سفر جنجالی امیرخان متقی به هند؛ دیپلماسی طالبان در آزمون دهلینو
خبرگزاری آگاه | ۱۸ میزان ۱۴۰۴ – دهلینو
امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، در نخستین سفر رسمی خود به هند وارد دهلینو شد؛ سفری که هدف آن گسترش روابط دیپلماتیک، گفتوگو بر سر همکاریهای اقتصادی و بررسی راههای مقابله با تهدیدهای امنیتی عنوان شده است. با این حال، رفتار تبعیضآمیز مأموران طالبان در برابر خبرنگاران زن و واکنشهای گسترده در هند، سایه سنگینی بر این سفر انداخته است.
آغاز سفر و دیدارهای رسمی
امیرخان متقی روز پنجشنبه، ۱۷ میزان، به دعوت رسمی وزارت خارجه هند وارد دهلینو شد و مورد استقبال مقامهای هندی قرار گرفت. او در این سفر ششروزه با اس. جیشنکر، وزیر خارجه هند، دیدار و گفتوگو کرد. این نخستین گفتوگوی مستقیم میان وزیران خارجه دو کشور از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰ بهشمار میرود.
جیشنکر در نشست خبری مشترک اعلام کرد که هند تصمیم گرفته است نمایندگی دیپلماتیک خود در کابل را از سطح «ماموریت فنی» به سطح سفارت کامل ارتقا دهد.
او گفت:
«ما تعهد خود را برای رشد، شکوفایی و ثبات افغانستان تکرار میکنیم. هند همواره آماده کمک در بخشهای انسانی، زیربنایی و آموزشی است.»
به گفته او، در این سفر بر سر اجرای شش پروژه جدید توسعهای توافق شده است که جزئیات آن بهزودی منتشر خواهد شد. بخشی از این پروژهها شامل اهدای ۲۰ آمبولانس، تجهیزات امآرآی و سیتیاسکن، و همکاری در مدیریت منابع آبی افغانستان است.
چهره رسمی طالبان در دیپلماسی منطقهای
امیرخان متقی در نشست خبری خود گفت که طالبان از گسترش همکاری با هند در زمینههای تجاری، ترانزیتی و آموزشی استقبال میکنند. او افزود که «افغانستان باثبات میتواند به پلی میان آسیای مرکزی و جنوبی بدل شود.»
متقی در سخنانش تلاش کرد تا چهرهای عملگرا از حکومت طالبان نشان دهد و تأکید کرد که «هیچ تهدیدی از خاک افغانستان متوجه کشورهای همسایه نخواهد بود.»
او همچنین اعلام کرد که گروه طالبان قصد دارد دیپلماتهای خود را به هند اعزام کند تا ارتباطات رسمی دو کشور گسترش یابد.
حاشیه جنجالی: ممنوعیت ورود خبرنگاران زن
اما همزمان با دیدارهای رسمی، رویدادی در سفارت افغانستان در دهلینو خشم رسانههای هندی را برانگیخت.
به گزارش شبکه اندیتیوی، مأموران امنیتی سفارت طالبان از ورود خبرنگاران زن به نشست خبری امیرخان متقی جلوگیری کردند. خبرنگاران زن از رسانههای بزرگ هند مانند ایندیا تودی و تایمز ناو گفتند که دعوتنامه رسمی داشتند و پوشش اسلامی را رعایت کرده بودند، اما مأموران گفتند «دستور آمده که هیچ زنی اجازه ورود ندارد.»
یکی از خبرنگاران زن در گفتوگو با اندیتیوی گفت:
«ما برای پوشش دیپلماتیک آمده بودیم، نه برای اعتراض. اما طالبان حتی در خاک هند هم به زنان اجازه ورود نمیدهند.»
این اقدام، موجی از واکنشهای تند را در جامعه رسانهای هند برانگیخت. روزنامهنگاران برجسته در شبکههای اجتماعی نوشتند که «سکوت دولت هند در برابر تحقیر زنان در پایتخت خود نگرانکننده است.»
موضع وزارت خارجه هند
با افزایش انتقادها، وزارت خارجه هند بدون اشاره مستقیم به حادثه، اعلام کرد که «هند در گفتوگو با همه طرفها، بر اصول دموکراسی، برابری جنسیتی و احترام به حقوق بشر تأکید دارد.»
تحلیلگران در دهلینو اما این واکنش را «محتاطانه و دوپهلو» توصیف کردند. آنان گفتند هند تلاش میکند میان منافع ژئوپولیتیکی خود در افغانستان و ارزشهای دموکراتیک داخلی تعادل برقرار کند.
نشست خبری و نمادهای پرمعنا
تصاویر نشست خبری متقی در دهلینو بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشت. در یکی از عکسها، مجسمه بودای بامیان – که در سال ۲۰۰۱ توسط طالبان تخریب شد – در پسزمینه سالن دیده میشود.
کاربران شبکههای اجتماعی این تصویر را «طعنه تاریخ» نامیدند. با این حال، وزارت خارجه طالبان در تصاویر رسمی خود، آن بخش از عکس را برش داده تا مجسمه دیده نشود.
تحلیلگران فرهنگی این رفتار را نشانهای از دوگانگی طالبان دانستهاند: تلاشی برای نشان دادن چهرهای نرم در عرصه جهانی، در حالی که در داخل افغانستان همچنان سیاستهای سختگیرانه علیه زنان، رسانهها و آثار باستانی ادامه دارد.
رویکرد تازه دهلینو در قبال طالبان
سفر متقی به هند در شرایطی صورت گرفته که دهلینو پس از سه سال رویکرد خود را در قبال طالبان تغییر داده است.
پس از سقوط کابل در ۱۴۰۰، هند تنها یک «هیأت فنی محدود» برای نظارت بر پروژههای بشردوستانه در افغانستان اعزام کرده بود. اما اکنون، به گفته مقامهای هندی، هند در پی آن است که «با واقعیتهای جدید در کابل بهصورت عملیتر تعامل کند.»
یک مقام پیشین وزارت خارجه هند در گفتوگو با روزنامه هندو گفته است:
«دهلینو نه طالبان را به رسمیت میشناسد و نه میتواند نادیدهشان بگیرد. تماس مستقیم راهی است برای حفظ نفوذ هند در افغانستان و جلوگیری از انحصار پاکستان و چین.»
واکنشها در افغانستان
در افغانستان، واکنشها به این سفر متفاوت بوده است. شماری از شهروندان در شبکههای اجتماعی از تماس رسمی هند با طالبان انتقاد کرده و آن را «مشروعیتبخشی به استبداد» خواندهاند.
صدیق صدیقی، سخنگوی پیشین ریاستجمهوری افغانستان، در پیامی نوشت:
«بزرگترین دموکراسی جهان در کنار یکی از سرکوبگرترین رژیمها ایستاده است. این یک پارادوکس تلخ در سیاست منطقهای است.»
با این حال، شماری از تاجران افغان در دهلینو گفتهاند که برقراری روابط اقتصادی با هند میتواند زمینهساز احیای تجارت منطقهای و کاهش وابستگی افغانستان به پاکستان شود.
سفر امیرخان متقی به هند، اگرچه بهعنوان گامی دیپلماتیک معرفی میشود، اما در واقع آزمونی برای سنجش میزان پذیرش طالبان در عرصه بینالمللی است.
رفتار تبعیضآمیز در برابر خبرنگاران زن و تلاش برای بازسازی چهره طالبان، تضادی آشکار را نشان میدهد: طالبانی که در داخل کشور زنان را از آموزش و کار محروم کرده، اکنون در پی جلب اعتماد جامعه جهانی است.
دهلینو نیز در موقعیتی حساس قرار دارد؛ میان ارزشهای دموکراتیک و منافع استراتژیک.
در نهایت، این سفر بیش از آنکه نشانه عادیسازی روابط باشد، نمادی است از پیچیدگیهای سیاست منطقهای در عصری که مرز میان دیپلماسی و مشروعیت، باریکتر از هر زمان دیگر شده است.
