فروش ۲۷۱ هزار قیراط زمرد پنجشیر؛ سرنوشت ۴۴.۷ میلیون دالر روشن نیست
بررسی خبرنامه‌ها و اطلاعیه‌های ادارات طالبان نشان می‌دهد که این گروه در پنج سال گذشته دست‌کم ۲۷۱ هزار و ۴۳۲ قیراط زمرد پنجشیر را از طریق مزایده فروخته است. ارزش مجموعی این فروش‌ها، بر اساس ارقام اعلام‌شده، حدود ۴۴ میلیون و ۷۷۵ هزار دالر برآورد می‌شود؛ اما جزئیات روشنی درباره سرنوشت این عواید و سهم مردم از آن منتشر نشده است.
زمرد پنجشیر که به «طلای سبز افغانستان» شهرت دارد، از سنگ‌های قیمتی ارزشمند کشور است. این سنگ از کوه‌های هندوکش و دره پنجشیر استخراج می‌شود و به‌دلیل رنگ، شفافیت و کیفیتش در بازارهای جهانی خواهان دارد.
در سال‌های اخیر، استخراج و فروش زمرد پنجشیر افزایش یافته و طالبان این سنگ قیمتی را از طریق مزایده‌های رسمی به فروش رسانده‌اند. با این حال، نبود اطلاعات شفاف درباره روند استخراج، میزان واقعی فروش و درآمد حاصل از آن، پرسش‌هایی را درباره مدیریت این منبع طبیعی و چگونگی مصرف عوایدش برانگیخته است.
بررسی خبرنامه‌های طالبان نشان می‌دهد که وزارت معادن و پترولیم این گروه در اسد ۱۴۰۳ اعلام کرده بود تا آن زمان ۷۵ هزار و ۸۸۷ قیراط زمرد به ارزش چهار میلیون و ۷۱۶ هزار و ۹۲۳ دالر فروخته شده است. در همان اطلاعیه، از صدور ۵۸۶ جواز برای استخراج معادن پنجشیر نیز خبر داده شده بود.
بر اساس اطلاعیه‌های منتشرشده، از سنبله تا حوت ۱۴۰۳ خورشیدی نیز ۱۳ هزار و ۶۲۷ قیراط زمرد به ارزش حدود ۸۸۰ هزار دالر فروخته شده است.
مقام‌های محلی طالبان در پنجشیر گفته‌اند که در سال ۱۴۰۴ خورشیدی، ۱۱۱ هزار و ۷۵۰ قیراط زمرد از معادن ولسوالی‌های حصه اول و پریان استخراج و به ارزش ۳۲ میلیون و ۱۷۸ هزار دالر فروخته شده است.
در سال جاری خورشیدی نیز طالبان از فروش ۷۰ هزار و ۱۶۸ قیراط زمرد به ارزش نزدیک به هفت میلیون دالر خبر داده‌اند. مجموع ارقام اعلام‌شده برای این چهار دوره به ۲۷۱ هزار و ۴۳۲ قیراط و حدود ۴۴ میلیون و ۷۷۵ هزار دالر می‌رسد.
یافته‌ها نشان می‌دهد که زمردها از طریق مزایده به تاجران داخلی و خارجی فروخته شده‌اند. طالبان در بیشتر موارد هویت و تابعیت خریداران خارجی را اعلام نکرده‌اند؛ هرچند در شماری از خبرنامه‌ها به فروش زمرد به شهروندان چین اشاره شده است.
استخراج و فروش زمرد پنجشیر بر اساس حکمی از سوی هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، انجام می‌شود. با وجود اعلام مقادیر و ارزش فروش در برخی خبرنامه‌ها، جزئیاتی مانند قیمت پایه مزایده، شمار شرکت‌کنندگان، معیارهای تعیین قیمت و نحوه مصرف درآمدها به‌گونه منظم در دسترس عموم قرار نگرفته است.
این بررسی بر پایه خبرنامه‌ها و اطلاعیه‌های عمومی ادارات طالبان انجام شده است؛ بنابراین، ممکن است میزان واقعی زمرد استخراج‌شده و فروخته‌شده در پنج سال گذشته از ارقام ثبت‌شده در این گزارش بیشتر باشد. ارزش دالری فروش‌ها نیز بر اساس مبالغ اعلام‌شده در خبرنامه‌ها و تبدیل ارقام افغانی به دالر محاسبه شده است.
پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره نظارت مستقیم نیروهای طالبان بر استخراج زمرد و نقش قراردادی‌های مرتبط با این گروه در عملیات استخراج منتشر شده بود. نبود اطلاعات عمومی درباره قراردادها و درآمدها، همچنان پرسش‌هایی را درباره شفافیت بهره‌برداری از این منبع طبیعی باقی گذاشته است.
