خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
منابع آگاه به رسانه ها میگویند طالبان با همکاری جمهوری اسلامی ایران در توسعه یک اپلیکیشن تلفن همراه مشارکت کردهاند؛ نرمافزاری که به گفته منابع، قابلیت نظارت و جمعآوری اطلاعات کاربران در افغانستان را دارد.
به گفته این منابع، این اپلیکیشن میتواند تلفنهای هوشمند و سایر دستگاههای متصل به اینترنت را در معرض سامانههای رصد استخبارات طالبان قرار دهد.
منابع افزودهاند که این نرمافزار از قابلیتهای نظارتی برخوردار است و امکان دسترسی به اطلاعات حساس کاربران را فراهم میسازد.
همزمان، کارشناسان امنیت سایبری در لندن هشدار دادهاند که اپلیکیشنهای مشکوک میتوانند دادههایی مانند موقعیت مکانی، فهرست مخاطبان، پیامها، تاریخچه جستوجوی اینترنتی و سطح دسترسی دستگاهها را جمعآوری کنند.
به گفته این کارشناسان، در کشورهایی که قوانین شفاف و مستقل برای حفاظت از حریم خصوصی دیجیتال وجود ندارد، چنین ابزارهایی ممکن است بهعنوان وسیلهای برای نظارت گسترده بر شهروندان مورد استفاده قرار گیرند.
در همین حال، هدایتالله هدایت، رئیس خبرگزاری باختر تحت کنترول طالبان، از ساخت نرمافزارهای کیبورد توسط رادیو و تلویزیون ملی خبر داده است؛ موضوعی که به باور ناظران، نشاندهنده ورود گستردهتر نهادهای وابسته به طالبان به حوزه توسعه نرمافزار و ابزارهای دیجیتال است.
جمهوری اسلامی ایران سابقه طولانی در زمینه کنترول اینترنت، محدودسازی دسترسی کاربران و نظارت دیجیتال دارد. در هفتههای اخیر نیز محدودیتهای اینترنتی در ایران ادامه یافته و گزارشهایی از اختلال و قطع گسترده اینترنت منتشر شده است.
طالبان نیز پیشتر در ماه میزان سال گذشته اینترنت فایبر نوری و شبکههای مخابراتی را در بخشهایی از افغانستان برای چند روز قطع کرده بودند؛ اقدامی که با واکنش گسترده شهروندان و نهادهای حقوق بشری مواجه شد.
تحلیل آگاه:
گزارش همکاری طالبان و جمهوری اسلامی در توسعه ابزارهای نظارتی، نشانهای از تغییر تدریجی رویکرد طالبان از کنترول سنتی به سمت کنترول دیجیتال جامعه است؛ الگویی که جمهوری اسلامی طی سالهای گذشته در ایران تجربه و توسعه داده است.
اگر این گزارشها درست باشد، طالبان تلاش دارند با استفاده از فناوری، دایره نظارت بر شهروندان را از فضای فیزیکی به فضای مجازی گسترش دهند. این موضوع در کشوری مانند افغانستان که ساختارهای مستقل حمایت از حریم خصوصی و نهادهای ناظر وجود ندارد، نگرانیهای جدی ایجاد میکند.
نگرانی اصلی تنها جمعآوری دادهها نیست، بلکه نحوه استفاده از این اطلاعات است. در محیطهای بسته سیاسی، دادههای دیجیتال میتوانند به ابزار شناسایی فعالان مدنی، خبرنگاران، منتقدان سیاسی و حتی کاربران عادی تبدیل شوند.
همچنین همکاری احتمالی طالبان با جمهوری اسلامی در این حوزه، بیانگر نزدیکی بیشتر دو طرف در عرصههای امنیتی و اطلاعاتی است. ایران در سالهای گذشته تجربه گستردهای در کنترول اینترنت، فیلترینگ و نظارت سایبری به دست آورده و انتقال این تجربیات به طالبان میتواند فضای دیجیتال افغانستان را بیش از پیش محدود کند.
در صورت گسترش چنین ابزارهایی، افغانستان ممکن است به سمت الگویی حرکت کند که در آن اینترنت نه بهعنوان فضای آزاد ارتباطی، بلکه بهعنوان ابزار مدیریت، کنترول و رصد شهروندان تعریف شود.
