ACLED: القاعده از فضای مساعد در افغانستان زیر حاکمیت طالبان بهره می‌برد

یک نهاد تحقیقاتی امریکایی در گزارشی تازه هشدار داده است که حضور گروه‌های جهادی در افغانستان، به‌ویژه فعالیت داعش و القاعده، همچنان تهدیدی برای امنیت داخلی افغانستان و ثبات کشورهای منطقه است.

این گزارش از سوی سازمان «اِی‌کِلِد» (داده‌های مکان و رویدادهای درگیری مسلحانه) منتشر شده است.

این سازمان یک نهاد مستقل و غیرانتفاعی مستقر در ایالات متحده امریکا است که رویدادهای درگیری مسلحانه، خشونت‌های سیاسی و فعالیت گروه‌های مسلح را در سراسر جهان ثبت و تحلیل می‌کند.

بر بنیاد این گزارش، تهدید گروه‌های جهادی در افغانستان دو بُعد داخلی و فرامرزی دارد.

در این گزارش آمده است که داعش بزرگ‌ترین تهدید داخلی به شمار می‌رود، در حالی که القاعده از فضای عملیاتی موجود در افغانستان برای حفظ و گسترش فعالیت‌های خود در کشورهای منطقه بهره می‌برد.

اِی‌کِلِد می‌گوید که در نتیجه فشارهای امنیتی مداوم طالبان و کشورهای همسایه، توانایی عملیاتی داعش به‌گونه قابل توجهی کاهش یافته است.

شمار رویدادهای خشونت‌آمیز مرتبط با این گروه در نُه ماه نخست سال ۲۰۲۶، از ۱۵ مورد در دوره مشابه سال ۲۰۲۵ به چهار مورد کاهش یافته است.

با این حال، این سازمان می‌گوید که ساختار غیرمتمرکز داعش و اتکای آن به هسته‌های کوچک و پراکنده، به این گروه امکان می‌دهد حمله‌های خود را در مناطق مختلف افغانستان انجام دهد و با وجود کاهش شمار حمله‌ها، تأثیر امنیتی و تبلیغاتی آن‌ها را حفظ کند.

در گزارش آمده است که حمله‌های داعش خراسان معمولاً به شکل تیراندازی‌های غافل‌گیرانه علیه مقام‌های طالبان یا حمله‌های گسترده و مرگ‌بار علیه اهداف ایدئولوژیک، اقلیت‌های قومی و مذهبی و شهروندان خارجی انجام می‌شود.

این نهاد همچنین می‌گوید که جنگجویان داعش بر اساس گزارش‌ها، آموزش‌هایی درباره استفاده از پهپادها دریافت کرده‌اند.

به ارزیابی این سازمان، این آموزش‌ها می‌تواند توانایی این گروه را برای استفاده از پهپادهای تجاری و تغییر‌یافته در حمله‌های احتمالی افزایش دهد؛ هرچند این تهدید تاکنون به شکل گسترده تحقق نیافته است.

اِی‌کِلِد افزوده است که از چهار حمله‌ای که داعش خراسان در نُه ماه نخست سال ۲۰۲۶ مسوولیت آن‌ها را پذیرفته، سه حمله مقام‌های طالبان را در ولایت‌های بدخشان و هرات هدف قرار داده است؛ مناطقی که در دوره اخیر شاهد مخالفت‌هایی با طالبان بوده‌اند.

در گزارش آمده است که داعش خراسان با تمرکز حمله‌های خود بر مناطقی که اقتدار طالبان در آن‌ها با چالش روبه‌رو است، تلاش می‌کند احساس ناامنی را گسترش دهد و روایت طالبان درباره تأمین امنیت سراسری را زیر پرسش ببرد.

این سازمان می‌گوید که ولایت‌های شمالی افغانستان، به‌ویژه مناطق هم‌مرز با کشورهای آسیای مرکزی، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

طبق این گزارش نارضایتی دیرینه بخشی از جمعیت تاجیک از طالبان و گسترش تلاش‌های داعش برای جذب نیرو در آسیای مرکزی، از عواملی دانسته شده‌اند که می‌توانند زمینه فعالیت این گروه را در شمال افغانستان فراهم کنند.

به‌ویژه بدخشان در این گزارش از مناطق آسیب‌پذیر معرفی شده است.

بر بنیاد گزارش، شماری از جنگجویان داعش به این ولایت نقل مکان کرده‌اند و هم‌مرزی آن با منطقه خودمختار سین‌کیانگ چین، اهمیت نمادین حمله‌های احتمالی در این منطقه را افزایش می‌دهد.

در بخش دیگری از گزارش آمده است که منافع چین در افغانستان نیز ممکن است بیش از گذشته هدف حمله‌های داعش خراسان قرار گیرد.

این گروه تلاش کرده است خود را حامی حقوق اویغورها معرفی کند و از این طریق حمایت شبه‌نظامیان مرتبط با حزب اسلامی ترکستان شرقی را جلب کند.

اِی‌کِلِد می‌گوید که نزدیکی طالبان با چین و تلاش آنان برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی، می‌تواند منافع چین و پروژه‌های اقتصادی خارجی در افغانستان را در معرض تهدید قرار دهد.

بر بنیاد این گزارش، تنها حمله داعش در سال ۲۰۲۶ که خارج از ولایت‌های هرات و بدخشان انجام شده، یک رستورانت چینی در کابل را هدف قرار داده است.

این نهاد در ادامه می‌گوید که حضور داعش در ولایت‌های مرزی افغانستان، زمینه انجام حمله‌های فرامرزی در کشورهای آسیای مرکزی و پاکستان را نیز فراهم می‌کند.

در همین حال، گزارش به فعالیت القاعده در افغانستان اشاره کرده و می‌گوید که این گروه همچنان از فضای عملیاتی نسبتاً مساعد زیر حاکمیت طالبان، به‌ویژه در مناطق جنوبی افغانستان، بهره‌مند است.

بر بنیاد این گزارش، نقش کنونی القاعده در افغانستان بیشتر به ارائه راهنمایی و آموزش به گروه‌های شبه‌نظامی دیگر، به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان و اتحاد المجاهدین پاکستان، محدود به نظر می‌رسد.

با این حال، اِی‌کِلِد به ادعای شاخه شبه‌قاره هند القاعده درباره یک حمله در هند و تلاش‌های این گروه برای فعال‌سازی دوباره شبکه‌هایش در بنگلادیش اشاره کرده و آن‌ها را نشانه‌هایی از تلاش القاعده برای ایفای نقش گسترده‌تر در منطقه دانسته است.

این سازمان تاکید کرده است که تهدید القاعده مستقر در افغانستان در حال حاضر بیشتر متوجه کشورهای همسایه است.

افزایش فعالیت گروه‌های جهادی در پاکستان

در بخش مربوط به پاکستان، اِی‌کِلِد می‌گوید که این کشور با موج تازه‌ای از شورش گروه‌های جهادی روبه‌رو است و پیش‌بینی می‌شود سطح خشونت در سال ۲۰۲۶ از رکوردهای سال‌های اخیر فراتر برود.

بر بنیاد این گزارش، تحریک طالبان پاکستان بازیگر اصلی خشونت‌های جهادی در این کشور است و بیش از ۹۰ درصد رویدادهای خشونت‌آمیز مرتبط با گروه‌های جهادی در نُه ماه نخست سال ۲۰۲۶ به این گروه نسبت داده شده است.

این سازمان می‌گوید که فعالیت شاخه‌های داعش در پاکستان نیز افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که شمار رویدادهای مرتبط با این گروه از جنوری تا سپتامبر ۲۰۲۶، از مجموع رویدادهای ثبت‌شده در سراسر سال ۲۰۲۵ بیشتر بوده است.

در گزارش آمده است که اتحاد المجاهدین پاکستان، متشکل از سه گروه جهادی به رهبری گروه حافظ گل بهادر، از دیگر بازیگران مسلح در این کشور است.

این گروه پیش‌تر به دلیل موضع سازش‌کارانه‌اش در برابر دولت پاکستان، «طالبان خوب» خوانده می‌شد، اما اکنون در برابر دولت این کشور فعالیت می‌کند.

اِی‌کِلِد می‌گوید که بیشتر خشونت‌های جهادی در ایالت خیبرپختونخوا متمرکز است؛ جایی که تحریک طالبان پاکستان از توان عملیاتی و نفوذ بیشتری برخوردار است.

بر بنیاد این گزارش، این گروه در سال ۲۰۲۶ فعالیت‌های خود را در برخی مناطق خیبرپختونخوا، از جمله دیره اسماعیل‌خان و کوهات، افزایش داده است. حضور این گروه در مناطق پشتون‌نشین شمال بلوچستان نیز گسترش یافته است.

این سازمان افزوده است که هرچند بیشتر حملات تحریک طالبان پاکستان نیروهای امنیتی را هدف قرار می‌دهد، استفاده از پهپادها و حملات انتحاری از سوی این گروه در سال جاری افزایش یافته است.

در گزارش آمده است که حمله‌ها علیه غیرنظامیان نیز از سوی تحریک طالبان پاکستان و داعش افزایش یافته است.

شمار حمله‌های تحریک طالبان پاکستان علیه غیرنظامیان در نُه ماه نخست سال ۲۰۲۶ تقریباً با مجموع این حمله‌ها در سراسر سال ۲۰۲۵ برابر بوده است.

بر بنیاد این گزارش، بخش عمده‌ای از حمله‌ها علیه غیرنظامیان، کارکنان امنیتی بازنشسته یا خارج از خدمت را هدف قرار داده است؛ اما حمله‌ها علیه قبایل محلی نیز افزایش یافته است.

اِی‌کِلِد می‌گوید که شماری از باشندگان محلی برای بیرون راندن تحریک طالبان پاکستان از مناطق خود، گروه‌های مسلح غیررسمی تشکیل داده‌اند و در نتیجه، غیرنظامیان بیشتری در معرض خشونت قرار گرفته‌اند.

این سازمان همچنین هشدار داده است که داعش در پاکستان، به دلیل محدودیت توانایی مقابله مستقیم با نیروهای امنیتی، بیشتر غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی را هدف قرار می‌دهد.

اقلیت‌های مذهبی و فرقه‌ای و رهبران مذهبی و سیاسی از جمله اهداف آسیب‌پذیر این گروه معرفی شده‌اند.

در بخش دیگری از گزارش آمده است که گروه‌های کوچک‌تر جهادی نیز حمله‌های را در شهرهای بزرگ پاکستان انجام داده‌اند.

از جمله حمله جماعت‌الاحرار در کراچی در ماه جون و حمله داعش در اسلام‌آباد در ماه فبروری ۲۰۲۶.

وضعیت گروه‌های جهادی در فیلیپین

در بخش مربوط به فیلیپین، اِی‌کِلِد می‌گوید که خشونت‌های جهادی از زمان محاصره شهر ماراوی در سال ۲۰۱۷ به‌گونه قابل توجهی کاهش یافته است؛ اما حمله‌های پراکنده و مرگ‌بار همچنان ادامه دارد.

بر بنیاد این گزارش، گروه دولت اسلامی، جنگجویان آزادی اسلامی بانگسامورو و گروه ابوسیاف همچنان در بخش‌هایی از منطقه خودمختار بانگسامورو در جزیره میندانائو و مناطق اطراف آن فعالیت دارند.

این سازمان می‌گوید که دو گروه فعال‌تر در این منطقه، شاخه‌های وابسته به داعش، به‌ویژه گروه‌های حسن و مائوته، و جنگجویان آزادی اسلامی بانگسامورو استند.

در گزارش آمده است که گروه مائوته بیشتر در اطراف دریاچه لانائو و شهر ماراوی فعالیت دارد؛ در حالی که گروه حسن و جنگجویان آزادی اسلامی بانگسامورو در مناطق مرزی ولایت‌های ماگویندانائو فعالیت می‌کنند.

همچنین گروه ابوسیاف که در سال‌های اخیر عمدتاً غیرفعال به نظر می‌رسید، در اکتوبر ۲۰۲۶ درگیری مرگ‌باری با نیروهای دولتی داشت که در نتیجه آن ۱۰ سرباز دولتی و یک نیروی کمکی کشته شدند.

اِی‌کِلِد می‌گوید که درگیری میان نیروهای دولتی و گروه‌های جهادی در سال جاری میلادی همچنان ادامه داشته است. در ۲۸ مارچ، جنگجویان وابسته به داعش و جنگجویان آزادی اسلامی بانگسامورو پنج افسر پولیس را در شهر شریف آگوک در ولایت ماگویندانائو دل سور کشتند.

بر بنیاد این گزارش، این حمله ظاهراً در واکنش به عملیات ضدشورش نیروهای دولتی انجام شده بود که در هشتم مارچ به کشته شدن یکی از رهبران گروه حسن انجامید.

این سازمان می‌افزاید که پس از چند ماه آرامش نسبی، ارتش و پولیس فیلیپین در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ در عملیاتی در شهر توگونان در کوتاباتو، هفت جنگجوی وابسته به جنگجویان آزادی اسلامی بانگسامورو را کشتند.

در بخش دیگری از گزارش به وضعیت سیاسی و امنیتی منطقه خودمختار بانگسامورو اشاره شده است. این منطقه پس از توافق صلح سال ۲۰۱۴ میان دولت فیلیپین و جبهه آزادی‌بخش اسلامی مورو ایجاد شد.

اِی‌کِلِد می‌گوید که جبهه آزادی‌بخش اسلامی مورو که پیش‌تر یک گروه جدایی‌طلب بود، اکنون با نیروهای دولتی علیه گروه‌های جهادی همکاری می‌کند و در ساختار سیاسی جدید این منطقه نقش دارد.

با این حال، این سازمان هشدار داده است که اگر دولت جدید منطقه خودمختار بانگسامورو نتواند به مشکلات اقتصادی و اجتماعی مردم رسیدگی کند، گروه‌های جهادی ممکن است از نارضایتی‌های عمومی برای گسترش نفوذ خود استفاده کنند.

گسترش احتمالی تهدیدهای جهادی در آسیا و اقیانوسیه

در بخش پایانی گزارش، اِی‌کِلِد می‌گوید که با وجود تمرکز فعالیت‌های جهادی در پاکستان، افغانستان و فیلیپین، خطر گسترش این فعالیت‌ها به دیگر کشورهای منطقه نیز وجود دارد.

بر بنیاد این گزارش، داعش پیش‌تر تلاش کرده است با گروه‌های جدایی‌طلب مسلمان مالایی در جنوب تایلند ارتباط برقرار کند، اما این تلاش‌ها تاکنون به نتیجه نرسیده است.

این سازمان همچنین می‌گوید که القاعده در تلاش برای تقویت موقعیت خود در هند و بنگلادش بوده است و فضای عملیاتی افغانستان می‌تواند زمینه‌ای برای گسترش فعالیت‌های گروه‌های جهادی در آسیای مرکزی فراهم کند.

در گزارش به حمله دسامبر ۲۰۲۵ در ساحل بوندی شهر سیدنی استرالیا نیز اشاره شده و آمده است که خطر حمله‌های افراد یا هسته‌های کوچک الهام‌گرفته از جریان‌های افراطی، حتی در مناطقی دور از مراکز سنتی شورش‌های اسلام‌گرا، همچنان وجود دارد.

اِی‌کِلِد در جمع‌بندی گزارش خود تأکید کرده است که هرچند فعالیت گروه‌های جهادی در برخی کشورهای منطقه کاهش یافته، حضور گروه‌های مسلح ریشه‌دار در افغانستان، پاکستان و فیلیپین همچنان زمینه‌ساز خشونت‌های مستمر و تهدیدهای امنیتی فرامرزی است.