران روبه‌رو شد. شماری از همین افراد پیش‌تر با انجام این سفر در زمانی مخالفت کرده بودند که تحریم‌های دوران جنگ و محاصرهٔ دریایی ایالات متحده اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داده است.
روز پنجشنبه، پزشکیان در هوتلی در نیویارک با خبرنگاران غربی و تحلیلگران اندیشکده‌ها نشست تا دیدگاه و طرز فکر حکومت خود را تشریح کند؛ صحنه‌ای کاملاً متفاوت با صبح ۲۸ فبروری، زمانی که پس از ناپدیدشدن چندساعتهٔ او در میان موج حملات امریکا و اسرائیل، بیم آن می‌رفت که کشته شده باشد.
در دهه‌های گذشته نیز حضور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد توجه‌ها را به خود جلب کرده بود؛ اما امسال و در سایهٔ جنگ، این سفر به رویداد اصلی تبدیل شد. مقام‌های تهران این سفر را با محاسبه و به‌گونهٔ راهبردی برنامه‌ریزی کرده بودند و هم توجه افکار عمومی جهان و هم بازتاب آن در داخل کشور را در نظر داشتند.
تندروها در ایران در ابتدا از تلاش‌های دیپلوماتیک پزشکیان و عراقچی برای نزدیک‌شدن به واشنگتن انتقاد کردند و تصمیم آنان برای سفر به کشوری را که عملاً در حال جنگ با ایران است، نشانه‌ای از تسلیم دانستند. به‌ویژه عراقچی به دلیل دیدارش با ویتکاف با انتقاد شدید قانون‌گذاران محافظه‌کار ایران روبه‌رو شد.
ابراهیم رضایی، یکی از نمایندگان تندرو مجلس، روز چهارشنبه در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «سیاست خارجی و امنیت ملی عرصهٔ بی‌پروایی نیست.» او افزود: «وزیر امور خارجه باید توضیح دهد که دیدارش با نمایندهٔ دشمن با اجازهٔ چه کسی انجام شده است؟»
با این همه، با وجود خطر بالای یک لغزش سیاسی، مقام‌های ایرانی سفری را ترتیب دادند که در داخل کشور بازتاب مطلوبی یافت، مسیر دیپلوماتیک با دشمن‌شان را دوباره فعال کرد، پیام بقای جمهوری اسلامی را به جهان رساند و دیدگاه‌های آنان را مستقیماً به افکار عمومی امریکا منتقل ساخت.
پزشکیان خواسته‌های ایران را از تریبون سازمان ملل اعلام کرد و دیدارهای دوجانبه‌ای با همتایان خود انجام داد. در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که در آغاز جنگ علیه ایران نقش داشت، در خیابان‌های نیویارک با اعتراض‌ها روبه‌رو شد و هنگامی که از جایگاه مجمع عمومی سخنرانی می‌کرد، شمار زیادی از نمایندگان سازمان ملل به‌طور دسته‌جمعی تالار را ترک کردند.
– پیشنهاد تازه
دیدار عراقچی با ویتکاف برای ازسرگیری مذاکرات، تلاشی برای شکستن بن‌بست دیپلوماتیک سه‌ماهه بود.
با این حال، مقام‌های امریکایی به‌سرعت هشدار دادند که دستیابی به یک توافق زمان خواهد برد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ ایالات متحده، این هفته به خبرنگاران گفت: «اگر قرار باشد توافقی با ایران صورت گیرد… این کار مستلزم تلاش بسیار زیاد در یک دورهٔ زمانی خواهد بود و میانجی‌ها نیز در آن مشارکت و نقش خواهند داشت.»
ایران اعلام کرد پیشنهادی به ایالات متحده ارائه کرده است که بر اساس آن، در مقابل لغو محاصرهٔ اقتصادی ایران از سوی واشنگتن، تنگهٔ هرمز دوباره باز خواهد شد و تلاش‌ها برای دستیابی به یک «توافق نهایی» از سر گرفته می‌شود.
عراقچی به خبرنگاران گفت پیشنهاد تازهٔ تهران مستلزم آن است که واشنگتن ظرف هفت روز مجموعه‌ای از شرایط را برآورده سازد. او از توضیح جزئیات این شرایط خودداری کرد، اما گفت این خواسته‌ها «چیزی بیشتر» از موارد مندرج در تفاهم‌نامه‌ای نیست که در ماه جون میان دو طرف امضا شد؛ توافقی نافرجام که خیلی زود فروپاشید.
اگرچه بازگشایی سریع تنگه و ازسرگیری مذاکرات بر سر برنامهٔ هسته‌ای تهران می‌تواند برای ترامپ جذاب باشد، اما موانعی همچنان باقی است.
یک منبع منطقه‌ای آگاه از مذاکرات به CNN گفت شرایط ایران شامل معافیت از تحریم‌های فروش نفت از سوی ایالات متحده، لغو محاصرهٔ دریایی و پایان‌دادن به دیگر مجازات‌های اقتصادی‌ای است که پس از فروپاشی توافق در ماه جون اعمال شده بودند.
یک کارشناس به CNN گفت که ایران در پیشنهاد تازهٔ خود می‌خواهد واشنگتن نخستین گام‌ها را بردارد.
سینا طوسی، پژوهشگر ارشد «مرکز سیاست بین‌المللی» در واشنگتن دی‌سی، به CNN گفت: «پیشنهاد کنونی در اصل همان معامله است، اما ترتیب اجرای آن کاملاً متفاوت شده است. نخست ایالات متحده گام‌های عملی برمی‌دارد و تنها پس از آن ایران فشار خود بر هرمز را کاهش می‌دهد.»
بر اساس توافق ماه جون ــ که در آن زمان به‌طور گسترده توافقی مطلوب برای ایران دانسته می‌شد ــ ایالات متحده موافقت کرده بود محاصرهٔ دریایی را لغو کند، تحریم‌ها علیه حکومت ایران را پایان دهد، صندوقی ۳۰۰ میلیارد دالری برای بازسازی کشور ایجاد کند و نقش جمهوری اسلامی در مدیریت آبراه باریکی را که روزانه یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، بپذیرد.
این توافق خیلی زود فروپاشید؛ پس از آن‌که دولت ترامپ تهران را متهم کرد که در تنگهٔ هرمز به سوی کشتی‌ها آتش گشوده است. ایران نیز به نوبهٔ خود واشنگتن را به نقض توافق متهم کرد و گفت ایالات متحده با انجام حملات علیه ایران و خودداری از آزادسازی پول‌های مسدودشدهٔ ایران در بانک‌های خارجی، تعهداتش را زیر پا گذاشته است.
طوسی افزود: «پیام اصلی سفر پزشکیان به نیویارک این است که ایران واقعاً خواهان توافق است؛ اما دیگر حاضر نیست نخست توافق کند و تنش را کاهش دهد و سپس صرفاً اعتماد کند که واشنگتن نیز به تعهداتش عمل خواهد کرد.»
ایران همچنین مسیر دیپلوماتیک جداگانه‌ای را با عمان ــ تنها کشور دیگری که با تنگهٔ هرمز مرز دارد ــ دربارهٔ چگونگی مدیریت این آبراه دنبال کرده است. ایران در گذشته خواهان دریافت هزینه در آینده برای مدیریت تنگه شده بود، اما هنوز روشن نیست که آیا این خواسته بخشی از پیشنهاد تازهٔ تهران است یا خیر. همچنان معلوم نیست که آیا چارچوب جدید ایران و عمان به دولت ترامپ ارائه شده است یا نه. تلاش برای همراه‌کردن کشورهای عرب همسایه نیز هفتهٔ گذشته ناکام ماند.
یکی از پرسش‌های مهمی که همچنان بی‌پاسخ مانده، این است که آیا ایران مذاکرات تازه‌ای را خواهد پذیرفت که واشنگتن بتواند از آن برای گرفتن امتیازات بیشتر استفاده کند یا خیر.
در حال حاضر، دو طرف در رویارویی‌ای گرفتار شده‌اند که محور آن این است که کدام‌یک می‌تواند مدت بیشتری شرایط موجود را تحمل کند. ایران تلاش دارد نشان دهد توان تحمل فشار زیادی را دارد؛ در حالی که ترامپ تأکید می‌کند حتی با افزایش قیمت بنزین در جایگاه‌های سوخت، در انتخابات میان‌دوره‌ای پیش‌رو آسیبی متوجه او نخواهد شد.
بنابراین، ممکن است رهبران تهران چند روز موفق را پشت سر گذاشته باشند؛ اما روشن نیست این وضعیت مثبت تا چه زمانی دوام خواهد آورد.
ترامپ در سخنرانی خود در سازمان ملل گفت: «آن‌ها منتظرند ببینند من در انتخابات میان‌دوره‌ای چه نتیجه‌ای می‌گیرم. چیزی که متوجه نیستند این است که من نامزد انتخابات نیستم. من قبلاً این کار را کردم و با اختلاف بسیار زیاد پیروز شدم.»
