تورخم در آستانه انفجار؛ هشدار اسلامآباد به طالبان پس از تبادل آتش مرزی
در پی درگیریهای تازه در گذرگاه تورخم، سخنگوی نخستوزیر پاکستان هشدار داده است که هرگونه اقدام «تحریکآمیز» از سوی طالبان افغان با پاسخ فوری و شدید روبهرو خواهد شد؛ هشداری که بار دیگر شکنندگی مرز شرقی افغانستان را برجسته میسازد.
خبرگزاری آگاه
مشرف زیدی، سخنگوی نخستوزیر پاکستان در امور رسانههای خارجی، روز سهشنبه، ۵ حوت، در صفحه ایکس خود اعلام کرد که طالبان افغان در بخشهایی از تورخم «بدون تحریک» اقدام به تیراندازی کردهاند و نیروهای امنیتی پاکستان به آن پاسخ دادهاند.
به گفته او، نیروهای پاکستانی این تیراندازی را مهار کردهاند و در صورت تکرار چنین رویدادهایی، پاسخ شدیدتری در کار خواهد بود.
این تنشها در حالی شدت گرفته است که پاکستان در روزهای اخیر بخشهایی از ولایتهای ننگرهار و پکتیکا را هدف حملات هوایی قرار داده و مدعی شده است این حملات واکنشی به تهدیدهای امنیتی علیه این کشور بوده است.
مقامهای اسلامآباد بار دیگر از طالبان خواستهاند مانع استفاده از خاک افغانستان توسط گروههای مسلح علیه پاکستان شوند؛ ادعایی که طی ماههای اخیر به محور اصلی تنش میان دو طرف تبدیل شده است.
تحلیل آگاه
تورخم تنها یک گذرگاه مرزی نیست؛ شریان حیاتی تجارت، رفتوآمد بیماران، کارگران و خانوادههایی است که دو سوی خط دیورند زندگی میکنند. هر گلولهای که در این نقطه شلیک میشود، تنها یک حادثه نظامی نیست، بلکه معیشت هزاران خانواده را نشانه میگیرد.
پاکستان طی دو سال گذشته بهطور مکرر طالبان را متهم کرده که در مهار فعالیت گروههای مخالف اسلامآباد ناکام ماندهاند. در مقابل، طالبان نیز بارها حملات هوایی و توپخانهای پاکستان را نقض حاکمیت افغانستان دانستهاند. اکنون پرسش اساسی این است: آیا این تنشها به یک چرخه خطرناک «اقدام و واکنش» تبدیل شده است؟
واقعیت آن است که امنیت مرز برای هر دو طرف حیاتی است؛ اما راهحل آن در میدان جنگ مرزی جستوجو نمیشود. تجربه نشان داده است که حملات هوایی یا تبادل آتش، نه تهدیدهای امنیتی را بهطور پایدار مهار کرده و نه بیاعتمادی را کاهش داده است. برعکس، هر موج جدید خشونت، فضا را برای افراطگرایی و بیثباتی بیشتر مساعد میسازد.
از سوی دیگر، طالبان که مدعی تأمین امنیت سراسری در افغانستاناند، اکنون با آزمونی جدی روبهرو هستند: آیا میتوانند نشان دهند که خاک افغانستان علیه همسایگان استفاده نمیشود؟ و اگر چنین است، چرا این اتهامها همچنان تکرار میشود؟
برای پاکستان نیز پرسش مهم این است که آیا رویکرد نظامی و هشدارهای تند، جایگزین مؤثر دیپلماسی و سازوکارهای مشترک امنیتی خواهد شد؟ تاریخ روابط دو کشور نشان داده است که مدیریت بحرانهای مرزی بدون گفتوگوی منظم و سازوکار شفاف، عملاً ناممکن است.
در این میان، مردم افغانستان بیشترین هزینه را میپردازند؛ از بستهشدن گذرگاهها گرفته تا افزایش ناامنی و نگرانی از گسترش درگیریها. ثبات مرز، پیششرط ثبات داخلی و منطقهای است. ادامه این وضعیت، تنها به سود شبکههایی خواهد بود که از آشوب و تنش تغذیه میکنند.
تورخم امروز به نمادی از یک رابطه پرتنش تبدیل شده است؛ رابطهای که اگر با عقلانیت و مسئولیتپذیری مدیریت نشود، میتواند به بحرانی گستردهتر در منطقه بینجامد. پرسش اینجاست: آیا دو طرف پیش از آنکه دیر شود، راه گفتوگو را بر گلوله ترجیح خواهند داد؟
