چهار نتیجه اگر ترامپ تنگه هرمز را به ایران بسپارد
رئیسجمهور امریکا علامت داده که ممکن است بدون توافق برای بازگشایی مسیر حیاتی حملونقل، از جنگ کنار بکشد
بقلم: رولاند اولیفانت، تحلیلگر ارشد خارجی روزنامه تلگراف و هممیزبان پادکست Battle Lines
منبع: روزنامهٔ دیلی تلگراف
۱ اپریل ۲۰۲۶ مطابق ۱۲ حمل ۱۴۰۵
——————————-
آیا دونالد ترامپ تسلیم میشود؟
در یک پست در شبکه Truth Social خود در روز دوشنبه، رئیسجمهور امریکا اشاره کرد که اگر مذاکرات برای بازگشایی تنگه هرمز شکست بخورد، با تخریب زیرساختهای غیرنظامی ایران راضی خواهد شد؛ مسیری که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان به آن وابسته است.
روز سهشنبه، او پیشنهاد کرد که بریتانیا و کشورهای دیگر که کمبود سوخت جت دارند، «خودتان نفت تان را تهیه کنید»، و به نوعی مسئله را به دیگران منتقل کرد.
اما اگر ترامپ تصمیم بگیرد که دیگر دنبال این موضوع نرود، چه خواهد شد؟
آیا ایران تنگه را بسته نگه خواهد داشت؟ عوارض وضع خواهد کرد؟ یا اجازه عبور عادی خواهد داد؟
یا اینکه نیاز خواهد بود یک اتحاد بینالمللی یا منطقهای ناوگان نظامی بفرستد تا کاری را که امریکاییها شروع کردهاند، تکمیل کند؟
حالت اول: وضعیت موجود ادامه یابد
اولین امکان این است که ایران کنترول خود را حفظ کند.
هماکنون تنگه هرمز تحت آنچه میشل باکمن، تحلیلگر کشتیرانی و کالا در Windward، شرکت اطلاعات دریایی، «محاصره انتخابی» مینامد، قرار دارد.
تهدید حمله پهپادی یا موشکی بیمه کشتیها را بالا نگه داشته و بیشتر کشتیها را باز میدارد، اما کشتیهای ایرانی و برخی کشورها اجازه عبور دارند.
از ۱۵ مارچ، ایرانیها یک مسیر عبور نیمهرسمی تحت کنترول سپاه پاسداران ایجاد کردهاند که اطراف جزیره لارک نزدیک ساحل ایران میچرخد و نظارت بسیار نزدیکی روی کشتیها دارد.
این روش شبیه محافظت تحمیلی حوثیها در دریای سرخ است، اما «شدیدتر»: قوانین عمداً مبهم و نامشخصاند. بسیاری از عبورها «نیمهمخفی» هستند و کشتیها موقعیت خود را خاموش میکنند. جزئیات توافقها میان ایران، دولتهای دیگر و شرکتهای کشتیرانی هنوز نامشخص است.
ترافیک روزانه هر دو مسیر از حدود ۱۳۸ کشتی به حدود شش کشتی کاهش یافته، اما احتمال افزایش وجود دارد. ایران همچنان به اندازه قبل نفت خام صادر میکند و با افزایش قیمتها، درآمدش دو برابر شده است.
حالت دوم: وضع موجود رسمی شود و ایران عوارض بگیرد
گزینه دوم این است که ایران نه تنها وضعیت موجود را حفظ کند، بلکه از آن کسب درآمد کند.
تهران خواسته است که حاکمیت خود بر تنگه بهعنوان یکی از شرایط صلح به رسمیت شناخته شود.
علاوالدین بروجردی، عضو کمیته امنیتی پارلمان ایران، گفته است که ایران برای عبور چند کشتی از مسیر لارک ۲ میلیون دالر عوارض دریافت کرده است. با این حال، شواهدی وجود ندارد که پولی رد و بدل شده باشد.
چند کشتی بزرگ عبوری متعلق به شرکتهای یونانی بودند که با دالر تجارت میکنند و پرداخت به ایران ممکن بود آنها را در معرض تحریمهای امریکا قرار دهد.
با این حال، پارلمان ایران برنامهای برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری تصویب کرده است. این برنامه نیاز به توافق کشورهای همسایه دارد و احتمالاً ایران امیدوار است با تقسیم درآمد با همسایگان، حمایت منطقهای به دست آورد.
این میتواند منبع درآمد قابل توجهی باشد. برای مقایسه، مصر از کانال سوئز ماهانه بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دالر درآمد دارد. حتی اگر مبلغ ۲ میلیون دلار بروجردی فقط برای تانکرهای نفتی بزرگ اعمال شود، درآمد مشابهی برای تهران ایجاد میکند.
باکمن گفت: «احتمالاً ایران عوارض خود را وضع خواهد کرد و از این عبورها پول در خواهد آورد اگر ترامپ اکنون کنار بکشد.»
اما دریافت عوارض از یک مسیر آبی باز — حتی اگر بخشی از آبهای قلمرویی عمان و ایران باشد — احتمالاً طبق کنوانسیون قانون دریاهای سازمان ملل غیرقانونی است.
حالت سوم: ایجاد یک مسیر انسانی بینالمللی
این حالت سوم است که مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، از آن صحبت کرده است. منابع دیپلماتیک به تلگراف گفتهاند که روبیو به وزرای خارجه گروه ۷ برنامهای برای کنسرسیوم چندملیتی جهت مدیریت تنگه ارائه کرده است.
هدف این است که عبور کشتیها «بدون عوارض و آزاد» باشد. بریتانیا نیز قرار است اجلاس فرماندهان ناوگان از ۳۰ کشور برای بررسی نحوه اجرای آن برگزار کند.
این تلاش میتواند مشابه عملیات همراهی کشتیهای بیطرف در جنگ تانکرها در اواخر دهه ۱۹۸۰ باشد. اما این نیروها احتمالاً تا برقراری آتشبس مستقر نمیشوند و نیازمند موافقت ایران خواهند بود.
این مسیر میتواند شبیه به طرح سازمان ملل برای عبور ایمن غله از دریای سیاه در ۲۰۲۲–۲۰۲۳ باشد که پس از تهاجم روسیه به اوکراین، دسترسی به غذا را تضمین کرد.
سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) دو هفته پیش خواستار ایجاد یک «مسیر دریایی ایمن» شد تا عبور کشتیها از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز تضمین شود. حدود ۲۰ هزار دریانورد در ۳۲۰۰ کشتی در شرایط خطرناک گرفتار شدهاند و این اقدام موقت و فوری میتواند جان و محمولههای آنها را نجات دهد.
حالت چهارم: بازگشت به وضعیت پیشین
آخرین و کم احتمالترین حالت، بازگشت تنگه به شرایط عادی است.
مسدود کردن هرمز، به گفته فرزان ثابت، پژوهشگر مرکز تحریمها و صلح پایدار ژنو، گزینه هستهای ایران بود: اقدام ناامیدانه در شرایط ناامیدانه.
ثابت گفت: «اگر ترامپ صرفاً پیروزی اعلام کند، حرکت کند و هیچ کاری با ایرانیها نکند، سؤال این است: آیا ایران هنوز پهپادها را به کشتیهای عبوری شلیک میکند و تلاش میکند عوارض بگیرد؟
اگر چنین کند، ورود مجدد امریکا و دیگر بازیگران، بهویژه کشورهای شورای همکاری خلیج، لازم خواهد شد، زیرا نتیجه غیرقابل قبول تلقی میشود و ممکن است جنگ دوباره آغاز شود.»
این فرض بر این است که ایران بیش از آنچه که دولتش نشان میدهد، آسیب دیده است.
رژیم ایران ممکن است ادعای حاکمیت بر تنگه، بحث درباره دریافت عوارض و درخواست غرامت جنگ را تنها بهعنوان ادعاهای عمومی جسورانه مطرح کند، در حالی که بهترین نتیجه برای آن بازگشت به وضعیت پیشین است.
ترامپ شرطبندی کرده که یک مصالحه صلحآمیز که تنگه را باز کند، زودتر از دیرتر حاصل شود.
با ادامه جنگ — یا همان «سناریوی اختلال طولانی» به گفته باکمن — «سپاه پاسداران کنترول را حفظ خواهد کرد».
او افزود: «در حال حاضر فقط صحبت است. در همه سناریوها، اختلال گسترده در حملونقل دریایی ادامه خواهد داشت و ماهها، نه هفتهها، طول میکشد.»
