گزارش تحلیلی روز: بحران اقتصادی، محدودیت‌های اجتماعی و چالش‌های شهری در افغانستان و جهان

خبرگزاری آگاه – ۹ جدی ۱۴۰۴
تحولات امروز افغانستان و جهان تصویر روشنی از بحران‌های همزمان اقتصادی، اجتماعی و شهری ارائه می‌دهد. سازمان جهانی صحت (WHO) و برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) هشدار داده‌اند که تا سال ۲۰۵۰ نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت جهان و تا سال ۲۰۶۰ نیمی از جمعیت افغانستان در شهرها زندگی خواهند کرد، اما شهرهای افغانستان و بسیاری از مناطق جهان برای پذیرش این رشد سریع جمعیت آماده نیستند. کمبود زیرساخت‌ها، مسکن ناکافی، حمل‌ونقل ناایمن، آلودگی هوا و اثرات تغییرات اقلیمی، خطرهای بهداشتی و اجتماعی شهرنشینی را افزایش می‌دهد و ضرورت برنامه‌ریزی فوری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها را برجسته می‌کند.
در کنار این چالش‌های شهری، بحران‌های انسانی و اقتصادی در افغانستان شدید است. سیلاب‌های اخیر در ولایت‌های فراه و هرات جان یک نفر را گرفته و چندین نفر را زخمی کرده‌اند، در حالی که طالبان تنها پس از وقوع حادثه اقدام به نجات برخی از مسافران گرفتار در سیلاب کرده‌اند. همچنین، نارضایتی فعالان اقتصادی و رانندگان باربری در قندهار نشان‌دهنده فساد گسترده و ناکارآمدی نظام مالی و اداری طالبان است. سازمان جهانی صحت و دفتر هماهنگ‌کننده کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل (OCHA) نیز هشدار داده‌اند که محدودیت‌ها و سیاست‌های ضدزن طالبان، دسترسی زنان و دختران به خدمات، معیشت و آموزش را به شدت کاهش داده و خطرات خشونت جنسیتی و آسیب‌پذیری اجتماعی را افزایش داده است. نرخ مشارکت زنان در نیروی کار تنها ۶ درصد گزارش شده و خانواده‌های زن‌سرپرست با کمبود اطلاعات و دسترسی به کمک‌ها روبه‌رو هستند.
در عرصه بین‌المللی، ایالات متحده دو میلیارد دالر کمک بشردوستانه به سازمان ملل اعلام کرده، اما افغانستان و یمن از این کمک‌ها محروم شده‌اند؛ اقدامی که نشان‌دهنده ملاحظات سیاسی و امنیتی در توزیع کمک‌های بین‌المللی است و فشار اقتصادی بر مردم آسیب‌پذیر افغانستان را تشدید می‌کند. همچنین، در زمینه سلامت جهانی، WHO تأکید کرده است که شهرها خط مقدم خطرهای بهداشتی هستند و کاهش بودجه و تهدید علیه همکاری‌های بین‌المللی، چالش‌های صحی را افزایش می‌دهد.
در سطح منطقه و جهان، بحران سیاسی و امنیتی در خاورمیانه نیز ادامه دارد. دونالد ترمپ، رییس جمهور امریکا، هشدار داده است که در صورت عدم خلع سلاح حماس در مدت زمان کوتاه، این گروه با پیامدهای سنگین روبه‌رو خواهد شد. این سیاست فشار حداکثری، بدون چارچوب سیاسی روشن، می‌تواند تنش‌ها و بی‌ثباتی منطقه‌ای را تشدید کند.
تحلیل آگاه نشان می‌دهد که مجموعه این بحران‌ها—شهرنشینی سریع، محدودیت‌های اجتماعی، بحران اقتصادی و فشارهای سیاسی—نیازمند یک پاسخ چندسطحی و جامع است. در افغانستان، فشار بر زنان و خانواده‌های آسیب‌پذیر، فساد اداری و مدیریت ناکارآمد بحران‌های طبیعی و اقتصادی، ضرورت مداخله فوری بین‌المللی و ایجاد مکانیزم‌های شفاف برای کمک‌رسانی را برجسته می‌کند. در سطح جهانی، برنامه‌ریزی شهری و بهداشتی بر پایه شواهد علمی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و تضمین دسترسی برابر شهروندان به خدمات، تنها راه مدیریت موفق رشد جمعیت شهری و جلوگیری از بحران‌های گسترده در دهه‌های آینده است.
افغانستان، با بحران‌های انسانی، اقتصادی و اجتماعی همزمان، نمونه‌ای از کشورهایی است که فقدان حکومت کارآمد و محدودیت در دسترسی به منابع بین‌المللی، پیامدهای مستقیم بر امنیت، رفاه و توسعه انسانی شهروندان دارد. تحولات اخیر نشان می‌دهد که بدون اصلاحات ساختاری و حمایت بین‌المللی هدفمند، فشارهای موجود بر مردم افزایش خواهد یافت و شکاف‌های اجتماعی و اقتصادی عمیق‌تر خواهد شد.