خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
نوشته: فرناز فصیحی
منبع: نیویارک تایمز
۹ مارچ ۲۰۲۶ مطابق ۱۸ حوت ۱۴۰۴
——————————
ایران مجتبی خامنهای، فرزند رهبر عالی اخیراً کشتهشده، را به عنوان جانشین پدرش معرفی کرد، طبق بیانیهای از روحانیون ارشد که روز دوشنبه در رسانههای دولتی منتشر شد. این انتصاب ادامه حکومت سختگیرانه دینی را نشان میدهد، در حالی که حملات هوایی اسرائیل و آمریکا کشور را هدف گرفتهاند.
با این حال، خود مجتبی خامنهای حتی در داخل ایران نیز شخصیتی نسبتاً مرموز محسوب میشود. او فرزند آیتالله علی خامنهای و در سایه قدرت، فعالیتهای نظامی و اطلاعاتی دفتر پدرش را هماهنگ میکرده است. او روابط نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارد و به عنوان گزینه مورد علاقه آنها شناخته میشود.
برخلاف پدرش، مجتبی خامنهای، ۵۶ ساله، هماکنون دارای کاملترین مدارک دینی به عنوان آیتالله است و پیشتر دروس حوزهای شیعه را تدریس میکرد. اما شخصیت و سیاست او خارج از حلقه نزدیک پدرش ناشناخته است؛ او به ندرت در جمع ظاهر میشود یا سخن میگوید. اکنون او نه تنها رهبر مذهبی و سیاسی ایران، بلکه فرمانده کل نیروهای مسلح نیز خواهد بود.
ولی ر. نصر، کارشناس ایران و اسلام شیعه در دانشگاه جانز هاپکینز گفت که انتخاب او ممکن است غافلگیرکننده باشد، اما نشاندهنده تداوم با پدرش است. او افزود که مجتبی خامنهای مدتها به عنوان جانشین در نظر گرفته شده بود، اما طی دو سال گذشته گویی از رادار خارج شده بود.
آیتالله خامنهای فقید به مشاوران نزدیک خود گفته بود که نمیخواهد پسرش جانشین او شود، تا مقام رهبر عالی به ارثی تبدیل نشود. پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، وعده پایان انتقال قدرت به صورت ارثی و بازگرداندن آن به مردم داده شده بود. اما صعود مجتبی نشان میدهد که در حلقههای قدرت ایران — روحانیون ارشد، سپاه و سیاستمداران تأثیرگذار مانند رئیس شورای امنیت ملی علی لاریجانی — در زمان بحران و جنگ متحد شدهاند.
مجتبی خامنهای و علی لاریجانی دوستان قدیمی و متحدان سیاسی هستند و هر دو در نیروهای مسلح ایران نفوذ دارند. سپاه پاسداران به عنوان نیروی ایدئولوژیک برای دفاع از جمهوری اسلامی و مرزهای آن تأسیس شد و اکنون به یک قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی تبدیل شده است. این نیروها در ادامه حملات موشکی و پهپادی به اسرائیل، کشورهای عربی خلیج فارس و پایگاهها و سفارتهای آمریکا را هدایت میکنند.
مجتبی خامنهای توسط گروهی به نام مجمع خبرگان رهبری، متشکل از ۸۸ روحانی ارشد شیعه، انتخاب شد. حتی در حین بحث درباره جانشینی او، اسرائیل به یک ساختمان در قم حمله کرد، جایی که مجمع به طور سنتی برای رأیگیری تشکیل جلسه میدهد. ساختمان خالی بود و روحانیون به طور مجازی جلسه داشتند.
بیشتر روحانیون ارشد با انتصاب مجتبی موافقت کردند و استدلال کردند که او صلاحیت لازم برای هدایت ایران در این شرایط را دارد. برخی گفتند که پس از کشته شدن آیتالله توسط آمریکا و اسرائیل، انتخاب پسرش، یاد و میراث او را گرامی میدارد.
مهدی رحمتی، تحلیلگر در تهران، گفت: «مجتبی انتخاب عاقلانهای است، زیرا با مدیریت و هماهنگی دستگاههای امنیتی و نظامی کاملاً آشناست.» اما او افزود که این انتصاب ممکن است جمعیت قطبیشده ایران را بیشتر تقسیم کند و واکنش منفی و شدید بخشی از مردم را به همراه داشته باشد.
آیتالله خامنهای فقید در امور اصلی کشور اختیار نهایی را داشت و در اصلاحات داخلی انعطاف کمی نشان میداد و در مذاکرات هستهای با آمریکا امتیاز کمی ارائه میکرد. او دستور سرکوب مرگبار اعتراضات سراسری ژانویه را صادر کرد که طبق گزارش گروههای حقوقی، حداقل ۷٬۰۰۰ نفر کشته شدند.
از زمان آغاز جنگ، حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علاوه بر پدر مجتبی، همسر، مادر و یکی از فرزندان او را نیز کشتهاند، به گفته دولت ایران.
سایر نامزدهای نهایی رهبری شامل علیرضا ارافی، روحانی و فقیه، و سید حسن خمینی، نوه بنیانگذار انقلاب اسلامی بودند. هر دو به عنوان میانهرو شناخته میشوند و به جناح اصلاحطلب کنار گذاشته شده نزدیک هستند.
برخی تحلیلگران معتقدند که مجتبی خامنهای ممکن است به سمت اصلاحات گرایش پیدا کند، زیرا او از نسل جوانتر و عملگرای روحانیون است و با توجه به نسب خانوادگیاش، مقاومت کمتری از جناحهای سختگیر و محافظهکار خواهد دید.
عبدالرضا داوری، سیاستمدار نزدیک به او، گفت که اگر مجتبی جانشین پدر شود، ممکن است مانند محمد بن سلمان در عربستان عمل کند و برخی آزادیهای اجتماعی را به جامعه بیاورد. او افزود: «اگر کسی بتواند به نوعی کاهش تنش با آمریکا برسد، او است؛ دیگران با مقاومت طبقه حاکم و محافظهکاران روبرو خواهند شد.»
چگونگی نگاه واشنگتن به او هنوز نامشخص است. رئیس جمهور ترامپ در یک کنفرانس مطبوعاتی در واشنگتن گفت که بسیاری از رهبران احتمالی ایران پس از آغاز درگیریها کشته شدهاند و «به زودی کسی را نخواهیم شناخت.»
