افغانستان؛ از میدان نبرد تا پرونده حیثیتی
موشکافی اظهارات ترامپ درباره ناتو، جنگ و معامله با طالبان
اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره نقش ناتو در جنگ افغانستان، فقط یک جدل لفظی با متحدان نیست؛ این سخنان بازتاب نگاه ابزاری به افغانستان است. وقتی ترامپ میگوید نیروهای ناتو در خط مقدم نبودند و امریکاییها بار جنگ را به دوش کشیدند، او میخواهد «مالکیت جنگ» را برای خود ثبت کند. اما جنگ افغانستان نه ملک امریکا بود و نه میدان رقابت ناتو؛ این جنگ، میدان قربانی شدن یک ملت بود.
بیتردید امریکا و ناتو در این جنگ تلفات دادند. هزاران سرباز امریکایی و صدها سرباز بریتانیایی، کانادایی، آلمانی و دیگر کشورها جان باختند. این قربانیها واقعیاند و خانوادههایشان درد واقعی کشیدهاند. اما تفاوت اصلی اینجاست:
برای سرباز خارجی، افغانستان یک مأموریت بود؛ برای سرباز افغان، خانه بود.
نیروهای افغان نه برای پرچم ناتو جنگیدند و نه برای حیثیت امریکا؛ آنها برای خاک، خانواده و آیندهشان میجنگیدند. حدود ۸۰ هزار سرباز و نیروی امنیتی افغان در بیست سال جنگ کشته شدند؛ رقمی که هیچکدام از تلفات ناتو حتی به آن نزدیک نمیشود. این تفاوت، تفاوت میان «ماموریت خارجی» و «جنگ برای بقا» است.
اما تراژدی بزرگتر در دو سال آخر رخ داد؛ زمانی که امریکا تصمیم گرفت با طالبان توافق کند. توافقی که نه از موضع پیروزی، بلکه از موضع خستگی و فرار بسته شد. در حالی که هر روز دهها نیروی افغان کشته میشدند، در دوحه میز مذاکرهای چیده شد که در آن خون آنها هیچ وزنی نداشت.
اینجا همان نقطهای است که فداکاریها بیاعتبار شد.
وقتی امریکا با طالبان معامله کرد، در واقع با دشمنی که هنوز میکشت و میسوخت، مشروعیت سیاسی داد. این یعنی خون کشتهشدههای افغان نه سرمایه اخلاقی، بلکه هزینهای مصرفشده تلقی شد.
در منطق قدرت، وقتی پروژهای شکست میخورد، باید جمع شود؛ حتی اگر روی جنازه هزاران نفر ایستاده باشد. امریکا و ناتو دقیقاً همین کار را کردند: پروژه افغانستان را بستند و کشور را تحویل طالبان دادند.
نه فقط یک حکومت، بلکه سرنوشت حدود ۴۰ میلیون انسان به گروهی سپرده شد که دشمن آزادی، آموزش و حقوق بشر است.
این تصمیم، فقط خروج نبود؛ واگذاری بود.
واگذاری کشوری که هزاران جوانش به امید آینده بهتر جان دادند.
ترامپ امروز از «تحقیر» امریکا حرف میزند. اما تحقیر واقعی آن روزی اتفاق افتاد که سرباز افغان میجنگید، کشته میشد، و در همان زمان سیاستمداران در هتلهای دوحه با طالبان معامله میکردند.
تحقیر واقعی، زمانی بود که به نیروهای افغان گفته شد بجنگید، اما بعد به دشمنشان گفته شد بیایید شریک قدرت شوید.
افغانستان در این میان، نه شریک بود و نه تصمیمگیر؛ موضوع معامله بود.
پس وقتی امروز ترامپ تاریخ را بازنویسی میکند، باید گفت:
شما نه فقط ناتو را تحقیر میکنید، بلکه حقیقت را تحریف میکنید.
نه امریکا، نه ناتو، نه طالبان، هیچکدام پیروز نشدند.
بازنده اصلی مردمی بودند که هم جنگیدند، هم قربانی شدند، و هم فروخته شدند.
افغانستان نه فقط در میدان جنگ شکست خورد،
بلکه پشت میز مذاکره هم قربانی شد.
این، زخم اصلی تاریخ معاصر افغانستان است.
زخمی که با سخنرانی، شعار یا روایتهای حیثیتی درمان نمیشود.
