جنگ به آستانه بیسابقه رسید؛ تهران، اورشلیم و پایتختهای خلیج فارس در مدار آتش
در حالی که حملات هوایی بر تهران ادامه دارد، دامنه جنگ از مرزهای ایران و اسرائیل فراتر رفته و به پایگاههای امریکا در خلیج فارس، شهرهای اسرائیل و حتی تأسیسات بشردوستانه کشیده شده است. همزمان، رهبران مذهبی در ایران از «انتقام» سخن میگویند و قدرتهای جهانی در موضعگیریهای تند یا محتاطانه، صفبندی تازهای را رقم زدهاند.
هدفگیری مراکز درمانی و بشردوستانه
جمعیت هلالاحمر ایران اعلام کرده است که در جریان حملات اخیر، مناطقی در اطراف ساختمان مرکزی این نهاد و سه شفاخانه در تهران هدف قرار گرفتهاند؛ از جمله شفاخانه خاتمالانبیا، بهزیستی و مطهری. این نهاد بشردوستانه گفته است حملات در نزدیکی «ساختمان صلح» هلالاحمر رخ داده است.
در صورت تأیید مستقل این ادعاها، هدفگیری تأسیسات درمانی میتواند واکنشهای حقوقی و بینالمللی گستردهای را در پی داشته باشد.
تلفات در اسرائیل و ادامه حملات متقابل
در سوی دیگر، پولیس اسرائیل اعلام کرده است که در پی اصابت مستقیم یک موشک ایرانی به یک ساختمان رهایشی در نزدیکی اورشلیم، شش نفر کشته و دستکم ۱۸ نفر زخمی شدهاند. یک نهاد امدادی شمار زخمیان را ۲۰ نفر اعلام کرده است. تصاویر منتشرشده از محل حادثه نشان میدهد ساختمان بهگونه جدی آسیب دیده و عملیات نجات ادامه دارد.
همزمان، ارتش اسرائیل تأیید کرده که دو سرباز این کشور نیز در حملات موشکی ایران کشته شدهاند. سخنگوی ارتش اسرائیل گفته است سامانههای دفاع هوایی «بیعیب و نقص» نیستند، اما مدعی شده که اسرائیل «تقریباً نیمی از ذخایر موشکی ایران» را نابود کرده و تولید دستکم ۱۵۰۰ موشک دیگر را متوقف ساخته است.
مواضع مذهبی و تشدید ادبیات جنگ
در ایران، شماری از مراجع تقلید از «وظیفه دینی» برای انتقام سخن گفتهاند. این موضعگیریها در حالی مطرح میشود که مسعود پزشکیان نیز اعلام کرده خونخواهی از عاملان کشتهشدن سید علی خامنهای را «حق مشروع» میداند.
همزمان ساختار انتقال قدرت نیز فعال شده است. بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی ایران، شورای موقت رهبری با حضور رئیسجمهور، رئیس قوه قضاییه و یک فقیه شورای نگهبان شکل گرفته و علیرضا اعرافی بهعنوان عضو سوم معرفی شده است.
واکنشهای جهانی؛ از محکومیت تا امید به «ایران متفاوت»
ولادیمیر پوتین کشتهشدن خامنهای را «خلاف موازین اخلاقی و قوانین بینالمللی» توصیف کرده و وزارت خارجه روسیه حملات امریکا و اسرائیل را «تجاوز نظامی» خوانده است. چین نیز این اقدام را «نقض جدی حاکمیت ایران» دانسته و خواستار توقف فوری عملیات نظامی شده است.
در مقابل، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، مرگ خامنهای را «لحظهای تعیینکننده» خوانده و گفته است اکنون «راهی به سوی ایران متفاوت» گشوده شده است؛ موضعی که نشان میدهد نگاه اروپا به تحولات، صرفاً امنیتی نیست بلکه جنبه سیاسی و آیندهنگر نیز دارد.
رهبر کاتولیکهای جهان، پاپ لئو، نیز با ابراز «نگرانی عمیق» خواستار توقف «چرخه خشونت» شده و تأکید کرده صلح از مسیر تهدید متقابل بهدست نمیآید.
بریتانیا و نگرانی از گسترش دامنه جنگ
جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، گفته است جمهوری اسلامی بدون تمایز به اهدافی در سراسر منطقه حمله میکند. او تأیید کرده که نیروهای بریتانیایی یک پهپاد ایرانی را در عراق سرنگون کردهاند و لندن نیروها و تجهیزات دفاعی خود را در خاورمیانه افزایش داده است.
موضع طالبان و واکنشهای افغانها
اداره طالبان با تأخیر نسبت به حملات واکنش نشان داد و در بیانیهای کلی، نقض حاکمیت ملی و کشتار غیرنظامیان را محکوم کرد، اما درباره کشتهشدن خامنهای سکوت اختیار نمود؛ سکوتی که از نگاه ناظران، بازتاب ملاحظات پیچیده منطقهای است.
در همین حال، حنیف اتمر با تسلیت کشتهشدن خامنهای، وضعیت جاری را «فوقالعاده دشوار» توصیف کرده و بر راهحل دیپلماتیک تأکید کرده است.
جمعبندی
تحولات یکشنبه نشان میدهد بحران وارد مرحلهای شده که دیگر صرفاً یک تقابل دوجانبه نیست. حمله به مراکز درمانی، اصابت موشک به ساختمانهای رهایشی، فعالشدن شورای انتقال قدرت در ایران و ورود عملی کشورهای خلیج فارس و قدرتهای جهانی به معادله، همگی از یک واقعیت حکایت دارد: منطقه در آستانه یک بازچینی بزرگ امنیتی قرار گرفته است.
پرسش اساسی این است که آیا این تقابل در چارچوب «بازدارندگی کنترلشده» مهار میشود، یا سلسلهای از انتقامهای متقابل، خاورمیانه را به سمت جنگی فراگیر سوق خواهد داد؛ جنگی که پیامدهای آن از تهران و تلآویو فراتر خواهد رفت و بر جغرافیای سیاسی منطقه، از خلیج فارس تا آسیای مرکزی، سایه خواهد انداخت.
