باغ‌داران کوهدامن محصول‌شان را ارزان می‌فروشند؛ نبود سردخانه و بازار مناسب درآمدشان را کاهش داده است
شماری از باغ‌داران در کوهدامن از کاهش بهای محصولات، نبود سردخانه‌های معیاری و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی شکایت دارند. آنان می‌گویند به‌دلیل افت قیمت در بازارهای داخلی، ناگزیر شده‌اند حاصل دست‌رنج‌شان را با بهایی بفروشند که حتی هزینه‌های تولید را جبران نمی‌کند.
یک باغ‌دار انگور در ولسوالی فرزه کابل می‌گوید که امسال برای نگهداری باغش کارگر روزمزد استخدام کرده، کود خریده و برای حل مشکل کم‌آبی حدود ۴۰۰ هزار افغانی هزینه کرده است. با این حال، او ناچار شده هر خروار انگور را به چهار هزار افغانی بفروشد.
او می‌گوید: «این مبلغ حتا هزینه‌هایی را که کرده بودم، پوره نمی‌کند. اگر انگور را نمی‌فروختم، خراب می‌شد. از سوی دیگر، تعداد سردخانه‌ها محدود است و هزینه نگهداری محصولات در آن‌ها نیز بلند است. در تمام کوهدامن سردخانه‌ای وجود ندارد.»
به گفته این باغ‌دار، در سال‌های گذشته و زمانی که مسیرهای تجارتی با پاکستان باز بود، هر خروار انگور را به ۲۰ تا ۳۰ هزار افغانی می‌فروخت؛ اما اکنون کاهش قیمت‌ها و محدودیت دسترسی به بازار، او و دیگر باغ‌داران را با دشواری اقتصادی روبه‌رو کرده است.
یک باغ‌دار دیگر در کوهدامن نیز می‌گوید که قیمت پایین محصولات، در کنار هزینه‌های بلند تولید، انگیزه باغ‌داران را برای ادامه کار کاهش داده است. به گفته او، یک سیر انگور در بازار از ۴۰ تا حداکثر ۱۰۰ افغانی، یک سیر رومی حدود ۵۰ افغانی، یک کیلو امرود ۲۰ افغانی، یک سیر کچالو و پیاز بین ۵۰ تا ۶۰ افغانی و یک سیر سیب بین ۶۰ تا ۷۰ افغانی فروخته می‌شود.
او می‌افزاید که این قیمت‌ها در صورتی به دست می‌آید که باغ‌داران محصولات‌شان را مستقیم به مردم بفروشند؛ فروش به تاجران معمولاً بهای پایین‌تری دارد. به گفته او، در فصل برداشت تربوز و خربوزه نیز باغ‌داران ناچار شده‌اند هر دانه را به ۱۰ تا ۲۰ افغانی بفروشند.
یک باغ‌دار سیب در ولسوالی شکردره می‌گوید با وجود زحمت و هزینه یک‌ساله، درآمد فروش محصول پاسخ‌گوی هزینه‌های تولید و نگهداری باغ نیست. او می‌افزاید که با افزایش عرضه سیب در فصل برداشت، قیمت‌ها پایین می‌آید و محصولات به بهایی فروخته می‌شوند که با زحمت و هزینه باغ‌داران تناسب ندارد.
این باغ‌دار خواهان ایجاد سردخانه‌های دولتی و فراهم‌شدن زمینه صادرات محصولات زراعتی است. او می‌گوید نگهداری محصولات در سردخانه‌های خصوصی هزینه زیادی دارد و دسترسی به امکانات مناسب می‌تواند به باغ‌داران کمک کند محصولات‌شان را با قیمت بهتر بفروشند.
یک باشنده کوهدامن نیز از دریافت عشر و هزینه‌های دیگر بر محصولات باغ‌داران شکایت دارد. او می‌گوید: «حالت از مردم عشر می‌گیرد. از هر خلطه انگوری که از کوتل خیرخانه می‌گذرد، ۳۰ روپیه می‌گیرد و ۵۰ روپیه هم از باغ‌بان می‌گیرد. مردم انگور را کشمش کرده‌اند، اما کسی کشمش نمی‌خرد. در این حالت مردم توان تأمین مصارف خود را هم ندارند، اما عشر می‌دهند.»
در همین حال، یک کارشناس مسایل اقتصادی می‌گوید نبود سردخانه در کوهدامن باغ‌داران را ناگزیر می‌سازد محصولات‌شان را پیش از فاسدشدن و در فصل برداشت، با بهای پایین بفروشند. به گفته او، هم‌زمانی عرضه محصولات در بازار و دسترسی محدود به خریداران خارجی، تقاضا و درآمد باغ‌داران را کاهش می‌دهد.
این کارشناس می‌افزاید که برای صادرات، کیفیت محصول به‌تنهایی کافی نیست و بسته‌بندی معیاری، تصدیق‌نامه‌های صحی و امکانات انتقال سرد نیز نیاز است. به گفته او، ایجاد این امکانات و برقراری ارتباط مستقیم با خریداران خارجی می‌تواند زمینه صادرات پایدارتر را فراهم کند.
یک کارشناس دیگر اقتصاد نیز می‌گوید کمبود سردخانه‌های معیاری و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، درآمد باغ‌داران کوهدامن و دیگر مناطق افغانستان را کاهش داده است. به گفته او، باغ‌داران به‌دلیل نبود امکانات نگهداری، ناچار می‌شوند انگور، سیب، زردآلو و دیگر محصولات‌شان را در فصل برداشت ارزان بفروشند یا بخشی از آن را به‌دلیل فساد از دست بدهند.
او می‌افزاید: «نبود سردخانه‌های معیاری سبب از دست رفتن فرصت‌های صادراتی و افزایش واردات میوه و سبزیجات از کشورهای همسایه شده است؛ در حالی که سردخانه‌ها می‌توانند عرضه را تنظیم کنند، کیفیت محصولات را حفظ کنند و دسترسی به بازارهای منطقه‌ای و جهانی را بهبود بخشند.»
مشکلات ترانزیتی، بسته‌شدن مرزها، وابستگی به بازارهای سنتی، ضعف بازاریابی و برندسازی و کمبود سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی نیز از موانعی دانسته می‌شوند که صادرات محصولات زراعتی افغانستان را دشوار کرده‌اند.
پیش از این نیز شماری از بازرگانان از کمبود سردخانه‌های معیاری در کشور شکایت کرده و گفته بودند که ظرفیت سردخانه‌های موجود پاسخ‌گوی نیاز باغ‌داران و تاجران نیست. به گفته آنان، کمبود امکانات نگهداری سبب می‌شود محصولات در مدت کوتاه و با قیمت پایین به بازار عرضه شوند تا از فاسدشدن آن‌ها جلوگیری شود.
