۲۱ حوت؛ روزی مهم در تقویم هویتی افغانستان
نویسنده: سید احمد شاه حکمت
۲۱ حوت یکی از روزهای مهم در تاریخ معاصر افغانستان است؛ روزی که در آن نام قوم سادات بهگونه رسمی در تذکرههای الکترونیکی افغانستان ثبت شد و بهعنوان یکی از اقوام کشور به رسمیت شناخته شد. این اقدام در یک مراسم رسمی در زمان ریاستجمهوری محمد اشرف غنی اعلام گردید و نام سادات در کنار دیگر اقوام افغانستان در ساختار هویتی رسمی کشور قرار گرفت.
قوم سادات در طول تاریخ افغانستان حضوری پررنگ و شناختهشده در جامعه داشتهاند. در بسیاری از اسناد تاریخی، اجتماعی و حتی اسناد رسمی و غیررسمی گذشته، نام و هویت سادات بهصورت شفاف و با افتخار ذکر شده است. با این حال، در بخشی از روندهای اداری و سیاسی دو دهه گذشته، این حضور هویتی در برخی ساختارهای رسمی نادیده گرفته شد و نام سادات در قالبهای جدید هویتی کشور جایگاهی روشن نداشت.
همین مسئله سبب شد که نسل آگاه و فعال سادات افغانستان به ویژه جوانان، فرهنگیان و فعالان مدنی دادخواهی برای بازشناسی هویت تاریخی و اجتماعی خود را آغاز کنند. این حرکت نه از سر تقابل با دیگران، بلکه برای احقاق یک حق هویتی و ثبت واقعیتی تاریخی در ساختار رسمی کشور بود.
در این مسیر، صداهای دادخواهی از گوشهوکنار افغانستان بلند شد:
از بامیان تا هرات، از بدخشان تا ننگرهار، و از گردیز تا پروان، از غزنی تا مزار و بسیاری از ولایتهای دیگر. این حرکت اجتماعی به تدریج به یک جریان گسترده مدنی تبدیل شد؛ جریانی که با تلاشهای فکری، فرهنگی و مدنی توانست توجه افکار عمومی و نهادهای تصمیمگیر را به این موضوع جلب کند.
در این میان، آنچه به «انقلاب سبز» شهرت یافت، نماد همین حرکت جمعی و مسالمتآمیز بود؛ حرکتی که در واقع نشان داد جامعه سادات افغانستان برای تثبیت هویت خود به شیوهای مدنی، آگاهانه و مسئولانه تلاش میکند. این حرکت نهتنها یک مطالبه هویتی را به نتیجه رساند، بلکه نمونهای از کنش مدنی در جامعه افغانستان نیز به شمار میرود.
بدیهی است که این مسیر آسان نبود. در جریان این دادخواهی، چالشها و مخالفتهایی نیز وجود داشت. گاهی نگاههای تبعیضآمیز و ساداتستیزانه تلاش میکردند این مطالبه را کماهمیت جلوه دهند یا با نیش و کنایه و فضاسازیهای منفی، اعتمادبهنفس جوانان سادات را تضعیف کنند. برخی نیز با سنگاندازیهای سیاسی و اجتماعی میکوشیدند مانع از آن شوند که سادات در چارچوب هویتی جدید افغانستان به رسمیت شناخته شوند.
با این حال، اراده و انسجام جامعه سادات مانع از آن شد که این موانع به سد راه تبدیل شوند. جوانان، فعالان مدنی، نویسندگان و اندیشمندان سادات با قدم و قلم در این مسیر ایستادند و با صبر و استقامت تلاش کردند تا صدای این مطالبه به گوش جامعه و مسئولان برسد.
امروز که چند سال از آن روز تاریخی میگذرد، میتوان گفت که این حرکت تنها یک دستاورد اداری نبود؛ بلکه تجربهای مهم در خودآگاهی اجتماعی و همبستگی درونی جامعه سادات نیز به شمار میرود. در این مسیر، سادات افغانستان توانستند دوستان و همراهان واقعی خود را بشناسند و در عین حال با چالشها و مخالفان نیز آشنا شوند.
واقعیت این است که سادات در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و علمی افغانستان نقش چشمگیری داشتهاند. بسیاری از اهل قلم، فرهنگیان، استادان دانشگاه و نخبگان علمی از میان سادات برخاستهاند و در داخل و خارج از کشور در حوزههای علمی، فرهنگی و حتی در نهادهای بینالمللی مسئولیتهای مهمی بر عهده داشتهاند. این حضور نشان میدهد که سادات همواره بخشی فعال و خیرخواه از جامعه افغانستان بودهاند و خود را در سرنوشت مشترک این سرزمین شریک میدانند.
با وجود همه این تلاشها، مهمترین پیام این رویداد تاریخی شاید چیزی فراتر از یک مطالبه هویتی باشد. تجربه ۲۱ حوت یادآور این حقیقت است که افغانستان خانه مشترک همه اقوام آن است؛ کشوری که در آن تنوع قومی و فرهنگی نه تهدید، بلکه سرمایهای بزرگ برای آینده است.
شناخت و احترام متقابل میان اقوام، پذیرش هویتهای گوناگون و تلاش برای عدالت و برابری، میتواند زمینهساز صلح پایدار و همزیستی مسالمتآمیز در این سرزمین باشد.
امید آن است که مردم افغانستان—با همه تنوع قومی، زبانی و فرهنگی—در کنار یکدیگر آیندهای روشنتر بسازند؛ آیندهای که در آن هیچ قوم و گروهی احساس حذف یا نادیدهگرفتهشدن نکند و همه شهروندان بتوانند با حفظ هویت و کرامت خود در مسیر پیشرفت کشور سهیم باشند.
۲۱ حوت میتواند یادآور همین آرزو باشد:
آرزوی افغانستانی که در آن هویت، عدالت و همزیستی در کنار یکدیگر معنا پیدا کنند و همه اقوام این سرزمین در صلح و احترام متقابل زندگی کنند.
