پاکستان مرزها را باز کرد؛ صدور کالاهای افغان به بنادر دوباره ممکن شد
وزارت تجارت پاکستان اعلام کرد که کالاهای ترانزیتی افغانستان از بنادر کراچی، گوادر و دیگر گذرگاههای مرزی این کشور میتوانند صادر شوند. این تصمیم پس از سهماه انسداد مرزها و در پی تصویب معافیت ویژه هیئت فدرال عواید اتخاذ شده است، اما طالبان تاکنون واکنش رسمی نشان ندادهاند.
خبرگزاری آگاه:
وزارت تجارت پاکستان روز سهشنبه اعلام کرد که کالاهای ترانزیتی افغانستان که در بنادر و گذرگاههای مرزی این کشور مانده بودند، از این پس اجازه صدور دارند. این اقدام با تصویب یک معافیت ویژه از سوی هیئت فدرال عواید پاکستان ممکن شد.
انسداد مرزها در طی سهماه گذشته، پس از تنشهای مرگبار مرزی میان نیروهای طالبان و پاکستان در اواسط ماه میزان سال جاری، اعمال شده بود و تاثیر اقتصادی شدیدی بر هر دو طرف گذاشته بود. تاجران پاکستانی پیشتر گفته بودند که بستهماندن مرزها روزانه بیش از چهار میلیون دالر خسارت وارد میکند.
در شرایط عادی، افغانستان کالاهایی مانند میوه تازه و خشک، سبزیجات و زغال سنگ به پاکستان صادر میکند و از سوی دیگر پاکستان سمنت، پارچه، میوه و سایر کالاهای تجاری را به افغانستان وارد میکند. بستهماندن مرزها جریان تجارت دو طرف را مختل کرده و بر قیمتها و عرضه کالاها در بازارهای محلی اثر منفی گذاشته بود.
تحلیل آگاه: چرا پاکستان پس از ماهها «کوتاه آمد» و مرز را باز کرد؟
بازگشایی امکان صدور کالاهای افغان از بندرهای پاکستان بعد از سهماه انسداد مرزی، صرفاً نتیجه یک تصمیم اقتصادی نبوده، بلکه حاصل یک موازنه پنهانی فشار، تهدید و مصالحه سیاستی است که هیچکدام از دو طرف آن را علنی اعلام نکردهاند.
⚠️ 1. فشار امنیتی پاکستان و اتهامات «حمایت طالبان از تیتیپی»
اسلامآباد در ماههای اخیر بارها طالبان را به حمایت یا حداقل عدم سرکوب گروه تروریستی تحریک طالبان پاکستان (TTP) متهم کرده است — همان گروهی که پاکستان میگوید از خاک افغانستان به خاک خود حمله میکند و مسئول حملات متعدد امنیتی است.
پاکستان تاکید کرده بود تا زمانی که طالبان موضع مشخصی علیه TTP اتخاذ نکنند، «مرز باز نخواهد شد» و مسئولیت بستهماندن بازارها و تجارت را بر دوش طالبان گذاشته بود.
این تهدیدِ امنیتی، که بهطور رسمی به عنوان دلیل اصلی انسداد مرز بیان میشد، اما هیچگاه با سند و شواهد قابل راستیآزمایی آزاد منتشر نشد — و همه چیز پشت پرده ماند. همین ابهام باعث شد تحلیلگران بگویند پاکستان از «ضربه زدن به اقتصاد افغانستان» به عنوان اهرم فشار علیه طالبان استفاده میکند، نه صرفاً به خاطر امنیت داخلی.
⚖️ 2. شکست گفتوگوهای رسمی و بنبست مذاکرات
روند مذاکرات رسمی میان طالبان و پاکستان، حتی در سطح نمایندگان رسمی و گفتگوهای صلح – از جمله نشستها در استانبول – به نتیجه نرسید و دو طرف به اتهامزنی علیه هم ادامه دادند.
پاکستان تهدید به «جنگ باز» و موج گسترده خشونت مرزی کرده بود، اما برخلاف این سخنان تند، هیچ عملیات گسترده نظامی به وقوع نپیوست. این نشان میدهد که هر دو طرف در یک بنبست غیررسمی قرار داشتند: پاکستان نمیتوانست به خواست خود برسد و طالبان حاضر نبودند تضمینهای امنیتی خواستهشده را علنی بدهند.
📉 3. فشار سنگین اقتصاد و خسارت بازرگانان
بسته ماندن مرزها ضربه شدیدی به اقتصاد هر دو طرف وارد کرد. تاجرانی که روزانه تا بیش از ۴ میلیون دالر ضرر میدیدند، بهطور علنی خواستار بازگشایی مرز شده بودند.
اقتصاد خیبرپختونخواه پاکستان نیز بهشدت آسیب دید؛ صنعتی که تا ۹۰٪ صادراتش وابسته به بازار افغانستان بود با خطر تعطیلی مواجه شد.
در مقابل، طالبان مجبور شدند به مسیرهای دیگر مثل ایران، آسیای میانه یا ترکیه رو بیاورند و پاکستان در حال از دست دادن سهم خود در بازار افغانستان بود. این فشار اقتصادی دوطرفه، در پس زمینه امنیتی، احتمالاً باعث شد پاکستان بهطور پنهانی راهِ مصالحه را انتخاب کند تا حداقل بخش قابلتجاری اقتصاد خود را حفظ کند.
🛠️ 4. «کوتاه آمدن» پنهانی: توافقی در پشت پرده؟
هیچ بیانیه رسمی مبنی بر اینکه طالبان یا پاکستان به خواسته طرف مقابل رضایت دادهاند منتشر نشده است، اما واقعیت این است که:
- پاکستان پس از چند ماه خشونت، اظهارات تند و تهدید به جنگ در رسانهها منتشر کرد، اما در نهایت اجازه داد کالاهای افغان صادر شود.
- طالبان هم علناً هیچ تضمین امنیتی گستردهای برای پاکستان اعلام نکرد، اما ظاهراً در عمل نشان داده است که اجازه نمیدهد مرز به یک بحران تمامعیار تبدیل شود.
این یعنی فشار اقتصادی و هزینه سنگین سیاسی برای هر دو کشور، بیش از فشار امنیتی برای ادامه انسداد بوده است.
بازگشایی مرزها و صدور کالاهای افغانستان از بنادر پاکستان نه یک توافق شفاف و رسمی، بلکه نتیجه مصالحهای پشت پرده است که در آن:
- پاکستان جلوی خسارت اقتصادی سنگین را گرفت،
- طالبان توانست چرخه تجارت را بهطور موقت راه بیندازد،
- و هر دو طرف بدون ارائه تضمینهای رسمی و علنی، به «کوتاه آمدن پنهانی» رضایت دادند.
این نوع مصالحه، اگرچه مانع بحران اقتصادی آنی شده، اما نشان میدهد که تنشهای سیاسی و ابهامات امنیتی هنوز حل نشدهاند و هر دو طرف با تکیه بر منافع اقتصادی، در عمل به توافق غیررسمی دست یافتهاند — توافقی که میتواند هر زمان دوباره فرو بریزد.
